07:50
20:31
19:07
07:01
Ilbehera Mar. 25 Api. 8
Ilberri Mar. 19 Api. 2
0:00 - 18:00 Fruitua
18:00 - 24:00 Sustraia
Orburua landatu nahi baduzu, opor aste hau baliatu
Aste osoa ILBEHERA
Apirilaren 2 04:12 ILARGI BETEA, bitartean ILBERRI, ondoren ILZAHAR
Orburua landatu nahi baduzu, opor aste hau baliatu. Egun luze beroak iristerako landarea itsatsita eta eder eta handi hazteko pronto egongo da, hurrengo udazkenean eta neguan lore gozoak emateko.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako baratxuria, aza, aza gorria, Bruselako aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, Daikon arbi zuria, errefautxoa, errukula, uraza, txikoria, kukulua, zerba, borraja, azenarioa, mihilua, arbi-apioa, kuiatxoa, luzokerra, kuia, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, kukulua, borraja, azenarioa, apioa, ziazerba, leka luzea, leka motza, kuiatxoa, luzokerra, patata, tomatea, alberjinia eta piperra.
Baratzean landatzea: porrua, tipulina, tipula zuria eta gorria, zainzuria, uraza, orburua, zerba, ziazerba, erremolatxa, mihilua, apioa eta marrubia. Berotegian landatzea: porrua, tipula gorria, azalorea, brokolia, uraza, erremolatxa, ziazerba, borraja, luzokerra, piperra, alberjinia eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Pikondoa eta zumea adarretik ugaltzea. Freskotarako baratxuria landatzea. Patata berria ereitea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Ongarriketa sasoi nagusia badoa. Simaurtze edo luartze garaia badoa. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman. Lehen ongarritutakoei orain karea eman.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare babestuak ateratzen hastea. Itsasalde epelean bizi badira, luberritu eta inausita jartzeko garaia da. Barruko lurralde hotzetan hamabost egun barru.
Hortentsia, arrosa eta antzeko landareak inausteko sasoia da.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Txertaketetarako mentuak edo zotzak jaso daitezke.
Txertaketak egin. Neguko txertua, zotzekoa edo adarrekoa.
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Fruitu arbolen inausketa sasoia da. Egokiena ilbeheran egitea da.
Gaitz gehienak onddoek sortutatoak dira. Onddoek landareari kolorea apaldu, marguldu eta histu egiten diote, baita hauts itxurako orbanak eta lizunak sortu ere: zuriak, grisak, gorriak, beltzak... Jeneralean, gaitzaren aztarna hauek ikusten ditugunerako landare osoa kaltetuta egongo da, eta zaputzaldiari buelta eman eta berpiztea oso zaila izango da.
Onddoen artean bi multzo nagusi bereizten dira: lurpekoak eta airekoak. Lurpekoak dira okerrenak: ez dira ikusten eta tratatzen zailenak dira, konturatzerako kaltea larria izan daiteke. Airekoen artean ere bi multzo daude: hostoaren barrura eta handik landare guztira sartzen direnak (gorrina, herdoila...) eta azalean zabaltzen direnak (zurina...). Lehenek usteldura hezeak sortuko dituzte eta bigarrenek erre itxura lehorra emango.
Onddoak hezetasun handiegiagatik etortzen dira, beraz, konpontzeko landarea gutxiago ureztatu, gela aireztatu, lurra berritu edo, agian, eguzki ordu gehiago dituen edo toki beroago batean jarri.
Landarea multzo batean baldin badago, onddoa aldamenekoetara ez zabaltzeko, gaitza duen landarea ipurditik atera eta erretzea litzateke onena. Bizitza eta uzta luzeko landarea bada, sendabidean jarri beharko da.
Onddoak fungizidekin tratatu beharko dira.
Zainzuria Euskal Herrian ezaguna da, baina baratze gehienetan arrotza. Merezi du berarentzat txoko bat uztea. Hogei urte ere iraun dezake baratzean, ondo zainduz gero. Beraz, jarri aurretik tokia ondo aukeratu: lur harroa behar du, eguzki begia eta babesa.
