06:33
21:48
00:03
10:47
Ilgora Eka. 28 Uzt. 12
Ilzahar Eka. 30 Uzt. 14
0:00 - 3:00 Sustraia
3:00 - 7:00 Lorea
7:00 - 14:00 Ordu desegokiak
14:00 - 24:00 Lorea
Ilarra erein, uda amaieran eta udazken hasieran jateko
Aste osoa ILGORA
Ekainaren 30 01:56ean ILARGI BETEA bitartean ILBERRI, ondoren ILZAHAR
Ilarra erein, uda amaieran eta udazken hasieran jateko. Aste honetako lehen hiru egunak ilarra ereiteko aproposak izango dira, ekainaren 29 eta 30 eta uztailaren 1a.
Baratzerako ereintza: Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, babarrun motza, leka motza, leka luzea, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: tipula gorria, kukulua, borraja, apioa, zerba, ziazerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, leka luzea eta leka motza..
Baratzean landatzea: porrua, aza, aza gorria, Brusela aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, zainzuria, uraza, eskarola, orburua, kardua, zerba, erremolatxa, mihilua, borraja, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa eta marrubia. Berotegian landatzea: azalorea, brokolia, uraza, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, apioa, luzokerra, piperra eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Fruta arbolen udako berdetako inausketa egin. Belarrak ontzeko garai ona. Sendabelarrak usainekoak eta abar biltzeko bi aste aproposak datos. Arta-babarrunak ereiteko azken aukera. Udako begiko txertoarekin hasi daiteke.
Udazken negurako barazkiak (azak, porruak eta abar) landatzeko sailak ongarritu.
Tomatea, luzokerra, kuia eta abar inausi.
Landare usaindunak erein, banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Fruitu arbolen berdetako inausketari ekin.
Fruitu arbolen udako ongarriketarako garaia da. Uztaila da ongarritzeko azken hilabetea.
Udako begiko txertaketartekin hasi daiteke. Sasoia lehorra badoa, txertoa egin aurretik sakon ureztatu mentu oina.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Soropil berriak sortu edo lehengoak osatzeko belar hazia erein.
Udan loratzeko erreboilak landatzeko azken aukera: dalia, gladioloa, kana, begonia eta abar
Sustrai lodiak eta errizomak dituzten kala eta tankerakoak orain atera lurretik eta ugaltzeko banatu eta birlandatu.
Hortentsia, arrosa eta tankerakoan aldaxkak egin ugaltzeko. Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Udaberrian edo udan loratu diren erraboilak (idi bihotza edo tulipa, nartzisoa, dalia, gladioloa eta abar) jasotzeko lurretik atera edo bertan utzi? Urteroko zalantza da.
Lurrean bertan utziz gero animaliaren batek jan edo behar baino hezetasun handiagoarekin usteldu egin daiteke. Arrisku horietakoren bat badago atera lurretik, lehortu eta toki fresko batean jaso.
Atera aurretik hostoak denak ondo ihartu behar dira, erraboilak hurrengo urtean lore berria emateko nahikoa janari pilatu dezan.
Etxe barruko eta kanpoko landare honek argitasun handia behar du, baina lore-begi edo pipilak baditu, eguerdiko zuzeneko eguzkitik urrundu.
Tenperatura hotza atsein du: loraldia luze eta oparoa izan dadin, 10-15 °C bitartekoa.
Lurrari beti heze eutsi, eta behar bada egunero ureztatu. Noizbehinka hostoak lainoztatu. Lurra lehortzen bada, landareak galera nabarmenak nozituko ditu eta hil egin daiteke.
Lorea uda amaieran garatzen du, eguna moztu eta argitasun maila murriztu ahala. Erosterakoan, loreak irekitzen hasitakoak aukeratu. Lore-begiak berde badaude, etxera eraman eta bizi-baldintzak aldatzean batere ireki gabe eror daitezke.
Loraldia amaitutakoan kanpoan landa daiteke, eta negua jasaten badu, berriro haziko da.
Ugaltzeko: Udaberri amaieran edo uda hasieran aldaxkak landatu.
Dani Blanco / ARGIA CC BY NC SA
Fruitutarako eta zuretarako, edo soilik zuretarako landatutako intxaurrondoak inaustea komeni da.
Landatu eta luzatu ahala, landarearen azpiko hirutik bateko adarrak moztu. Indartutakoan erdirainokoak.
Beti, mozteko adarraren pareko enborraren diametroa 10 cm baino txikiagoa den artean.
Inausketa ekainaren erditik uztailaren erdira egin.
Martxoan ere egin daiteke, zauria hobeto itxiko da, baina adar zurgatzaileak sor daitezke.
Sarea oso gutxi ikusten da gure baratzeetan eta fruitu arboladietan. Baina gero eta gehiago. Material garestia da eta zuloa behar den tamainakoa duena topatzen beti ez da erraza. Hala ere, izurriteak atzeratzeko oso egokia da. Lan dezentea ematen du hedatzeak eta biltzeak, baina merezi duela iruditzen zait. Izurriteari aurrea hartzen zaio, landarearengana iristen utzi gabe, tratatzeko lana eta dirua aurrezten dira eta ingurumena garbiago izango dugu.
