ASTEKO LANAK: 2026ko 37. astea, irailaren 7tik 13ra

Irail, garoil, buruil, agor, setemer, urri lehen garoaren ila

Aste osoa ILBEHERA

Irailaren 11 05:27 ILARGI BERRIA, bitartean ILZAHAR, ondoren ILBERRI

Irail, garoil, buruila, agor, setemer, urri lehen garoaren ila. Geurean ezagutzen den azpitarako materialik onena orain jasotzen hasten da; ilbeheran bada hobe. Azpiak bai aziendaren etzalekuetarako, bai landareentzako ere. Ukuiluetakoa gero simaur oso aberatsa izango da.

• Errefau eta errefautxoak erein

  
  Errefau eta errefautxoak erein

  Neguan gustura hartzen dira errefau handiak. Txikiek 4-5 aste nahikoa dute erein eta jateko pronto egoteko, baina errefau handiek 3-4 hilabete behar dute.

  Orain erein. Lurrazala arin arin harrotu eta barietate borobila bada zentimetro bat baino gutxiago estali. Barietate luze eta sakonak badira 2-3 cm estali.

  Nahi izatera errenkadetan edo azalera osoan banatuta egin, baita beste barazki batzuen tartean ere.

  Hazi ahala bakantzea komeni da, 10-15 cm-ko tartea utzi, hotz handiak etortzerako tamaina egokia izan dezaten.

  Erlazionatutako landarea: Errefaua

  
• Izpilikua, porruaren babesa

  
  Izpilikua, porruaren babesa

  [Argazkia: Dani Blanco]

  Iraila eta urria dira porruarentzako hilabete zailak. Harrak erasotzen ditu. Harra tximeletarena edo euliarena izan daiteke. Orain ibiliko dira hostoetan arrautzak jartzen. Ondoren arrautza horietatik harrak jaioko dira eta porrua barrutik jango dute, euliaren kasuan udaberrian lehertzeraino.

  Izurrite horiek eragozteko gakoa arrautzak jartzea galeraztea da. Sare sarri samar batekin porru saila estaltzen da. Porruaren aldamenean azenarioak ere ereiten dira, usainarekin tximeletak uxatzeko.

  Hona beste trikimailu bat saioa egin nahi duenarentzat: izpilikua inausi eta bere zarbak porru tartean jarri. Emaitzaren berri gustura hartuko genuke.

  Erlazionatutako landarea: Izpilikua

  
• Nola zaindu klibia (Clivia miniata)

  
  Nola zaindu klibia (Clivia miniata)

  Etxe kanpoko zein barruko landare hau Hegoafrikatik dator. 

  Argitasuna maite du. Kanpoan beti itzaletan eduki, bestela hostoak erre egingo zaizkio. Barruan leihoaren ondoan jarri, baina sekula ez eguzkitan.

  Ondo loratzeko negu partean hotza sentitu behar du (7-10 °C), eta udan etxe barruko ohiko tenperatura. Kanpoan izotzetatik babestuta egon behar du.

  Hazkunde sasoian hilean bitan ongarritu, ureztaketa urari ongarri likidoa gehituta.

  Ureztatzeko: udaberritik udazkenera bitartean astean behin ondo busti, hostajea eta lurra. Neguan urriago, hamabost egunean behin.

  Ugaltzeko: lepo inguruan sortzen diren altsumak kraskatuz bereizi eta landatu. Landare handiak zatitu. Hazia heldu bezain pronto erein, erraz ernatzen da.

   

  Azalpen guztiak: Etxeko landareak liburuan

  
• Nola zaindu begonia erregina (Begonia rex)

  
  Nola zaindu begonia erregina (Begonia rex)

  Begonia espezie eta barietate ugari dago, denak Australasia aldetik datoz. Etxe barruko landare honek sona handia du lorezaleen artean, izan ere bere hosto handiko multzoa nabarmena da eta kolore nahasketa desberdin askotakoak topa daitezke. Loratzen da, baina lorea ttikia da eta ez du, ezta gutxiagorik ere, hostajeak duen garrantzirik.

