08:22
19:21
15:07
23:46
Ilgora Urr. 16 Urr. 29
Ilberri Urr. 10 Urr. 26
0:00 - 5:00 Lorea
5:00 - 24:00 Fruitua
Kuiak etxeratzeko moduan al daude?
Urriaren 16 04:38 arte ILBEHERA, ondoren ILGORA
Aste osoa ILBERRI
Kuiak etxeratzeko moduan al daude? Kuiak azala zailduta eta txortena lehortuta badute etxeratzeko moduan dira. Bestela hurrengo ilbeheran egin. Txortena osorik utzi eta landarearen adarra moztu bere bi aldeetatik. Kuiak eguzkitan utzi egun pare batez, azala ondo-ondo lehortzeko eta mamia gozatzeko. Gero lurra kentzeko zerbaiten gainean jarrita jaso toki fresko, lehor, ilun eta ondo haizeberritzen den batean jarri.
Baratzerako ereintza: tipulina, tipula gorria eta zuria, berdetarso baratxuria, errukula, eskarola, ziazerba, baba eta ilarra. Berotegirako ereintza: tipulina, tipula gorria, berdetarako baratxuria, errefautxoa, errukula, uraza, eskarola, kukulua, ziazerba, baba eta ilarra.
Baratzean landatzea: tipulina, aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, eskarola, ziazerba eta marrubia. Berotegian landatzea: porrua, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, ziazerba eta borraja.
Aste honetarako lan egokiak: Sustrai lodiak eta errizomak dituzten lore landareak birlandatu. Neguko loreen erraboilak landatu. Berdetarako baratxuria “erein”.
Kuia aleei lurra kendu, azpian zerbait jarrita. Ondo helduta eta azala zailduta badute, bildu daitezke.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Udazken-negurako azken aza jendea eta porrua landatu.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Udako begiko txertaketa garaia da. Sasoia lehorra badoa, txertoa egin aurretik sakon ureztatu mentu oina.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Soropil eta belardi berriak sortu eta lehengoak osatzeko hazia erein.
Haziak jaso nahi ez ditugun lorategiko landareetan lore iharrak kendu, indarra lore berriak ematera bidera dezaten.
Sustrai lodiak eta errizomak dituzten kala eta tankerakoak orain atera lurretik eta ugaltzeko banatu eta birlandatu.
Neguan loratuko diren erraboilak landatu: idi-bihotza, hiazintoa, nartzisoa eta abar.
Hortentsia, arrosa eta tankerakoan aldaxkak egin ugaltzeko.
Lizar adarrak moztu bazkatarako. Orain zuzenean aziendari emateko edo negurako zatukatan bilduta jasotzeko.
Fruta arboladia edo azienda gehiago larretuko ez den belazeak ongarri erdi onduarekin ongarritu daitezke.
Peoniak ipurditik atera eta banatuta birlandatu.
Era guztietako haziak bildu, lehortu eta jaso.
Arbolen hazi handiak geruzatu, ontzi batean hondar artean babestuta jarri, kanpoan eta heze eusteko ureztatu.
Intxaurrondoaren hostoek gai pozoitsu bat dute, juglona, eta inguruko landareei kalte egiten diete. Intxaurrondoak hostoak askatzen dituenean bere azpian on egingo dute, ongarri alegia, baina beste landare askok ez dute maite bere azpian, ez lorategian, ez baratzean. Zer egin beraz hosto horiekin? Luar pilara? Landareen azpiak egiteko?
Hostoak xehetuta (belarra mozteko makinarekin, adibidez), herbizida bezala erabili daitezke. Juglonak haziak ernatu eta landaretxo berriak haztea eragozten du.
Landareak kaltetzeko tokietan erabili: bide zidorrean, bide ertzean, hesi batean azpian, hormaren kontra... belarrik sortzea nahi ez dugun tokietan hedatu.
Porruaren zati zuria finagoa dela diote, mikaztasun goxoagoa duela, alde berdeak baino.
Zuriagoa izateko porrua sakonago landatu daiteke. Jorratu ere egin ohi da, lurreztatuz. Beste era bat porru tartean materia organikoa jartzea da: adar txikitu luartuak, orbela…
Udazkenean porrua ondo errotua dagoenean, errenkada tarteak harrotu eta landare ipurdiak estali.
Argia kenduko dio zurituz eta jakiak emango dizkio.
Udazkenak uzta askoren amaiera dakar. Uzta horiek uzten dituzten hondarrak luartzeko baliatzea da egokiena. Babarrunen aihen lehorrak, arto-zuztarrak, soropilean edo belardian moztutako azken belarrak, baratzean izakitutako belarrak, lehen orbelak, aza-kirtenak, babarrun lekak, arto zurikinak, adarrak eta abar.
Txikitu eta mailaka luar pilan jarri; giro lehorrak badira busti.
Eskura izanez gero tarteka simaur geruza bat jarri, edo lehendik ondutako luarra.
Estali.
Neguan ederki ustelduko da, eta udaberrian baratzean edo lore artean zabaltzeko ongarri ederra izango duzu.
Etxe barruko landare hau eguzkitan ederki bizi da, baina galdatan erre gabe. Argitasuna eskasa bada, koloreak ahuldu eta berde jarriko da.