Landareak erasotzen dituzten izurrite batzuk tximeleta, euli edo intsektu batek jarritako arrautzetatik sortutako harrak dira, eta zenbait oso gogaikarriak: porruaren harra, aza jendearen harra, azenarioaren eulia eta abar. Hauei aurre egiteko, landareak erein edo landatu orduko sarea hedatzea komeni da, horretarako jarritako uztai edo euskailuen gainean. Arretaz lurperatu ertzak, erasotzaileak zirrikitua erraz topatuko luke-eta.
Alanbre harra mehe, luze eta laranja kolorekoa da. Sustraiak jaten ditu eta kalte handiak eragiten.
Helduak harrapatzeko belar gainean 40x40 cm plastiko azpian belar moztu berria jarri. Astero miatu eta belarra berritu.
Harrentzako 40 cm-ko zuloa egin, jarri ernearazitako artoa eta garia sarezko zaku batean, lurrez estali eta gainean plastiko bat zabaldu. 10-12 egunero miatu eta harrak bildu.
Etxe barruko nahiz kanpoko landare hau tropikala da. Erdi itzalean gustura bizi da, argi askorekin ere bai baina sekula ez eguzkitan zuzenean.
16-24 °C artean ondo biziko da. 22-24 °C behar ditu lorea garatzeko.
Ureztatzeko: Hosto arteko zuloa urez bete (euri ura bada hobe) eta 2-3 astetik behin berritu. Lurra lehor antzean mantendu.
Lorea behin bakarrik ematen du eta ondoren hil egiten da (urte bat edo bi bizi daiteke lore hori).
Ugaltzeko: Landarea loratu ondoren ipurdian altsuma berriak sortu ohi dira. Horietako bakoitza, luarra, goroldioa eta orbela nahastuz betetako loreontzian landatu.
Informazio osoa: Etxeko landareak liburuan https://labur.eus/jkkvkqr9
Zurina da kuiatxoaren landarea gehien jipoitzen duen gaitza. Hostoak lizun zuri batek hartzen ditu eta alferrik galdu egiten dira.
Ikusi orduko hostoak kendu eta erre.
Bestela sufrea erabili, bai hautsa bai urarekin nahastuta, ahal dela 15 eta 28°C artean.
Ohiturarik ez badugu ere ilarra erein; orain egindako ilarra udazkenean jango dugu. Baita aza, azalorea, romaneskua, brokolia, Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, babarrun motza, leka motza eta luzea, getozka eta ardi-mihia.
Berotegirako: zerba, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa eta leka luzea.
Porrua, aza, lonbarda, bruselaza, azalorea, romaneskua, brokolia, uraza, eskarola, kardua, kukulua, zerba, erremolatxa gorria, borraja, mihilua, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa, luzokerra eta kuia.
Berotegian: zerba, erremolatxa, apioa, luzokerra, tomatea eta piper berdeak.
Sasi edo igokari gisa hazten diren barazkiak kimatu egin behar dira, baldin eta loraldi indartsua eta tamaina koskorreko fruituak bildu nahi baditugu. Tomatea, alberjinia, luzokerra, angurria eta meloia kimatu egin behar dira. Tomateari hostoen galtzarbeetan sortzen zaizkion kimuak ikusi ahala kendu, hazten ez utzi. Alberjiniaren adarrak fruitu pare bat hartzen badu, baita ere puntta kimatu.
Neguko lanen emaitzak bildu eta urte guztirako jaso behar dira orain: baratxuria, tipula, patata... Giro bero eta lehorrak direnean lurretik atera eta bertan gainean utzi, ondo lehortu eta azala zailtzen. Orduan jaso.
Jasotzeko landareak (usainekoak, sukalderakoak, sendabelarrak...) bildu. Loratu aurretik bildu berezkoak dituzten ezaugarri guztiak izan ditzaten; lorea behar badugu alderantziz, erabat loratzen utzi beharko da.
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin: mahatsondoaren gorrina, sagarrondoaren harjoa...
Udako berdetako inausketa: sagarrondoa, mahatsondoa...
Udako edo begiko lehen txertoak egin.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpiko aldekoak. Baita sustraietatik sortutako aldakaitzak ere.
Ongarriketa behar duenik bada, orain egin, azken aukera da.
Egitura bati helduta hazten diren fruitu arboletan adarrak lotu (sagarrondoa, kiwia, udareondoa, mahatsondoa...).
Belardia eta soropila moztu eta ongarritu.
Sustraiak lodiak edo errizomak dituzten landareak (kala, iris, nartziso, aster, doronicum, zitori arrunta...) atera, banatu eta landatu.
Urteko azken ongarriketa egiteko sasoia.
Udaberrian loratu ziren erraboilak (lilipa edo nartzisoa, hiazintoa, idi-bihotza, azpelarra...) lurretik atera, erraboilatxo berriak sortu badira banatu eta lehortuta jaso edo zuzenean landatu.
Aldaxkak egin: hortentsia, arrosa...
Hesiak kimatu, udaberri honetan hazi diren kimuak behar den neurrira ebaki.
Loraldi iraunkorra duten arrosaondoetan, petaloak galdu orduko loreak kendu. Bestela fruitu pinportak hazten hasiko dira eta lore gutxiago emango dute.
Luar pila jiratu. Toki bero eta lehorrean badago, tarteka busti on bat eman.
Txartzat ditugun landareei aurre egiteko sasoia. Ilgoran moztu sasi, lahar, garo, menda, asun, mingarratz edo lapaitz... Urtetik urtera ederki ahulduko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
