08:37
17:43
16:25
08:00
Ilbehera honetan hostoa galtzen duten landareak landatu
Urtarrilaren 2 09:11 arte ILGORA, ordutik atzera ILBEHERA.
Urtarrilaren 3 11:03ean ILARGI BETEA, bitartean ILBERRI, ondoren ILZAHAR.
Ilbehera honetan hostoa galtzen duten landareak landatu. Neguaren bihotzean, urtarrileko eta otsaileko ilbeherak dira hostoa galtzen duten landareak landatzeko garai onena.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako eta burutarako baratxuria, udaberriko aza, uraza, txikoria, kukulua, baba eta ilarra. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, berdetarako baratxuria, errefautxoa, errukula, uraza, kukulua, baba, ilarra, ziazerba eta patata.
Baratzean landatzea: tipulina. Berotegian landatzea: tipulina, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, ziazerba eta borraja.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Berdetarako eta burutarako baratxuria ereitea. Neguko landaketetarako zuloak prestatzea. Hostoa galdu duten landareak landatzea. Negu amaieran loratzeko lore erraboilak landatzea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Beldarrak agertu daitezke (porrua, aza…) Neem eta Bacillus erabili tratatzeko, beti xaboi potasikoarekin lagunduta.
Luar pila zaindu. Lehortzen bada ureztatu.
Ongarriketa sasoi nagusia etorri da. Hemendik eta abenduaren erdia aldera arte simaurtze edo luartze garai aproposa da. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak orain ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman.
Ongarri berdea erein.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare ahulak babestu. Noiznahi etorriko da gau hotzen bat.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Geruzatuta dauzkagun hazien ontzia kanpoan eduki, negua sentitu dezaten, eta giro lehorra bada ureztatu.
Belardia edo soropila sortu edota lehendik dagoena saretuta badago osatzeko orain erein; urteko azken aukera da.
Jaso edo gordetzeko fruituak eta aleak bildu. Eguzkitan ondo lehortu eta azala zailtzen eduki. Ondoren toki fresko, ilun eta aireberritzen den batean jaso.
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Hurritza makiletarako zenbaitek abenduko ilgoran ere mozten dute.
Hostoa galdu duten landareak landatzen hasi daiteke. Kontuz izotz egunekin. Horrelakorik bada, lasai itxaron horiek gabeko egun batera.
Etxera etortzen zaigun ur tratatuak kloroa, fluorra, kaltzioa, sodioa, magnesioa eta landareengan eragina izan dezaketen elementu kimikoak dakartza. Euri hura, pittin bat azidoa izanagatik, kanilatik datorkiguna baino hobea da landareentzako.
Zertan erabili? Ureztatzeko, loreontziak, baratzean jartzen diren landaretxo berriak eta batez ere hazitegiak; baita landare mindak prestatzeko ere.
Euri urak beste gauzen artean batez ere oxigenoa darama eta gure landareen sustraientzako oso lagungarria da.
Haziak hozitu eta landare berria sortzeko ura hartu behar du, azala lehertu eta kimua eman.
Haziaren azala urratzeak bidea errazten du, hazi denak lehenago eta bateratsu jaiotzea dakar.
Kimua ez da ukitu behar.
Azala urratu eta ebakitzeko lizpaperean haziak jarri eta gainean igurtzi. Ondoren erein.
Negua da su egurra botatzeko garai nagusia. Neguan eta ilbeheran botatzen dira egur trinko eta lehorrak. Egur horiek sutan garra apalagoa egingo dute, baina txingar edo brasa beroagoa eta iraunkorragoa.
Orain enborrak lehorragoak daude, izerdi gutxiago dute. Zura eta egurra trinkoagoak egongo dira eta suak pasatzeko zailagoak. Haritza, ametza, norteko haritza, artea, lizarra, sasiakazia eta antzekoak orain eraitsi. Geroago txikituko badugu ere, epaitu eta eraisteko garai hau baliatu.
Negu hau amaitzean ahuakateondoa landatzeko gogoa baduzu, barietatea hautatzerakoan kontutan izan: geure inguruan ezagunenak hiru hauek dira eta alde nabarmenena uztaren hasiera da: “Bacon” urrian, “Fuerte” azaroan eta “Hass” abenduan.
Batekin eta bestearekin urritik apirila arte luza daiteke uzta.
Berdeak diren barazki asko zuriak direla jatea nahiago dugu. Zainzuria da ezagunena: ez diogu argia ikusten uzten, zuri-zuria izan dadin. Urte osoan jaten ditugun uraza edo letxuga, eskarola, endibia eta txikoria ere zuritzen dira. Badira orain, udazken-negurako zuritzen direnak: kardua eta apioa, adibidez.
