08:11
18:29
01:57
11:21
Ilbehera Urt. 29 Ots. 12
Ilzahar Ots. 1 Ots. 17
0:00 - 24:00 Lorea
Udaberrian eta udan jateko tipulina landatzea.
Otsailaren 12 13:48 arte ILBEHERA, ondoren ILGORA.
Aste osoa ILBERRI.
Udaberrian eta udan jateko tipulina landatzea. Apirilaren erdira arte landatu daiteke tipulina. Egokiena ilbeheran. Piskanaka landatuz gero irailera arte izango dugu.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako baratxuria, udaberriko aza, uraza, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, ziazerba, mihilua, apioa, baba, ilarra, patata eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, Daikon arbi zuria, errefautxoa, errukula, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, ziazerba, patata, tomatea, alberjinia eta piperrak.
Baratzean landatzea: tipulina, udaberriko aza, uraza, ziazerba, erremolatxa eta marrubia. Berotegian landatzea: porrua, tipulina, tipula gorria, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, ziazerba eta borraja.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Neguko landaketetarako zuloak prestatzea. Hostoa galtzen duten landareak landatzea. Negu amaieran loratzeko lore erraboilak landatzea. Egurretarako eta zuretarako zuhaitzak botatzea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Ongarriketa sasoi nagusia ba doa. Simaurtze edo luartze garaia badoa. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman. Lehen ongarritutakoei orain karea eman.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare ahulak babestu. Noiznahi etorriko da gau hotzen bat.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Geruzatuta dauzkagun hazien ontzia kanpoan eduki, negua sentitu dezaten, eta giro lehorra bada ureztatu.
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Hostoa galdu duten landareak landatzen hasi daiteke. Kontuz izotz egunekin. Horrelakorik bada, lasai itxaron horiek gabeko egun batera.
Materialetarako zuhaitzak bota.
Su-egurretarako zuhaitzak bota.
Goiz mugitzen diren fruitu arbolen inausketarekin hasi daiteke. Egokiena ilbeheran egitea da.
Otsailean eta martxoan egiteko txertaketetarako mentuak edo zotzak jaso daitezke.
Hortentsiak neguaren amaieran zainduz gero loraldi bikaina izango dute:
- Inausketa orain egin behar da.
- Ongarriketa ere bai: luarra edo simaurra jarri azpiak eginez, inguru guztian, jatun handia da.
- Kolorea indartu nahi izanez gero, aluminio sulfatoa eman lurrari.
Neguan aurrera, landareak izerdia mugitzeko pronto daude. Fruitu arboletan izerdiak lehertu araziko ditu begietan loreak eta hostoak.
Lehen izerdi kolpe hori gertatzeko aurreko urtean landareak pilatu duen erreserba garrantzitsua da. Horrek emango dio aukera indarrean ekiteko sasoi berriari. Indar hori baliatuko dugu txertatzeko.
Txertoa bi landare elkarrekin bizitzen jartzea da, betirako. Bakoitzak bere zeregina du: mentuoinak landareari eutsi eta lurretik elikagaiak hartu; txertoak jakiak hostoetan landu, loreak eman eta fruituak hazi.
Txertaketan bi zatiak, azpiko mentuoina eta gaineko txertoa, elkarri izerdia eman eta hartzeko moduan jarri behar dira. Izerdiak azalaren azpitik dabiltzanez, trukea bermatzeko bien azalak parean jarri behar dira. Zauria sendotu arte, lotu eta babestea komeni da.
Negukoa adarreko txertoa edo ziridun txertoa da, adar zati bat txertatzen baita. Goiz mugitzen diren arbolak otsailean eta berandukoak martxoan txertatzen dira.
Negutegitxo bat antolatzeko aukera izanez gero, otsailean lehen urazak landatu daitezke. Hona hemen sei urratsak:
1.-Lurra harrotu.
2.-Simaur edo luar oso ondua eman: 2 kg/m2.
3.-Sakon xamar landatu: 20 landare/m2
4.-Astebetez egunero ureztatu.
5.-Maiz ireki plastikoa, hezetasuna eta bero handia uxatzeko.
6.-Argia sustatu behar da eta egun haizetsuetan ureztatu.
Negua aurrera badoa eta konturatzerako udaberria gainean izango dugu. Iazko lanen ondorioz jasotako haziak atera itzaletik. Ereintza egiteko garaia da. Orain lurrari estu-estu eransten zaion haziak laster igarriko ditu ernetzeko behar dituen epeltasuna eta, batez ere, hezetasuna. Ura hartzea izango da haziaren lehen lana, handitu, azala lehertu eta sustraia eta kimua botatzeko. Horregatik garrantzitsua da hazia zabaltzen dugunean lurrari ondo itsastea. Lur gozo pixka bat jarri gainean eta zanpatu.
Haziaren tamainak erakutsiko digu lurrean zenbateraino sartu. Ez da gauza bera azenarioa erein edo intxaurra. Haziaren tamaina bera bete lur behar du gainean.
