06:38
21:45
02:59
19:18
Ilgora Eka. 28 Uzt. 12
Ilzahar Eka. 30 Uzt. 14
0:00 - 24:00 Sustraia
Sendagai, usaineko edo sukalderako belarrak biltzea
Uztailaren 12 17:10 arte ILGORA, ondoren ILBEHERA
Uztailaren 14, 11:43ean ILARGI BERRIA, bitartean ILZAHAR, ondoren ILBERRI
Sendagai, usaineko edo sukalderako belarrak biltzea. Ilgora hau aproposa da belar horiek biltzen hasteko: berbena, pasmo-belarra, larranbiloa, santio-belarra eta abar.
Baratzerako ereintza: Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, babarrun motza, leka motza, leka luzea, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: tipula gorria, kukulua, borraja, apioa, zerba, ziazerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, leka luzea eta leka motza..
Baratzean landatzea: porrua, aza, aza gorria, Brusela aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, zainzuria, uraza, eskarola, orburua, kardua, zerba, erremolatxa, mihilua, borraja, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa eta marrubia. Berotegian landatzea: azalorea, brokolia, uraza, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, apioa, luzokerra, piperra eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Fruta arbolen udako berdetako inausketa egin. Belarrak ontzeko garai ona. Arta-babarrunak ereiteko azken aukera. Udako begiko txertoarekin hasi daiteke. Kuiatxoen bigarren ereinaldia.
Udazken negurako barazkiak (azak, porruak eta abar) landatzeko sailak ongarritu.
Tomatea, luzokerra, kuia eta abar inausi.
Landare usaindunak erein, banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Fruitu arbolen berdetako inausketari ekin.
Fruitu arbolen udako ongarriketarako garaia da. Uztaila da ongarritzeko azken hilabetea.
Udako begiko txertaketartekin hasi daiteke. Sasoia lehorra badoa, txertoa egin aurretik sakon ureztatu mentu oina.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Soropil berriak sortu edo lehengoak osatzeko belar hazia erein.
Udan loratzeko erreboilak landatzeko azken aukera: dalia, gladioloa, kana, begonia eta abar
Sustrai lodiak eta errizomak dituzten kala eta tankerakoak orain atera lurretik eta ugaltzeko banatu eta birlandatu.
Hortentsia, arrosa eta tankerakoan aldaxkak egin ugaltzeko. Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Izpilikua jende askoren gustuko lorea da. Landare dotorea izateaz gain, usain ederra du eta lorealdia bikaina, ikusteko modukoa. Baratze bazterrean ere lan ona egiten du polinizatzaileak erakarriz eta izurriteak uxatuz.
Landareari trinko eta indarrean eusteko inausi egin behar da. Loratu arte ez da inausi behar, loratzen den urtetik atzera urtero. Loraldia zimeltzen hasten denean inausten da, beti urte horretan luzatu den adarrean moztu behar da. Adar zaharra moztuz gero, ez da berritzen.
Erlazionatutako landarea: Izpilikua
Alberjiniari tamaina hartu behar zaio eta lana ere tamainan eman. Kimaketa lanak lagungarri izango dira.
Landatu ahala azpiko aldeko altsumak kendu, zurtoin nagusia soilik utzi.
Lehen lorea ematen duenean haren gainean zurtoina moztu. Horrek adar berriak sortzea ekarriko du.
3-4 adar utzi. Horietako bakoitzean lore pare bat ernaltzen direnean, horien muturra ere kimatu.
Landarearentzako nahikoa lan izango da 6 ale ekartzea. Zenbat eta hegoalderago eta fruitu gehiago emateko gai izango da.
Loreak ireki orduko, ur epelez ihinztatu, polinizazioari laguntzen dio.
Ez ahaztu, loratzen denean landare artean ongarri heldua banatu.
Erlazionatutako landarea: Alberjinia
Bioaniztasuna sustatu: landare hesiak, lore usaintsuak, zuhaitz zaharrak, belaze loretuak eta antzekoek zorriaren arerioak ekarriko dituzte.
Kontuz: ongarri nitrogenatu gehiegirik ez, landareak hurbilegi edo trinkoegi ez jarri, txandakatzeak errespetatu.
Brokolia gogoko baduzu errazagoa izango zaizu bere lana. Apiriletik uztailera artean ereiten da eta ekainetik irailaren erdira aldera arte landatzen.
Ilgoran erein eta ilbeheran landatu, biak lore egunetan.
Jatun ona da eta ongarri ondu dezente behar du, 3 kg/m2.
Aldamenean gustuko ditu lekadun guztiak: erremolatxa, baratxuria, apioa, borraja, luzokerra, piperra, tipula, tomatea, txikoria, uraza eta patata.
Udako begiko txertaketak egiterakoan hezetasunak berebiziko garrantzia du.
Txertaketa begi bat azalpean sartuta egiten da. Lehortea badago azala ez da erraz altxako eta ondoren sartzen zaion begia ere ez da behar bezala itsatsiko.
Lehor bada, txertatu baino egun batzuk lehenago sakon ureztatu.
Neguan eta udaberri osoan baratxuria freskotan edo berdetan jan baldin badugu ere, udaberriaren amaieran eta udaren hasieran jasotzen dira baratxuri buruak urte osorako. Toki hezeetan ia ezin da bururik hazi, gaitzak jotzen baitu. Toki lehorretatik etortzen zaigu baratxuri burua, lurretik atera, hostajea ondo lehortzen utzi, lur arrastoak garbitu eta gehienetan kordatan bilduta.
