07:23
19:09
03:46
12:02
Ilgora Mar. 11 Mar. 25
Ilzahar Mar. 3 Mar. 19
0:00 - 3:00 Hostoa
3:00 - 24:00 Fruitua
Tomate, piper eta alberjinia erein, 12-13-14 urteko egun onenak
Martxoaren 11 22:03 arte ILBEHERA, ordutik atzera ILGORA
Aste osoa ILZAHAR
Tomate, piper eta alberjinia erein, 12-13-14 urteko egun onenak. Martxoko ilgora eta fruitu egunak. Kanpoan landuko ditugun hiru fruitu horien hazia ereiteko urteko egun onenak aste honetako hiru horiek izango dira.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako baratxuria, Daikon arbi zuria, errukula, uraza, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, mihilua, ilarra, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, errefautxoa, uraza, kukulua, erremolatxa, borraja, azenarioa, ziazerba, kuiatxoa, luzokerra, patata, tomatea, alberjinia eta piperra.
Baratzean landatzea: porrua, tipulina, tipula zuria eta gorria, uraza, zerba, ziazerba, erremolatxa, borraja, mihilua eta marrubia. Berotegian landatzea: porrua, tipulina, tipula gorria, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Txitxirioa ereitea. Hostoa geldua duten landareak landatzeko azken aukera. Pikondoa eta zumea adarretik ugaltzea. Freskotarako baratzuria landatzea. Pastata berria ereitea. Neguko landaketetarako zuloak prestatzea. Negu amaieran loratzeko lore erraboilak landatzea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Ongarriketa sasoi nagusia ba doa. Simaurtze edo luartze garaia badoa. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman. Lehen ongarritutakoei orain karea eman.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare babestuak ateratzen hastea. Itsasalde epelean bizi badira, luberritu eta inausita jartzeko garaia da. Barruko lurralde hotzetan hamabost egun barru.
Hortentsia, arrosa eta antzeko landareak inausteko sasoia da.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Txertaketetarako mentuak edo zotzak jaso daitezke.
Txertaketak egin. Neguko txertua, zotzekoa edo adarrekoa.
Geruzatuta dauzkagun hazien ontzia kanpoan eduki, negua sentitu dezaten, eta giro lehorra bada ureztatu
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Hostoa galdu duten landareak landatzen hasi daiteke. Kontuz izotz egunekin. Horrelakorik bada, lasai itxaron horiek gabeko egun batera.
Materialetarako zuhaitzak bota. Azken ilbehera da hau.
Su-egurretarako zuhaitzak bota. Azken ilbehera.
Goiz mugitzen diren fruitu arbolen inausketarekin hasi daiteke. Egokiena ilbeheran egitea da.
Lupulua (Humulus lupulus) landare igokaria da, lurpeko erraboila batetik hazten da 7-8 metrora arte luzatuz.
Urtero ihartu eta lurretik kimu berria luzatzen du.
Landarea urte askotarako landatzen da eta makila luzeak behar ditu.
Oraintxe landatzen da erraboila.
Erlazionatutako landarea: Lupulua
Pikondoa erraz itsasten da. Martxoa aldera, hosto berriak erakutsi aurretik egiten da.
Toki hotzean hobe da adar punta motza (25 cm, 5 begi) loreontzian landatzea, sahats edo dilista urarekin itsasten lagundu eta plastikoz estali heze eusteko. Toki epelean eduki, maiatzean kalera.
Toki hotza ez bada adar luzeagoa (80-100 cm) zuzenean biziko den tokian zanga luzean muturra bistan utzita landatu.
Ez da zaila Ameriketatik ekarritako fruitu hau lantzea. Martxoaren hasieran kakahuete lekak askatu, eta aleak ereiteko lehenik urez bustitako kotoian eduki ditzakegu edo zuzenean loreontzietan erein.
Toki epel edo bero batean eduki, etxeko leiho barrua ona da. Nahi izatera loreontzi handiago batean landatu edo zuzenean lurrean landatu.
Toki hotzetan kontuz, negutegia beharko du. Lore horiak ematen ditu eta ernaldutakoan lurpera sartzen dira, gero fruitua han emanez.
Iraila aldera hostoak zimeltzean, landare osoa ipurditik atera eta lur gainean edo zintzilika lehortzen jarri.
Orokorrean urte guztirako balio duen iruzkina da hau: kontuz landareak kaltetzearekin. Landareei egiten dizkiegun zauriak izango dira gaitzak sartzeko atea; arrisku hori handiagoa da toki hezeetan.
Beraz, hemendik atzera izango ditugun giro epel eta beroekin kontuz ibili: jorratzerakoan, makila jartzerakoan, lotzerakoan, eta abar sustraietan, enborrean edo hostoetan zauririk ez egiten saiatu.
Gaitzak sartzeko arriskua dagoenean zaindu ureztaketa, ahal bada landarea ez busti, batez ere hostoak. Kimatze lanak, tomatean adibidez, eguneko ordu lehorrenetan egin behar dira.
Ilarra heldu gabeko malko bezala edo babarrun zuria berdetan jaten dugun eran, txitxirioa ere heldu eta lehortu gabe, berde, guri, gozo dagoenean jan daiteke.
Edozein eratara prestatu ahal izango duzu, baina martxoa da ereiteko sasoi egokiena.
El Salvador eta Guatemalatik dator etxe barruko nahiz kanpoko landare hau. Izote edo itabo izeneko bere lorea El Salvadorreko ikur nazionala da.
- Argitasun handia behar du. Eguzki-galdatan ere bizi ohi da. Hegoalderako leihoa da bere pagotxa. Kanpoan izotz handiak egiten ez dituen tokian jarri.
