08:36
17:51
00:58
12:10
Patata berria gustuko baduzu aste honetan landatu
Aste osoa ILBEHERA.
Aste osoa ILZAHAR.
Patata berria gustuko baduzu aste honetan landatu. Lehen patata berriak jateko orain landatu, toki oso hotzetan ezik. Hemendik maiatzera arte ilbeheraero landatu, gero txanda edo sail bakoitza loratzen hasten denean jateko, jan ahala atera lurpetik eta azal eta guzti jan.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako eta burutarako baratxuria, udaberriko aza, uraza, txikoria, kukulua, zerba, mihilua, apioa, baba, ilarra eta patata. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, berdetarako baratxuria, Daikon arbi zuria, errefautxoa, errukula, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, baba, ilarra, ziazerba, patata, tomatea, eta piperrak.
Baratzean landatzea: tipulina, udaberriko aza eta marrubia. Berotegian landatzea: tipulina, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, ziazerba eta borraja.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Berdetarako eta burutarako baratxuria ereitea. Ongarriketa lanak egitea. Neguko landaketetarako zuloak prestatzea. Hostoa galdu duten landareak landatzea. Negu amaieran loratzeko lore erraboilak landatzea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Beldarrak agertu daitezke (porrua, aza…) Neem eta Bacillus erabili tratatzeko, beti xaboi potasikoarekin lagunduta.
Luar pila zaindu. Lehortzen bada ureztatu.
Ongarriketa sasoi nagusia etorri da. Hemendik eta abenduaren erdia aldera arte simaurtze edo luartze garai aproposa da. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak orain ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman.
Ongarri berdea erein.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare ahulak babestu. Noiznahi etorriko da gau hotzen bat.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Geruzatuta dauzkagun hazien ontzia kanpoan eduki, negua sentitu dezaten, eta giro lehorra bada ureztatu.
Belardia edo soropila sortu edota lehendik dagoena saretuta badago osatzeko orain erein; urteko azken aukera da.
Jaso edo gordetzeko fruituak eta aleak bildu. Eguzkitan ondo lehortu eta azala zailtzen eduki. Ondoren toki fresko, ilun eta aireberritzen den batean jaso.
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Hurritza makiletarako zenbaitek abenduko ilgoran ere mozten dute.
Hostoa galdu duten landareak landatzen hasi daiteke. Kontuz izotz egunekin. Horrelakorik bada, lasai itxaron horiek gabeko egun batera.
Materialetarako zuhaitzak bota.
Su-egurretarako zuhaitzak bota.
Negu neguan landatzen dira hostoa galtzen duten landareak. Horietakoak dira fruitu arbola gehienak. Sagarrondoa, udareondoa, irasagarrondoa, aranondoa, elorri beltza, muxika, gereziondoa, intxaurrondoa, hurritza, mizpira eta abar luze bat.
Landatzerakoan kontutan izan handia egiten denean beharko duen tokia, gero inausi beharrean gertatu ez gaitezen. Lehen urtean ahal izanez gero udako beroenean ureztatu.
Ezpelaren harra azaldu zenean bertoko txoriek ez zuten ezagutzen, ezta jaten ere.
Agi danean, kaskabeltzak ikasi du har hori jaten.
Negu partean, harrik ez denean, berari laguntzeko haziekin jantokiak jarri: gehien atsegin duena ekilorearen hazia da.
- Etxe barruko landare honek argitasun handia behar du. Zuzeneko eguzkia jasan dezake, baina ez ordurik beroenetan.
- Neguan 10-15ºC artean eduki, horrela atsedenaldi egokia izango du. Hazkunde sasoian (udaberri-udan), aldiz, 15-25ºC bitartean eduki. Kontuz aire korronteekin.
-Negua zenbat eta hotzago, hainbat eta urriago ureztatu. Udan lurrazala lehortu ahala ureztatu. Hostoak maiz lainoztatu. Drainatzea garrantzitsua da, ura zurtoinetan geratzen bada, laster hilko da.
- Hostoak belaki heze batekin garbitu, inoiz ez produktu kimiko batekin.
Ugaltzeko: udaberri hasieran hazia erein. 26ºC inguru behar ditu eta ez da ugaltzen erraza. Landarea zatituta ere ugaldu daiteke.
Informazio osoa: Etxeko landareak liburuan https://labur.eus/kh3sy06z
Dani Blanco / ARGIA CC BY NC SA
Huntza kendu.
Adar iharrak, mihura dutenak eta enborreko altsumak ebaki.
Lurrean dauden fruituak eta adarretan momifikatutakoak kendu, gaitza mantentzen dute hurrengo urtera arte.
Ongarritu, baina tamainan, alfer-adarrak eta zorriak atzeratzeko.
Etxe barruan eguzki zuzena kalteko du, erdi itzalean ongi biziko da. Kanpoan eguzkitan ederki etorriko da.
Berotasuna atsegin du: neguan 13 °C-tik gora, udan 25-30 °C edo gehiago. Kanpoan bizi bada, neguan babestu; loreontzian bada, estali edo babesera mugitu.
Udaberritik udazkenera erruz ureztatu. Neguan urri. Inguru hezea atsegin du, maiz lainoztatu.
