08:31
18:03
09:40
19:53
Simaurra edo luarra eskuratu, hurrengo ilbeheran banatzeko
Aste osoa ILGORA
Aste osoa ILBERRI
Simaurra edo luarra eskuratu, hurrengo ilbeheran banatzeko. Neguak lur azalean jarritako ongarriak erraz sartuko ditu barrura. Gero udaberrian jarriko ditugun landareek ederki baliatuko dute.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako eta burutarako baratxuria, udaberriko aza, uraza, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, mihilua, apioa, baba, ilarra eta patata. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, berdetarako baratxuria, Daikon arbi zuria, errefautxoa, errukula, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, baba, ilarra, ziazerba, patata, tomatea, alberjinia eta piperrak.
Baratzean landatzea: tipulina, udaberriko aza eta marrubia. Berotegian landatzea: tipulina, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, ziazerba eta borraja.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Ilarrak eta babak ereitea. Laboreak ereitea. Neguko landaketetarako zuloak prestatzea. Negu amaieran loratzeko lore erraboilak landatzea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Luar pila zaindu. Lehortzen bada ureztatu.
Ongarriketa sasoi nagusia etorri da. Hemendik eta abenduaren erdia aldera arte simaurtze edo luartze garai aproposa da. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak orain ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare ahulak babestu. Noiznahi etorriko da gau hotzen bat.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Geruzatuta dauzkagun hazien ontzia kanpoan eduki, negua sentitu dezaten, eta giro lehorra bada ureztatu.
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Hostoa galdu duten landareak landatzen hasi daiteke. Kontuz izotz egunekin. Horrelakorik bada, lasai itxaron horiek gabeko egun batera.
Materialetarako zuhaitzak bota.
Su-egurretarako zuhaitzak bota.
Goiz mugitzen diren fruitu arbolen inausketarekin hasi daiteke. Egokiena ilbeheran egitea da.
Otsailean eta martxoan egiteko txertaketetarako mentuak edo zotzak jaso daitezke.
Sustraiak bistan dituela landatu behar den landare jendearentzako teknika oso egokia da basatzea edo lokaztea.
Nahastu erdi bana ongarria edo luar ondua eta lur buztintsua, eta ur pixka batekin lokatza egin. Sustraiak busti eta ahal izanez gero eduki gau batez bertan sartuta. Ondoren landatu.
Alde ederrean itsatsi eta etorriko da.
Lur buztintsua, euri ugari eta simaurra elkartzen direnean lurrak azidotzeko joera du. Ondorioz, landareek behar dituzten jaki batzuk lurrean kateatuta daude.
Kareak askatuko ditu: pH-a igo egiten du azidotasuna apalduz, lurra harrotu eta aire gehiago sartzen da, urak aiseago alde egiten du, lurrari bizia ematen dioten mikroorganismoak hobeto biziko dira, osagai organikoak errazago desegingo dira eta lurrean dauden janariak landareen esku jartzen dira.
Karea emateko erak
- Bere eragina epe luzerakoa dena: kareharri hautsa, errautsa eta labe garaiko zepa hautsa (Thomas zepa).
- Epe motzera lan egiten dutenak: alga kaltzioa, kare bizia eta kare hila: buztin-lurretarako onenak dira. Kare hila edonola erabili daiteke, bizia ez. Erre egiten du eta kontuz.
Gogoan izan, karea erabiltzen dugunean ongarri organiko (simaurra, luarra, zizare-lurra...) gehiago eman behar zaio lurrari.
Hautsa oso kaltegarria da:
- Hosto gainean osatzen den hauts-geruzak landareak jasotzen duen argi-kopurua asko murrizten du eta ezin da ondo elikatu.
- Arnasketa bermatzen duten estoma edo zulotxoak ixten ditu.
- Hostoen itxura itsusitzeaz gain, inguru industrial eta hirietan hautsak osagai kimiko poluitzaileak izan ditzake nahasirik.
Hostoetan biltzen den hautsa nola kendu:
- Urez, espraiarekin edo belakiaz igurtziz. Hauts asko pilatu denean, lehenik oihal lehor batez garbitu eta ondoren belaki bustiaz igurtzi.
- Ilea edo arantza duten landareak (begoniak, kaktusak, eta abar) isipu edo brotxa batez garbitu behar dira.
- Hosto berri eta gazteak ez garbitu.
- Hostoak ez zanpatu edo estutu.
- Produktu distiratzaileak, ahal dela ez erabili. Ez dute garbitzen, osagai kaltegarriak izan ditzakete eta gero bere gainean hauts berria errazago itsatsiko da.