- Beroa maite du: 24 °C-tik gora loratuko da, baina 10 °C-tan ere biziko da, baldin eta lurrari lehor eusten badiogu.
- Uda partean lasai ureztatu. Neguan lurrak lehor egon behar du, ordea. Hostoak ez lainoztatu. Draina ona behar du ontziak eta ureztatu ondoren beheko platera beti hustu.
- Enborra eta landare luzearen kargari erraz eusteko lur buztintsua nahastu eta lurrezko loreontzian landatu.
- Landare zaharren arba luzeegiak lasai ebaki. Erraz berritzen da. Moztutako zatia ugaltzeko erabili.
Argazkia: Dani Blanco / ARGIA-CC-BY-SA
Epaila deitzen da martxoa, hau da epaiak egiteko aroa, edo ebakiak egiteko garaia. Sasoi berrirako mugituko den izerdia baliatuko dugu inausteko. Landarea moztutakoan zauria egiten da; ebakia orain eginda, izerdia berehala etorriko da zaurira eta azkar itxiko du. Landare batzuetan izerdia tantaka hasi daiteke ebakian, negarra deitzen zaio. Lasai, izerdi pixka bat galduagatik ez da-eta hilko, eta horrela zauria berehala itxiko du.
Inausi orain fruitu arbolak, fruitu zuhaixkak, mahatsondoa, lore baratzekoak (arrosa, hortentsi, geranio...) eta basoko zuhaitzak. Moztutako adar zatiak aldaxka gisara landatu eta landare berriak sortzeko baliatu. Bestela, xehatu edo birrindu ondoren luar pilarako edo landare multzoen azpian banatzeko gai ona izango da.
Goiz mugitzen diren landareak otsailean inausi daitezke.
Udaberriko laboreak: Baita baba handia, baba beltz txikia, ilar motza eta lekatarakoa, alberjinia, arbi zuria, azenarioa, borraja, apioa, apio-arbia, baratxuria berdetarako, bruselaza, azalorea, erromaneskua, goizeko patata, erremolatxa edo beterraba, errukula, kertxuna edo berroa, getozka, kukulua, kuia, kuiatxoa, pastinaka, perrexila, piper berdea eta gorria, mendaroa, perraitza edo apoperrexila, porrua, sabia, sendapokia, tomatea, terebuza, txikoria, udako brokolia, ziazerba, Zeelanda Berriko ziazerba eta udaberriko uraza.
Berotegirako alberjinia, ardi-mihia, azenarioa, errefaua, leka altua, kuiatxoa, luzokerra, neguko uraza, kukulua, eskarola, piper berdea eta gorria eta tomatea.
Orburua, marrubia, apioa, arabarba, tipulina, tipulatxa, tipula zuria eta gorria, borraja, mihilua, zainzuria, zerba, ziazerba, topinanbua edo frantses patata, udaberriko aza eta porrua. Babesean erramolatxa edo betarraba, borraja, zerba, orburua, tomatea, piper berdea, kukulua, tipulina, tipula zuria eta gorria, udaberriko porrua eta udaberriko uraza.
Usaindunak erein eta banatu eta landatzeko sasoia da.
Sail libreetan errautsa edo karea eman. Udazkenean ereindako ongarri berdea ebaki eta lurrari eman. Zopizartuta garbitutako sailetako belarrak lur ustel pilara eraman, luartzean zabaltzeko.
Loraldi ikusgarriak hasiko dira: muxika, arbendolondoa...
Beharrezkoa bada, lore begiak ireki aurreko tratamenduak egiten hasi: muxika, mahatsondoa, abrikotondoa...
Hostaia galtzen ez duten arbolak jartzen hasi: mizpira japoniarra, ahuakateondoa, zitrikoak, gurbitza, olibondoa, feijoa... Lurra ez bada berotu, gerorako utzi.
Ongarritu. Simaurketa nagusia egiteko azken aukera. Karetzeko sasoia.
Inausteko garai onena. Arbol batetik bestera igarotzerakoan lanabesak (guraizea, zerrotea, labana...) desinfektatu, lixiba 1 + ura 2 proportzioa duen nahasketan bustita. Moztutako adarrak txikitu eta luartokira. Gaitza izan duten arbolak salda bordelesarekin tratatu eta inausitako adarrak zuzenean sutara.
Berandu mugituko diren fruitu arbolak txertatu (sagarrondoa, udareondoa, gereziondoa, mizpira...), txotxeko txertua egiten da orain.
Fruitu zuhaixken aldaxkak landatu: mugurdia, ahabia, arakatza...
Toki hotzetan hostajea galtzen duten landareak. Gainontzekoetan galtzen ez dutenak landatzen hasteko garaia da: koniferoak, artea, gorostia, artelatza...
Toki epeletan hostoari eusten diotenak landatzen hasi: konifero, gorosti, erramu, ezpel...
Giroa epeldu ahala landareak babesetik atera. Inausi eta ongarritu edo luberritu: hortentsi, geranio, fuxia, arrosondo, peonia, igokariak...
Udan loratzeko erraboilak landatu: dalia, gladiolo, lilium, kana, begonia... Udako sasoiko loreak emango dituztenak babesean erein.
Belardia eta soropila karetu. Hauek sortzeko hazia ereiteko urte sasoi onena da. Soropila areatzeko garaia; lur gainean belar artean pilatutako belar kondarrak harrotu eta lur azala ebakiko da, honela belarrak sustrai berriak eman eta indarrean errotuko da. Belardia jantzi egingo da, belarra trinkoagoa, beteagoa etorriko da udaberrian.
Toki gozoenetan soropila mozten hasi beharko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