Inguru hezea izan dezan, loreontzia harriz eta urez betetako ontzi zabal batean jarri. Ura lurruntzean bere ingurua hezetuko du.
Barruan bizi bada, loraldiaren ondoren, udazken erdi-parean edo amaieran loratu diren arbak inausi, eta negu partean toki hotzago batean (13 °C inguru) jarri, sasoi aldaketa nabari dezan eta udaberrian ziklo berriari hasiera eman diezaion.
Igokari gisa hazten segitzea nahi badugu, urtero hazten den luzeraren erdia inausi.
Informazio gehiago, Etxeko landareak liburuan.
Argazkia: Dani Blanco / ARGIA-CC-BY-SA
Udazkenaren erditik atzera neguaren amaiera arte baba eta ilarra erein daitezke. Merezi du, udaberriko gutizia irrikatuenetakoak dira. Lekadun guztiek bezala (fruitua leka baten barruan ematen dutenak) hauek ere aurrez ongarritutako lurra nahi dute, ongarri berria ez eman. Karea ere gustuko dute. Ilaran ereiten dira, aitzurrarekin 3-4 cm sakonerako errenkada zuzenak egin, batetik bestera 75 cm inguruko tartea utziz. Bertan haziak banatu: babak 8-10 cm-tik behin, ilarrak aldiz denean segidan ugari-ugari.
Baba eta ilarra, biak luzatu egiten dira eta eustea komeni da. Ilarrak aihentxo kiribilak luzatzen ditu aldamenean duenari helduz luzatzeko. Arbatzea komeni da lurrean azaldu ahala. Babak ez du aihenik, baina erraz etzango denez, jarri ilararen bi aldeetan makil edo kanabera.
Ilarrarekin asmatzen ez baduzu, agian lur hotzarengatik izan daiteke. Hala bada, erein aurretik erroila sakonak ireki eta bertan simaur berria jarri eta lurrez estali. Haren gainean erein. Simaurra ez du ukitu behar eta haren irakinaren beroarekin errazago ernatuko da.
Erlazionatutako landarea: Baba
Hostoa galtzen duten landareak landatzeko sasoi onena udazkenaren amaiera eta neguaren hasiera da. Zuloak aurrez egiten badira hobe; sustraiak hazteko lurra hobeto
egongo da. Landarea lehendik izan duen mailan jarri behar da, ez sakonago ez harroago. Izotza egingo duen susmoa bada egun horietan ez egin landaketarik.
Landaketa egiterakoan ahalik eta sustrai gehienarekin mugitu behar dugu landarea. Errazago itsatsiko da eta indarrean ekingo dio bizimodu berriari.
Zuloa ondo prestatu: sustraijea baino handiagoa, behean luar edo simaur ondua jarri, lur beltzarekin estali eta landarea sustraiak zabalduta jarri, lurrez estali eta ondo-ondo zanpatu, lurra sustraiei itsasteko. Landarea handia bada eta eusteko hesolarik behar badu, landatu aurretik sartzea komeni da.
Neguko laboreak: olo, gari, zekale, garagar... Baita ere baba handia, baba beltz txikia, ilarra, apioa, baratxuria freskotarako, udaberriko aza eta azalorea, erremolatxa edo beterraba, kertxuna edo berroa, getozka, mihilua, perrexila, zerba, perraitza edo apoperrexila, tipula eta udaberriko porrua.
Berotegirako arbi zuria, ardi-mihia, azenarioa, borraja, errefaua, errukula, ziazerba, neguko uraza, kukulua, eskarola, tomatea, piper berdea eta gorria eta alberjinia.
Tipulina, tipulatxa, udaberriko aza.
Babesean: ziazerba, kukulua, tipulina, tipula gorria eta neguko uraza.
Sail libreetan eman simaurra, luarra, zizare-lurra... Errautsa eta karea edo kisua ere eman daiteke. Zainzuriaren saila ere erruz ongarritu.
Zitrikoei babestuta eutsi.
Hostaia galtzen duten fruitu arbolak eta zuhaixkak landatu. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Fruitu arboladiak ongarritu, simaur edo luar eta kare edo kisu. Iaz gaitzen erasoa izan bada, neguko olio tratamendua egin. Baita enbor eta adar nagusiak karesnez edo kisu-gesalaz zuritu ere.
Inausketarekin hasi daiteke. Lehenik azkarren mugituko direnei ekin: aranondo, gereziondo, elorri beltz, abrikotondo, goizeko udareondo eta sagarrondo...
lbeheran materialetarako zuhaitzak bota: haritza, gaztaina, lizarra, koniferoak... Baita su-egurretarako egur gogorrak ere.
Zuhaitzak landatzeko garaia. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Orbeletarako sasoia.
Ontzietako landare ahulak babesean mantendu. Behar izanez gero estalki harro bat jarri gainean, landareak ukitzen ez dituela.
Hostoa galdu eta soiltzen diren zuhaitz, zuhaixka, igokari eta hesiak landatu. Kontuz izotzarekin.
Ongarritzeko garaia da: soropila, loreak, zuhaizpeak eta zuhaixkapeak eta abar
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