Baratxuria gure gastronomiaren oinarrietako bat da, eta hainbeste behar dugu zer iraindu ere egiten dugu; esaerak hala dio: “Ez gatz, ez berakatz”.
Landareak babesteko ere erabiltzen da, muxikaren lepraren edota marrubiaren ustelduraren aurka, adibidez. 100 gr baratxuri txikitu, litro bat uretan jarri, irakiten hastean tapatu eta bertan eduki ordubetez. Horrelaxe erabili, urtu gabe.
Erlazionatutako landarea: Baratxuria
Babarrun altua ereiteko maiatza aldeko sasoia joan zen. Oraindik garaiz gara babarrun motza egiteko, luzatzen ez dena, aihenik ematen ez duena eta ez parda, ez arto, ez sare behar ez duena.
Zubietako Barrenetxebehekoako Joxepa Amunarriz zenak hala esaten zuen: “Babarrun motzak Santio egunerako bi hostotan behar du”, uztailak 25erako, alegia. Erein eta 8-10 bat egun behar ditu jaiotzeko, beraz, hilaren erdi aldera ereinda nahikoa.
Patata atera den lekuan ederki etorriko da. Eta lurrari probetxu ona aterako diogu. Errenka artean 70 cm eta zulotik zulora 40-50 cm, bakoitzean 4-6 ale erein.
Aihenik eta hostaje handirik sortu behar ez duenez, irailaren amaiera edo urrirako lekak biltzeko moduan helduta egongo dira. Batzuek lekak soilik jasotzen dituzte, bildualdi pare batean. Eguraldiak laguntzen badu, leka guztiak heldutakoan landarea ipurditik ateratzen duenik ere bada. Gero buruz behera zintzilika lehortu eta jaso.
Erlazionatutako landarea: Leka
Ohiturarik ez badugu ere ilarra erein; orain egindako ilarra udazkenean jango dugu. Baita aza, azalorea, romaneskua, brokolia, Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, babarrun motza, leka motza eta luzea, getozka eta ardi-mihia.
Berotegirako: zerba, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa eta leka luzea.
Porrua, aza, lonbarda, bruselaza, azalorea, romaneskua, brokolia, uraza, eskarola, kardua, kukulua, zerba, erremolatxa gorria, borraja, mihilua, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa, luzokerra eta kuia.
Berotegian: zerba, erremolatxa, apioa, luzokerra, tomatea eta piper berdeak.
Sasi edo igokari gisa hazten diren barazkiak kimatu egin behar dira, baldin eta loraldi indartsua eta tamaina koskorreko fruituak bildu nahi baditugu. Tomatea, alberjinia, luzokerra, angurria eta meloia kimatu egin behar dira. Tomateari hostoen galtzarbeetan sortzen zaizkion kimuak ikusi ahala kendu, hazten ez utzi. Alberjiniaren adarrak fruitu pare bat hartzen badu, baita ere puntta kimatu.
Neguko lanen emaitzak bildu eta urte guztirako jaso behar dira orain: baratxuria, tipula, patata... Giro bero eta lehorrak direnean lurretik atera eta bertan gainean utzi, ondo lehortu eta azala zailtzen. Orduan jaso.
Jasotzeko landareak (usainekoak, sukalderakoak, sendabelarrak...) bildu. Loratu aurretik bildu berezkoak dituzten ezaugarri guztiak izan ditzaten; lorea behar badugu alderantziz, erabat loratzen utzi beharko da.
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin: mahatsondoaren gorrina, sagarrondoaren harjoa...
Udako berdetako inausketa: sagarrondoa, mahatsondoa...
Udako edo begiko lehen txertoak egin.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpiko aldekoak. Baita sustraietatik sortutako aldakaitzak ere.
Ongarriketa behar duenik bada, orain egin, azken aukera da.
Egitura bati helduta hazten diren fruitu arboletan adarrak lotu (sagarrondoa, kiwia, udareondoa, mahatsondoa...).
Belardia eta soropila moztu eta ongarritu.
Sustraiak lodiak edo errizomak dituzten landareak (kala, iris, nartziso, aster, doronicum, zitori arrunta...) atera, banatu eta landatu.
Urteko azken ongarriketa egiteko sasoia.
Udaberrian loratu ziren erraboilak (lilipa edo nartzisoa, hiazintoa, idi-bihotza, azpelarra...) lurretik atera, erraboilatxo berriak sortu badira banatu eta lehortuta jaso edo zuzenean landatu.
Aldaxkak egin: hortentsia, arrosa...
Hesiak kimatu, udaberri honetan hazi diren kimuak behar den neurrira ebaki.
Loraldi iraunkorra duten arrosaondoetan, petaloak galdu orduko loreak kendu. Bestela fruitu pinportak hazten hasiko dira eta lore gutxiago emango dute.
Luar pila jiratu. Toki bero eta lehorrean badago, tarteka busti on bat eman.
Txartzat ditugun landareei aurre egiteko sasoia. Ilgoran moztu sasi, lahar, garo, menda, asun, mingarratz edo lapaitz... Urtetik urtera ederki ahulduko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