Berotasuna atsegin du. Gutxienez 15 °C-ra eduki. Tenperatura egokiena 21°C da. Hotzak landarea zapuztu eta hostoak erortzea eragiten du, erabat soilduz.
Hezetasun handia behar du lurrean. Neguan lurra urriago busti; hamar bat egunetik behin, gutxi gora-behera. Hostoak egunero ur epelez lainoztatu.
Ugari ongarritu; bai lur berria jartzean, bai ureztaketa ura ere (hilean behin).
Loreontzi handiagoa eta lur berria jarri udaberrian.
Azalpen guztiak: Etxeko landareak liburuan
Udako lanak eta uztak amaituta udazkeneko geldialdia dator.
- Barazkien hondarrak kendu eta luar pilara.
- Gaitz edo izurrite handirik izan bada, erre bertan.
- Ongarri berdea erein edo utzi belarrei etortzen; biak udaberrian lurrari eman edo luarrera. Dena da ongarri.
Udazkeneko geldialdia
Oraindik neguaren hotzena urruti dugula iruditzen bazaigu ere, konturatzerako eguna oso motza izango da.
Hasi udaberrian jan behar ditugun bi gutiziatan pentsatzen: ilarra eta baba.
Ilgora baliatu eta ahalik eta lasterren ereiten hasi. Denak batera jarri beharrik ez dago. Geroago beste ereinaldi bat egin.
Orain luze luzeak egiten diren ilar aldaerak erein, luzatzeko denbora izan dezaten eta loraldiak bikainak izateko.
Eta gogoan izan, simaurrik ez eman edo emanez gero gutxi eta oso zaharra.
Karea bai, karea maite dute biek.
Erlazionatutako landarea: Ilarra
- Lurra ez ureztatu izotz arriskua dagoenean.
- Maldan bada, ilarak goitik behera egin urak ihes egiteko.
- Lurrean ongarria, luarra edo inaurkina jarri, epel eutsi eta sustraiak babesteko.
- Manta termikoak ere badaude babesle gisa jartzeko.
- Sekula ez inausi izotz garaian.
Udazkeneko laboreak (garia, oloa, zekalea, garagarra, espelta...), baba beltz txikia, baba, ilarra, tipulina, tipulatxa, tipula zuria eta gorria, baratxuria, ziazerba, eskarola, perrexila, porrua, errefaua eta kertxuna edo berroa.
Berotegirako: tipulina, errefaua, uraza, eskarola, kukulua, ziazerba, baba, ilarra, perraitza edo apoperrexila eta tipula zuria.
Eskarola, ziazerba, tipulina eta marrubia.
Berotegian: porrua, eskarola, txikoria, uraza, kukulua, borraja eta ziazerba.
Kardu, apio, eskarola, eta zuritu behar direnak estali, lurrez, paperez...
Izotzen aurretik kuiak txorten eta guzti bildu eta belar ondu gainean jaso.
Ongarri berdea erein: oloa, zekalea, zalkea edo txilarra edo txirta...
Belar finak eta usaindunak ugaltzeko zatitu edo aldaxkak egin: porru-tipula, arraixka, oreganoa, erromeroa, salbia, ezkaia, azitraia, izpilikua...
Luarraren garaia da: libre diren sailetan eta zainzuridian, marrubidian eta abar erruz banatu. Luarrik ez bada, edozein ongarri organiko.
Kontuz usteltzen diren fruituekin. Jeneralean, gaitzen bat duten adierazle dira, arbolpetik bildu eta, batez ere, luarraren edo simaurraren pilara ez bota, negua epelean non igaro emango genioke gaitzari eta. Ahal den azkarren suari eman.
Gaitzen emana izan bada, hostoa erortzen hasterako salda bordelesarekin eta behi esnearekin tratatu.
Haziak jaso eta hondarretan geruzatu edo estratifikatu.
Azpitarako inaurkinaren sasoia: garoa, ira, iratzea, iriztorra, inistorra...
Zenbait tokitan orbela ere jasotzen hasi daiteke.
Udazkenean landatuko ditugun zuhaitzentzako zuloak egin.
Hostajea galtzen ez duten zuhaitzak landatu daitezke.
Su-egurretarako pagoa bota, ilgoran. Egur gogorrak ilbeheran.
“Urrian hasitako ilberrian hurritza moztu” dio esaerak.
Belardia sortzeko, edo saretutakoa osatzeko hazia erein. Aurtengo azken aukera izango da. Ahal den azkarren egin, neguko hotzak iristerako belar landaretxoak indartu daitezen.
Neguko loreen erraboilak landatu: idi-bihotza, mugeta, hiazintoa, nartzisoa, irisa, fresia...
Ugaldu nahi ditugun landareen aldaxkak egin eta landatu: arrosa, hortentsia, geranioa, fuksia...
Peoniak ipurditik atera, banatu eta landatu.
Hostoa galtzen duten hesiak kimatu.
Haziak bildu eta lehortu ondoren argirik sartzen ez den ontzi batean jaso, toki hotz batean.
Hostajeari eusten dioten landareak landatu: koniferoak, ezpela, gorostia... Baita igokari guztiak ere.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