  Argitasun handia atsegin du. Beraz, etxeko toki argitsuenean jarri, baina inolaz ere ez eguzkiak joko duen tokian, erre egingo litzateke-eta. Pixkanaka toki ilunxeagoetara ere ohitzen da. Hostoen kokapena orekatzeko, noizbehinka loreontzia biratu.

  Toki bero eta lehorrak ez ditu atsegin. Lurra heze mantentzea garrantzitsua da. Udan lurrazala lehortu ahala ureztatu. Neguan ur gutxi behar du, baldin eta toki bero-beroan ez badago. Inguruko airea ihinztatu, baina hostoak zuzenean sekula ez, gaitzak segituan erasoko lioke-eta.

  Udaberriro lurra berritu, bestela zeharo zarpaildu eta desitxuratzen da-eta.

  Ingurua heze mantentzeko, lurrazalean goroldioa jarri ohi da. Hau ere urtero berritu.
  
  Ugalketa: Hosto zatiekin aldaxka edo eskejeak egin, maiatzean edo ekainean. Uretan edo lurrean jarri, erraz itsasten da.

   

  
• Belarra erein

  
  Belarra erein

  Belarra ereiteko sasoi ezagunena udaberria bada ere, udazkena ere ez da txarra. Iraila-urria, adibidez, sasoi aproposa da, lurra oraindik bero dago eta giro epelak dira. Hazia erein eta jaiotakoan hotz handienak etorri aurretik sustraiak sendotu eta behar bezala errotzeko denbora izango du. Lehen izotzak baino gutxienez 45 egun lehenago erein. 

  
• Pikondoa sortzeko

  
  Pikondoa sortzeko

  Udaren hasieran jaten ditugu uztapikoak eta amaieran pikuak. Piku mota asko dago, kolore, forma, dasta eta abar desberdinetakoak. Zein duzu gustuko? Aukeratu. Piku hori ematen duen arbolatik zeure arbola sortzea oso erraza da.

  Arbola aukeratu eta neguan, hostajea galdu duenean, adarra moztu eta landatu behar da. Adarretik ekarriko dugu arbola. Bi era daude:

  Aldaxka txikia: hartu 20-40 cm luze den adarra, urtekoa edo behean bi urteko zatia duena, behean begi baten azpitik eta goian begi baten gainetik moztua. Azpiko aldean labanarekin azal pixka bat kendu, azkazal baten itxurakoa, errotzen lagunduko dio. Ontzi batean edo zuzenean lurrean sartu, 10-15 cm bistan utziz.

  Aldaxka handia: metro bete luzeko adarra moztu, aitzurrarekin zanga luzea egin eta bertan luzetara sartu, hiru edo lau begirekin muturra bistan utziz.

  Edozein eratara ere, aldaxka hauek lehen urtean maiz ureztatu, erraz errotu  daitezen.

  
• Ira sasoia, iraila

  
  Ira sasoia, iraila

  Iratarako, garotarako garaia da, garoila. Garai batean ukuiluetako eta kortatako azpigai nagusia zen garoa edo ira ebaki eta jasotzeko garaia da.

  Garoak gorritzen hasten direnean ebaki behar da. Lehengo garai haietan garoa oinarrizko lehengaia zenean, herri lurretan zehatz araututa zegoen bere erabilera. Garomena, iradia edo irastortza zaindu behar zenez, ez zen goizegi moztea komeni. Irailaren 8tik atzera baimentzen zen lan honekin hastea toki gehienetan.

  Gaur egun ukuilu bakan batzuetan bakarrik izango du aziendak garoa azpietan. Hala ere, eskuera duenak garoa ebaki eta erabiltzeko arrazoi gehiago ere badago. Garoa gai ona da baratzeetarako ere.

  Lurrari zuzenean edo luar pilari nahastuta, biak harrotu eta ongarrituko ditu.

  Lore baratzean landare multzoen azpiak egiteko ere ona da, bai hezetasunari eusteko, bai landare artean gogoko ez ditugun belarrak jaiotzea eragozteko eta baita ongarri gisa ere.