06:50
21:35
19:05
02:38
Ilbehera Uzt. 12 Uzt. 26
Ilberri Uzt. 14 Uzt. 29
0:00 - 24:00 Ordu desegokiak
Udazken-negurako aza jendea landatzeko egunak dira.
Uztailaren 26 05:51 arte ILBEHERA, ondoren ILGORA
Aste osoa ILBERRI
Udazken-negurako aza jendea landatzeko egunak dira. Ilbehera hau eta abuztuko hurrengoa dira aza jendea landatzeko egokienak: aza, aza gorria, azalorea, brokolia, erromaneskua, kalea, zuhain aza eta abar landatu. Ilbehera hau aproposa da eta egun onenak 20 arratsaldea, 21 egun osoa eta 22 goiza dira.
Baratzerako ereintza: Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa, borraja, azenarioa, babarrun motza, leka motza, leka luzea, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, uraza, eskarola, tipula gorria, azalorea, brokolia, kukulua, borraja, apioa, ziazerba, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, leka luzea eta leka motza..
Baratzean landatzea: porrua, aza, aza gorria, Brusela aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, zainzuria, uraza, eskarola, txikoria, orburua, kardua, zerba, erremolatxa, mihilua, borraja, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa eta marrubia. Berotegian landatzea: azalorea, brokolia, uraza, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, apioa, luzokerra, piperra eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Fruta arbolen udako berdetako inausketa egin. Kuiatxoen bigarren landatualdia. Urte guztirako porrua landatzeko garaia.
Tomatea, luzokerra, kuia eta abar inausi.
Landare usaindunak erein, banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Udazken-negurako aza jendea eta porrua abuztuan landatu nahi baditugu sail horiek orain ongarritu daitezke.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Fruitu arbolen berdetako inausketari ekin.
Fruitu arbolen udako ongarriketarako garaia da. Uztaila da ongarritzeko azken hilabetea.
Udako begiko txertaketa garaia da. Sasoia lehorra badoa, txertoa egin aurretik sakon ureztatu mentu oina.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Udaberrian loratu eta hostaia ihartu zaien erreboilak ateratzeko garaia da.
Haziak jaso nahi ez ditugun lorategiko landareetan lore iharrak kendu, indarra lore berriak ematera bidera dezaten.
Sustrai lodiak eta errizomak dituzten kala eta tankerakoak orain atera lurretik eta ugaltzeko banatu eta birlandatu.
Hortentsia, arrosa eta tankerakoan aldaxkak egin ugaltzeko. Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Ilarra udazkenean edo neguan ereiten da eta udaberri osoan ematen du uzta, bero handiak etorri bitartean. Ekainean, uztailean edo abuztuan ere berriz erein daiteke ilarra.
Uzta udazkenean izango da. Ikaragarrizko luxua da udazkenean ilar freskoak izatea, ez duzu, udaberrian bezala, nonahi ikusiko...
Erlazionatutako landarea: Ilarra
Etxe barruko landare honek argitasuna beharrezkoa du, baina eguzki-galdatan ez jarri. Zuzeneko eguzkia eta aire-korronteak ez ditu batere gustuko.
Berotasuna zeharo berea du landare honek. Neguan segula ez eduki 12 °C-tik behera.
Ureztatzeko karerik gabeko ur biguna edo euri ura erabili. Lurrak beti heze egon behar du, baina blai ez. Lurra sekula ez da lehortu behar. Hostaila maiz-maiz lainoztatu. Neguan urriago ureztatu.
Elikagai asko behar du. Udaberriro loreontziko lurra berritu, ongarriz ondo hornitutako lurra erabilita.
Ugaltzeko: Udaberrian, aldaxkak lur-hondar nahastean landatu eta inguru heze eta beroan eduki.
Dani Blanco / ARGIA CC BY NC SA
Hurrengo urteko baratzean pentsa dezagun. Gure barazki eta landareek polinizatzaileak beharko dituzte. Lorea irekitzen dutenean polen trukea gauzatu beharko da loreen artean. Batzuetan haizeak egiten du lan hori. Beste batzuetan intsektuek. Azken horien kasuan, zenbat eta intsektu gehiago baratze inguruan orduan eta polinizatzeko aukera hobea. Horrela fruitu gehiago izango dugu. Fruituak, jateko edo haziak emateko direnak.
Doronicuma polinizatzaileak erakartzeko landare ona da. Orain landatzen da, uztailean. Jarri baratze bazterren batean eta bere lana egingo du hurrengo urteetan.
Etxe barruko landare honek argi asko behar du; leiho argitsuenaren leiho-koskan biziko da gusturen.
Berozalea da. Ez eduki 7°C-tik behera, nahiz eta lurra lehorra badu, hortik behera ere iraun dezakeen.
Lurra lehortu ahala ureztatu, ez lehenago.
Neguan komeni zaio atsedenaldi bat egitea: 10-12°C tartean eduki eta hilean behin eman ura.
Udaberriaren hasieran luberritu: lur beltza, hondar larria eta luarra edo simaur ondua heren banarekin egin nahasketa.
Ugaltzeko: Udaberrrian haziak erein. Edo udaberri-udan adarrak ebaki, zauria lehortzen utzi eta landatu.
Kontuz, bere latexa (darion likido zurixka) pozoitsua da; begietara edo zaurietara ez hurbildu.
Azalpen guztiak: Etxeko landareak liburuan
Bikote polita osatzen dute porruak eta azenarioak. Elkar ondo hartzen duten horietakoak dira. Eta lagun onen artean bezala elkarrekin badaude onurak nabarmenak dira.