Zuritzeko argia kendu behar zaio landareari. Batzuetan lurreztatu egiten dira muturra bakarrik argitara utzita (apioa), beste batzuetan motots bat bezala lotu edo tapa ilun bat jarrita (uraza, eskarola, txikoria). Kardua paper lodi edo oihal batekin bildu eta lotzen da. Zenbaitek lurrez ere estaltzen dute. Hiru edo lau aste behar dute zuritzeko. Tarteka miatu egin behar da, eguraldiaren arabera usteldurak azaldu baitaitezke, edo babesaren eta jatenaren bila barraskilo eta bareak. Beraz, negu osoan jateko zuritzea mailakatu egin beharko da.
Ekainetik abuztura jateko: azarotik otsailera hazitegian erein eta martxotik maiatzera landatu.
Abuztutik apirilera jateko: otsailetik maiatzera mintegian lur epelean erein eta maiatzetik uztailera landatu.
Apiriletik ekainera jateko: abuztuan eta irailaren erdira arte baratzean bertan erein.
Non eta nola jaso negua gozatuko diguten jakiak? Patata, sagar, mizpira, intxaur, hur, tipula, baratxuri, gaztaina, babarruna, artoa...
Garai bateko ganbara edo mandioa hartu behar dugu jarraibide. Gaur egungo biltegi aurreratuenetan ere gauza bera egiten dute. Ganbara haietan zein baldintzetan jasotzen ziren jaki horiek? Hona oinarrizkoak: airea berritzen edo egurasten da, tenperatura ahal den hotzena, argia ahal den eta gutxiena. Argiak janariaren egoeran aldaketak eragingo ditu, eta ez da komeni. Tenperatura apaletan jakiak hobeto iraungo du bere horretan, eta eraso dezaketen intsektuak edo gaitzak ezingo dira garatu. Haizeberritzearena da garrantzitsuena. Jakiak pitinka-pitinka heltzen ari diren eran gas berezi bat askatzen dute, bilduta dauden tokian sartzean usaintzen dena... Gas horrek fruitu eta erreserba horiek azkarrago heltzera eta usteltzera daramatza. Horrexegatik haizeberritu behar da, haize-pasa behar da, haizeak ibili egin behar du, gas hori kentzeko. Esaerak ere hala dio: “Gauza ustelduak usteltzen du berari juntaturik dagoen gauza usteldugabea” edo “Sagar ustelak albokoak usteldu”.
Neguko laboreak: olo, gari, zekale, garagar... Baita ere baba handia, baba beltz txikia, ilarra, apioa, baratxuria freskotarako, udaberriko aza eta azalorea, erremolatxa edo beterraba, kertxuna edo berroa, getozka, mihilua, perrexila, zerba, perraitza edo apoperrexila, tipula eta udaberriko porrua.
Berotegirako arbi zuria, ardi-mihia, azenarioa, borraja, errefaua, errukula, ziazerba, neguko uraza, kukulua, eskarola, tomatea, piper berdea eta gorria eta alberjinia.
Tipulina, tipulatxa, udaberriko aza.
Babesean: ziazerba, kukulua, tipulina, tipula gorria eta neguko uraza.
Sail libreetan eman simaurra, luarra, zizare-lurra... Errautsa eta karea edo kisua ere eman daiteke. Zainzuriaren saila ere erruz ongarritu.
Zitrikoei babestuta eutsi.
Hostaia galtzen duten fruitu arbolak eta zuhaixkak landatu. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Fruitu arboladiak ongarritu, simaur edo luar eta kare edo kisu. Iaz gaitzen erasoa izan bada, neguko olio tratamendua egin. Baita enbor eta adar nagusiak karesnez edo kisu-gesalaz zuritu ere.
Inausketarekin hasi daiteke. Lehenik azkarren mugituko direnei ekin: aranondo, gereziondo, elorri beltz, abrikotondo, goizeko udareondo eta sagarrondo...
lbeheran materialetarako zuhaitzak bota: haritza, gaztaina, lizarra, koniferoak... Baita su-egurretarako egur gogorrak ere.
Zuhaitzak landatzeko garaia. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Orbeletarako sasoia.
Ontzietako landare ahulak babesean mantendu. Behar izanez gero estalki harro bat jarri gainean, landareak ukitzen ez dituela.
Hostoa galdu eta soiltzen diren zuhaitz, zuhaixka, igokari eta hesiak landatu. Kontuz izotzarekin.
Ongarritzeko garaia da: soropila, loreak, zuhaizpeak eta zuhaixkapeak eta abar
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