- Esnea, ozpina, garagardoa, oliba-olioa, eta abar ez erabili; garbitu ondoren hauts gehiago bilduarazten baitute.
Geranioen haziak bildu eta jaso bazenituen orain da ereiteko sasoiaren hasiera. Etxe barruan egon badira sartu hozkailuan hamabost bat egunez eta ondoren erein. Kanpoan, negua sentituz egon badira zuzenean erein. Toki epelean eduki eta lurrari heze eutsi.
Patata hozitu edo ernamuindu eta kimuetatik landare berria emango du. Patata lurpean ernamuintzen da, baina guk aurrez ernamuinduta lurperatzen badugu landarea azkarrago etorriko da eta uzta aurreratu egingo dugu. Erein baino hilabete lehenago jarri argia eta epela (12-15º) den toki batean. Bi baldintzak nahitaezkoak dira kimu lodi eta sendoak sortzeko. Ilunpean eta hotzetan ahulak izango dira.
Erlazionatutako landarea: Patata
Gaur egun ez da asko idazten eskuz, eta gutxiago arkatza erabilita, baina agian honekin animatuko zara.
Lorontzitan al duzu baratzea? Edo loreak? Edo fruitu arbola txikiren bat?
Arkatza gehienak koniferoen zur usaintsuekin egiten dira. Arkatza zorrozten duzunean txirlorea sortzen da, txirbila. Lurraren gainean zabaltzen baduzu intsektu asko uxatu egingo ditu eta ez dira zure loreontzietara etorriko.
Zerrategiko txirbila ere erabili dezakezu. Usain handiko egurrak badira orduan eta eraginkorrago.
Gai honi lotutako irakurgaia: Zurak 18.000 milioi arkatzetarako (Jakoba Errekondo, ARGIA, 2024-2-5)
- Etxe barruko landare honek argi asko behar du baina zuzeneko eguzkirik ez. Toki ilunegian soildu egingo da.
- tenperatura epeletan bizi da gustuen, 10-16 °C inguruan. Toki beroegietan (22 °C-tik gora) hostaila zimeldu egingo zaio. Aire-korronteak saihestu.
-Gutxi baina maiz ureztatu. Lurrari heze eutsi behar zaio eta hostaila egunero lainoztatu.
- Udaberri-partean lur berria jarri.
- Nahi adina kimatu.
Ugaltzeko: Udaberrian, luar heze eta epelean, aldaxkak landatu.
Informazio osoa: Etxeko landareak liburuan https://labur.eus/kh3sy06z
Dani Blanco / ARGIA CC BY NC SA
Neguko laboreak: olo, gari, zekale, garagar... Baita ere baba handia, baba beltz txikia, ilarra, apioa, baratxuria freskotarako, udaberriko aza eta azalorea, erremolatxa edo beterraba, kertxuna edo berroa, getozka, mihilua, perrexila, zerba, perraitza edo apoperrexila, tipula eta udaberriko porrua.
Berotegirako arbi zuria, ardi-mihia, azenarioa, borraja, errefaua, errukula, ziazerba, neguko uraza, kukulua, eskarola, tomatea, piper berdea eta gorria eta alberjinia.
Tipulina, tipulatxa, udaberriko aza.
Babesean: ziazerba, kukulua, tipulina, tipula gorria eta neguko uraza.
Sail libreetan eman simaurra, luarra, zizare-lurra... Errautsa eta karea edo kisua ere eman daiteke. Zainzuriaren saila ere erruz ongarritu.
Zitrikoei babestuta eutsi.
Hostaia galtzen duten fruitu arbolak eta zuhaixkak landatu. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Fruitu arboladiak ongarritu, simaur edo luar eta kare edo kisu. Iaz gaitzen erasoa izan bada, neguko olio tratamendua egin. Baita enbor eta adar nagusiak karesnez edo kisu-gesalaz zuritu ere.
Inausketarekin hasi daiteke. Lehenik azkarren mugituko direnei ekin: aranondo, gereziondo, elorri beltz, abrikotondo, goizeko udareondo eta sagarrondo...
lbeheran materialetarako zuhaitzak bota: haritza, gaztaina, lizarra, koniferoak... Baita su-egurretarako egur gogorrak ere.
Zuhaitzak landatzeko garaia. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Orbeletarako sasoia.
Ontzietako landare ahulak babesean mantendu. Behar izanez gero estalki harro bat jarri gainean, landareak ukitzen ez dituela.
Hostoa galdu eta soiltzen diren zuhaitz, zuhaixka, igokari eta hesiak landatu. Kontuz izotzarekin.
Ongarritzeko garaia da: soropila, loreak, zuhaizpeak eta zuhaixkapeak eta abar
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