Alde batetik, aldamenean egonda biek gehiago ematen dute, uzta hobea izango da. Bestetik, batak bestearen izurriteak uxatzen dituzte: porruak azenarioaren eulia eta azenarioak porruaren harraren tximeleta.
Elkarlan hau behar bezala moldatzeko, txandakako errenkadetan jarri behar dira. Egokiena aurrez azenarioa ereitea da, errenkada eta errenkada artean gero porru ilara pare bat jartzeko adina tokia utziz.
Hirugarren bat ere bien gustukoa da: uraza edo letxuga. Azenarioa maiatzaren hasiera edo erdialdera erein, tartean urazak landatu eta hauek 40 bat egunetan jateko moduan izango dira. Hauen tokian porruak landatu. Aurreko lan hauek porrua uztaileko ilbeheran landatzeko kontuak aterata egin behar dira. Orain landatutako porrua izango da udazken eta negu guztian jango duguna.
Erlazionatutako landarea: Porrua
Geranioaren harrak lore begiak jaten ditu eta enborrak zulatuta landarea alferrik galtzen du. Urte batean hiru belaunaldi izaten ditu. Geranioaren tximeleta marroia da.
Tratamendu eraginkor ia bakarra Bacillus thuringiensis eta xaboi potasikoa da, astero. Astero, bai, ahaztu gabe.
Kaltetutako landareak ez jaso urtetik urtera, gaitzari eusteko besterik ez dira.
Tartean geranio usaintsuak jartzeak tximeleta uxatzen laguntzen du.
Luarra eginez, egunerokoan sortzen ditugun hondakin organikoak lurrarentzako ongarri bihurtzen ditugu. Luarra egiteko tokia beharko luke jende guztiak, etxean ez bada inguruan, auzoan, herrian... Hau da lurra denon bizimoduaren kalitatearen oinarri garrantzitsuena dela ikasteko era onena.
Sasoi honetan belarrak direla, barazkien hondakinak eta abar, luartokira material asko gehitzen dugunez, sarrixeago zaindu beharko dugu:
- Batetik harro egoteko materiala nahasteko pronto eduki beharko dugu (adar txikituak, belar zakarrak, orbela...).
- Bestetik, luartokia non dagoenaren arabera jiratu eta ureztatu beharko dugu. Bero handiak eta giro lehorrak baldin baditugu, pila harrotu eta jiratu ondoren ureztatu. Pila hezea baldin badago jiratu eta kitto.
Ohiturarik ez badugu ere ilarra erein; orain egindako ilarra udazkenean jango dugu. Baita aza, azalorea, romaneskua, brokolia, Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, babarrun motza, leka motza eta luzea, getozka eta ardi-mihia.
Berotegirako: zerba, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa eta leka luzea.
Porrua, aza, lonbarda, bruselaza, azalorea, romaneskua, brokolia, uraza, eskarola, kardua, kukulua, zerba, erremolatxa gorria, borraja, mihilua, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa, luzokerra eta kuia.
Berotegian: zerba, erremolatxa, apioa, luzokerra, tomatea eta piper berdeak.
Sasi edo igokari gisa hazten diren barazkiak kimatu egin behar dira, baldin eta loraldi indartsua eta tamaina koskorreko fruituak bildu nahi baditugu. Tomatea, alberjinia, luzokerra, angurria eta meloia kimatu egin behar dira. Tomateari hostoen galtzarbeetan sortzen zaizkion kimuak ikusi ahala kendu, hazten ez utzi. Alberjiniaren adarrak fruitu pare bat hartzen badu, baita ere puntta kimatu.
Neguko lanen emaitzak bildu eta urte guztirako jaso behar dira orain: baratxuria, tipula, patata... Giro bero eta lehorrak direnean lurretik atera eta bertan gainean utzi, ondo lehortu eta azala zailtzen. Orduan jaso.
Jasotzeko landareak (usainekoak, sukalderakoak, sendabelarrak...) bildu. Loratu aurretik bildu berezkoak dituzten ezaugarri guztiak izan ditzaten; lorea behar badugu alderantziz, erabat loratzen utzi beharko da.
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin: mahatsondoaren gorrina, sagarrondoaren harjoa...
Udako berdetako inausketa: sagarrondoa, mahatsondoa...
Udako edo begiko lehen txertoak egin.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpiko aldekoak. Baita sustraietatik sortutako aldakaitzak ere.
Ongarriketa behar duenik bada, orain egin, azken aukera da.
Egitura bati helduta hazten diren fruitu arboletan adarrak lotu (sagarrondoa, kiwia, udareondoa, mahatsondoa...).
Belardia eta soropila moztu eta ongarritu.
Sustraiak lodiak edo errizomak dituzten landareak (kala, iris, nartziso, aster, doronicum, zitori arrunta...) atera, banatu eta landatu.
Urteko azken ongarriketa egiteko sasoia.
Udaberrian loratu ziren erraboilak (lilipa edo nartzisoa, hiazintoa, idi-bihotza, azpelarra...) lurretik atera, erraboilatxo berriak sortu badira banatu eta lehortuta jaso edo zuzenean landatu.
Aldaxkak egin: hortentsia, arrosa...
Hesiak kimatu, udaberri honetan hazi diren kimuak behar den neurrira ebaki.
Loraldi iraunkorra duten arrosaondoetan, petaloak galdu orduko loreak kendu. Bestela fruitu pinportak hazten hasiko dira eta lore gutxiago emango dute.
Luar pila jiratu. Toki bero eta lehorrean badago, tarteka busti on bat eman.
Txartzat ditugun landareei aurre egiteko sasoia. Ilgoran moztu sasi, lahar, garo, menda, asun, mingarratz edo lapaitz... Urtetik urtera ederki ahulduko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