Barazki asko orain ereiten dira, baina zuhaitzak eta arbolak gogoan izan. Hauek ereiteko azken aukera da, udaberria etorri arteko hau. Fruitu arbolak bezala, basoan edo lore baratzeetan jarri nahi ditugun zuhaitzak erein. Hostoa galtzen dutenen zein eusten diotenen haziak badira ere.
Diatomea edo diatomea lurra esaten zaio aspaldi batean fosildutako izaki urtar batzuei. Bere eskeleto fosilduak dituen harria ehotu eta hauts eginda erabiltzen da. Intsektizida oso ona da. Baita lurra silizez, kaltzioz eta beste mineralez aberasteko ere.
Baratzea loreontzietan egiteko hona barazki bakoitzak zein tamainako ontzia behar duen:
- 5 litrokoan uraza, ziazerba, errefautxoa eta belarrak.
- 10ekoan zerba, apioa, baratxuria, tipula eta porrua.
- 15ekoan azenarioa eta erremolatxa.
- 20koan aza, azalore, brusela aza, brokolia, erromaneskua, piperra eta tomatea.
- 40koan patata, alberjinia, luzokerra, kuiatxoa eta artoa.
Fruitu arboletan hiru lan nagusi ditugu otsailean.
- Landaketak egiteko garaia da. Hostoa galtzen duten arbolak landatzeko komeni da izerdia mugitu gabe edo mugitzen hasita egotea.
- Bestetik, inausketa sasoia gainean da. Goiz mugitzen diren aranondoa, muxikondoa, gereziondoa eta abar orain inausi. Geroxeago beranduko sagarrondo eta abarrak.
- Hirugarren lana ongarriketa osatzea da, neguaren hasieran emandako ongarriketa osatu daiteke, baita, behar izanez gero kaltzioa ere (karea, errautsa...).
Udaberriko laboreak: olo, gari, zekale, garagar... Baita baba handia, baba beltz txikia, ilarra, apioa, alberjinia, baratxuria berdetarako, goizeko patata, udaberriko aza eta azalorea, erremolatxa edo beterraba, kertxuna edo berroa, getozka, kukulua, mihilua, pastinaka, perrexila, piper berdea eta gorria, perraitza edo apoperrexila, sendapokia, txikoria, udako brokolia, udaberriko uraza, ziazerba eta zerba.
Berotegirako arbi zuria, ardi-mihia, azenarioa, borraja, errefaua, errukula, ziazerba, neguko uraza, kukulua, eskarola, tomatea, piper berdea eta gorria eta alberjinia.
Marrubia, tipulina, tipulatxa, tipula zuria eta gorria, borraja, zainzuria, udaberriko aza eta porrua. Babesean: erremolatxa edo betarraba, ziazerba, zerba, orburua, kukulua, tipulina, tipula gorria, udaberriko porrua eta udaberriko uraza.
Sail libreetan errautsa eta karea edo kisua eman daiteke. Simaurra eta karea batera ez eman, ilargialdi bateko tartea utzi. Udazkenean ereindako ongarri berdea (oloa, zalkea...) ebaki eta lurrari bueltan eman dakioke hemendik aurrera.
Zitrikoen emana. Babestuta edukiko ditugu, txapela tankerako babes harro batekin, baita enborra eta adar nagusiak oihal batekin bilduta eta lotuta ere. Hotzaldi handiak espero badira bere azpian lurra simaur berriz estali, irakiten duen artean ingurua epelduko du.
Hostajea galtzen duten fruitu arbolak eta zuhaixkak landatu. Izotz egunetan ez landatu. Landatutakoan lurra ondo zanpatu, zirrikiturik ez utzi, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Ongarritu: simaur edo luar eta kare edo kisu. Simaurra eta karea batera ez eman, ilargialdi bat utzi tartean. Enbor eta adar nagusiak karesnez edo kisu-gesalaz zuritu. Kareari esnea, buztin hautsa eta behi kaka nahastu dakizkioke.
Inausketa egiten hasi, batez ere goiz mugituko diren muxika, abrikotondo, aranondo, gereziondo, udareondo... Baita fruitu zuhaixkak ere. Moztutakoak txikitu eta luartokira. Iaz gaitzen bat izan badute sutara.
Goiz mugituko diren fruitu arbolak txertatu, sasoi honetan txotxeko txertoa egiten da. Fruitu zuhaixken aldaxkak landatu.
Ilbeheran materialetarako, zuretarako zuhaitzak bota: haritza, gaztainondoa, lizarra, koniferoak... Baita su-egurretarako egur gogorrak ere. Kanaberak eta banbuak mozteko sasoia da.
Zuhaitzak landatu. Izotz egunetan ez landatu. Landatutakoan lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Ontzietan ditugun landare ahulak babestu.
Hostoa galdu eta soiltzen diren zuhaitz, zuhaixka, igokari eta hesiak landatu. Toki epeletan neguan ere hostajeari eusten diotenak landatzen hasi daiteke.
Ongarriketa nagusia egiteko azken aukera, bai simaurtzeko bai aurrez simaurketa egindako tokietan karea emateko ere.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
