08:29
18:07
10:43
23:23
Simaurra edo luarra eskuratu, hurrengo ilbeheran banatzeko
Aste osoa ILGORA
Aste osoa ILBERRI
Simaurra edo luarra eskuratu, hurrengo ilbeheran banatzeko. Neguak lur azalean jarritako ongarriak erraz sartuko ditu barrura. Gero udaberrian jarriko ditugun landareek ederki baliatuko dute.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako eta burutarako baratxuria, udaberriko aza, uraza, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, mihilua, apioa, baba, ilarra eta patata. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, berdetarako baratxuria, Daikon arbi zuria, errefautxoa, errukula, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, baba, ilarra, ziazerba, patata, tomatea, alberjinia eta piperrak.
Baratzean landatzea: tipulina, udaberriko aza eta marrubia. Berotegian landatzea: tipulina, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, ziazerba eta borraja.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Ilarrak eta babak ereitea. Laboreak ereitea. Neguko landaketetarako zuloak prestatzea. Negu amaieran loratzeko lore erraboilak landatzea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Luar pila zaindu. Lehortzen bada ureztatu.
Ongarriketa sasoi nagusia etorri da. Hemendik eta abenduaren erdia aldera arte simaurtze edo luartze garai aproposa da. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak orain ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare ahulak babestu. Noiznahi etorriko da gau hotzen bat.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Geruzatuta dauzkagun hazien ontzia kanpoan eduki, negua sentitu dezaten, eta giro lehorra bada ureztatu.
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Hostoa galdu duten landareak landatzen hasi daiteke. Kontuz izotz egunekin. Horrelakorik bada, lasai itxaron horiek gabeko egun batera.
Materialetarako zuhaitzak bota.
Su-egurretarako zuhaitzak bota.
Goiz mugitzen diren fruitu arbolen inausketarekin hasi daiteke. Egokiena ilbeheran egitea da.
Otsailean eta martxoan egiteko txertaketetarako mentuak edo zotzak jaso daitezke.
Patata hozitu edo ernamuindu eta kimuetatik landare berria emango du. Patata lurpean ernamuintzen da, baina guk aurrez ernamuinduta lurperatzen badugu landarea azkarrago etorriko da eta uzta aurreratu egingo dugu. Erein baino hilabete lehenago jarri argia eta epela (12-15º) den toki batean. Bi baldintzak nahitaezkoak dira kimu lodi eta sendoak sortzeko. Ilunpean eta hotzetan ahulak izango dira.
Erlazionatutako landarea: Patata
Gaur egun ez da asko idazten eskuz, eta gutxiago arkatza erabilita, baina agian honekin animatuko zara.
Lorontzitan al duzu baratzea? Edo loreak? Edo fruitu arbola txikiren bat?
Arkatza gehienak koniferoen zur usaintsuekin egiten dira. Arkatza zorrozten duzunean txirlorea sortzen da, txirbila. Lurraren gainean zabaltzen baduzu intsektu asko uxatu egingo ditu eta ez dira zure loreontzietara etorriko.
Zerrategiko txirbila ere erabili dezakezu. Usain handiko egurrak badira orduan eta eraginkorrago.
Gai honi lotutako irakurgaia: Zurak 18.000 milioi arkatzetarako (Jakoba Errekondo, ARGIA, 2024-2-5)
- Etxe barruko landare honek argi asko behar du baina zuzeneko eguzkirik ez. Toki ilunegian soildu egingo da.
- tenperatura epeletan bizi da gustuen, 10-16 °C inguruan. Toki beroegietan (22 °C-tik gora) hostaila zimeldu egingo zaio. Aire-korronteak saihestu.
-Gutxi baina maiz ureztatu. Lurrari heze eutsi behar zaio eta hostaila egunero lainoztatu.
- Udaberri-partean lur berria jarri.
- Nahi adina kimatu.
Ugaltzeko: Udaberrian, luar heze eta epelean, aldaxkak landatu.
Informazio osoa: Etxeko landareak liburuan https://labur.eus/kh3sy06z
Dani Blanco / ARGIA CC BY NC SA
Mihura (Viscum album) zuhaitz edo arbola baten gainean bizi da. Beste baten bizkar bizi behar du, ez da gai bere gisa, bakarrik bizitzeko. Mihura bizkarroia da. Zuhaitza edo fruitu arbola, izerdia nori kendua behar du.
Mihurak lorea ematen du eta handik fruitua: koxkor zuri-laru borobiltxoa. Heldutakoan, erortzean, lurrera erortzen bada, akabo, ez du mihura berririk emango. Fruituak azalean biska edo lika bat du eta horrekin adarretan itsasten bada mihura berria haziko da. Txoriak harrapatzeko biska, koxkor horiek zanpatuta egiten denez, biska izena mihuraren Viscum horretatik ote dator?
Mihurak zuhaitzaren azalaren azpian sustraiak botako ditu eta haien bidez izerdia zurrupatu. Hazten ari den neurrian gero eta gehiago zurrupatuko du, eta denborarekin bera dagoenetik aurrera adarra ihartu egingo da.
Mihura azaldu ordurako kendu egin behar da, bizkarroi hutsa baita. Labana edo guraize zorrotz batekin ahal den zauri garbiena eginez ipurdi-ipurditik moztu.
Mihurari buruzko Jakoba Errekondoren artikulu batzuk:
Birigarroak zirinetan heriotza
Maite duzunaren bizkar
Elkarren beharra bizitzeko
Ditxazko eta desditxazko gure mihura
Azken jantokia
Negu parteko lanen geldialdia beste lan batzuk aurreratzeko erabiliko dugu. Txoriak erakartzeko habiak egiteko, adibidez. Hegaztiak intsektujale amorratuak dira eta baratzean, fruitu baratzean, lorategian eta nonahi intsektuen izurritei tamainan eusteko laguntzaile egokiak dira. Zurezko habiak erraz egin ditzakegu, espezie bakoitzak forma jakin bateko habia nahiago izaten du. Zuhaitzetan zintzilikatu eta udaberrian bisita itxaron... Zuhaixkak landatzea ere ona da, bertan habia egiteko toki naturala izango dute eta.
Etxe barruko landare honek argi ugari behar du baina eguzkitan erre egiten da.
15-20 °C bitartean gustura bizi da. 10 °C-rainoko tenperaturan ere biziko da, baina hostoak galdu egingo ditu.
Udaberri eta udan ur asko behar du, baina ureztatu ondoren beheko ontzia hustu. Negu partean lurra lehor samar utzi.
Beranduenera bi urtez behin udaberrian loreontzi handixeagoan landatu. Sekula ez handiegian. Tarteko urtean lurrazala berritu. Beti lur beltz eta luar edo simaurrezko nahastea erabili.
Ugaltzeko, beldurrik gabe enborra ebaki eta 6-8 cm-ko zatiak landatu lur epel eta hezean. Kimu berriak erraz garatzen dira ebakitako enborrean eta landatutakoetan.
Informazio gehiago, Etxeko landareak liburuan
Argazkia: Dani Blanco / ARGIA-CC-BY-SA
Baratze, soro, sagasti eta abarretako arazoei aurre egiteko lagun kuadrilla handia izatea da onena. Landare hesiak, eskardurak, harri eta egur pilak, hormak, orbela eta antzekoak inguruan izateak kuadrilla hau hurbiltzea ekarriko du. Beraiek aldamenean izanda baratze garbiagoa eta osasuntsuagoa izango duzu, baita zaintzen errazagoa ere. Aukera ugari duzu: txorientzako habiak jarri, intsektuak erakartzeko gordelekuak eta aterpeak eraiki, igelak eta zapoak erakartzeko putzutxo bat antolatu eta inguruan orbelak eta lokatzak utzi ipurtargia ugal dadin, trikuak negua igarotzeko habia egiteko egur pila bat edo harri harroz egindako hesia antolatu, hegaztiak erakartzeko fruitutxoak emango dituzten zuhaixkekin hesi natural bat landatu...
Neguko laboreak: olo, gari, zekale, garagar... Baita ere baba handia, baba beltz txikia, ilarra, apioa, baratxuria freskotarako, udaberriko aza eta azalorea, erremolatxa edo beterraba, kertxuna edo berroa, getozka, mihilua, perrexila, zerba, perraitza edo apoperrexila, tipula eta udaberriko porrua.
Berotegirako arbi zuria, ardi-mihia, azenarioa, borraja, errefaua, errukula, ziazerba, neguko uraza, kukulua, eskarola, tomatea, piper berdea eta gorria eta alberjinia.
Tipulina, tipulatxa, udaberriko aza.
Babesean: ziazerba, kukulua, tipulina, tipula gorria eta neguko uraza.
Sail libreetan eman simaurra, luarra, zizare-lurra... Errautsa eta karea edo kisua ere eman daiteke. Zainzuriaren saila ere erruz ongarritu.
Zitrikoei babestuta eutsi.
Hostaia galtzen duten fruitu arbolak eta zuhaixkak landatu. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Fruitu arboladiak ongarritu, simaur edo luar eta kare edo kisu. Iaz gaitzen erasoa izan bada, neguko olio tratamendua egin. Baita enbor eta adar nagusiak karesnez edo kisu-gesalaz zuritu ere.
Inausketarekin hasi daiteke. Lehenik azkarren mugituko direnei ekin: aranondo, gereziondo, elorri beltz, abrikotondo, goizeko udareondo eta sagarrondo...
lbeheran materialetarako zuhaitzak bota: haritza, gaztaina, lizarra, koniferoak... Baita su-egurretarako egur gogorrak ere.
Zuhaitzak landatzeko garaia. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Orbeletarako sasoia.
Ontzietako landare ahulak babesean mantendu. Behar izanez gero estalki harro bat jarri gainean, landareak ukitzen ez dituela.
Hostoa galdu eta soiltzen diren zuhaitz, zuhaixka, igokari eta hesiak landatu. Kontuz izotzarekin.
Ongarritzeko garaia da: soropila, loreak, zuhaizpeak eta zuhaixkapeak eta abar
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