Lurpeko zain lodikoteak dira oinarriak, hortik sortuko baitira udaberriero zainzuri gisa jaten ditugun altsumak edo muskilak. Sustrai zarpak otsailetik apirilera landatzen dira. Lurra ondo prestatu, sakon eta lodi ongarrituta. Udaberrian kimuak botatzen ditu berritzeko eta horietako lehenak jaten dira. Udan ez moztu eta datozen horiek landare berria osatuko dute. Landareak lurpeko sustraiak elikatuko ditu.
Udazkenean ihartu eta hurrengo udaberrian berrituko da. Hurrengo urteko otsailean, gogoratu, ongarria lepo eman, berak ere eman dezan.
Erlazionatutako landarea: Zainzuria / Esparragoa
Inurriek landareak kaltetzen dituzten zorriak eta kotxinilak zaintzen dituzte, haien izerdi hondakin gozoa jateko. Inurriak atzeratzeko intsektu horiek akabatu.
Litro bat uretan 10 ml ozpin eta xaboi edo ontzi garbigailu ttantta batzuk nahasi. Busti ondo intsektuak, hilko ditu eta inurriak desagerraraziko.
Urte asko biziko diren landareak orain landatzen dira: ezkila-lorea (Campanula spp.), ezpata-belarra edo ostargi-belarra (Iris spp.), peonia (Paeonia spp.), azuzena turkiarra (Hemerocallis spp.), aubrieta (Aubrieta spp.), poetaren krabelina (Dianthus barbatus) eta abar. Urte asko biziko direnez kokapena ondo aukeratu.
Txandakatzearen bigarren gaia: saihestu familia bereko bi barazki elkarren segidan lur berean jartzea. Adibidez, baratxuria eta tipula, aza jendea, urazak, azenarioa eta erremolatxa.
Hirugarrena, etekinaren araberako txandakatzea da: hostoak (uraza, zerba, aza...), erraboilak (baratxuria, tipula, porrua...), erroak (errefaua, erremolatxa, azenarioa,...) eta fruitua (alberjinia, tomatea, piperra...).
Hostoa jaten diegun barazkien multzokoa da errukula. Bere dasta bixi eta mikatza medio gero eta gehiago ikusten da gure mahaietan. Oso erraz etortzen da. Hazia ereinda edo landarea landatuta jarri daiteke. Erdi itzaletan etorriko da ondoen. Erein eta 40 egunera jaten hasteko moduan izango da. Landarea mantentzeko hostoz hosto jaten da, handienak bildu eta txikiak hazten jarraitzeko utziz.
Erlazionatutako landarea: Errukula
Hazi askotan, landarea ematen dutenean, lehen-lehenik hazi barruko bi “hosto” lodiak ateratzen dira, ez dira benetako hostoak eta kotiledoiak esaten zaie. Hostoak gero sortuko dira.
Kotiledoi horiek dastatu eta mikatzak badira, landare horrek emango dituen luzokerrak ere hala izateko arrisku ederra dago.
Udaberriko laboreak: Baita baba handia, baba beltz txikia, ilar motza eta lekatarakoa, alberjinia, arbi zuria, azenarioa, borraja, apioa, apio-arbia, baratxuria berdetarako, bruselaza, azalorea, erromaneskua, goizeko patata, erremolatxa edo beterraba, errukula, kertxuna edo berroa, getozka, kukulua, kuia, kuiatxoa, pastinaka, perrexila, piper berdea eta gorria, mendaroa, perraitza edo apoperrexila, porrua, sabia, sendapokia, tomatea, terebuza, txikoria, udako brokolia, ziazerba, Zeelanda Berriko ziazerba eta udaberriko uraza.
Berotegirako alberjinia, ardi-mihia, azenarioa, errefaua, leka altua, kuiatxoa, luzokerra, neguko uraza, kukulua, eskarola, piper berdea eta gorria eta tomatea.
Orburua, marrubia, apioa, arabarba, tipulina, tipulatxa, tipula zuria eta gorria, borraja, mihilua, zainzuria, zerba, ziazerba, topinanbua edo frantses patata, udaberriko aza eta porrua. Babesean erramolatxa edo betarraba, borraja, zerba, orburua, tomatea, piper berdea, kukulua, tipulina, tipula zuria eta gorria, udaberriko porrua eta udaberriko uraza.
Usaindunak erein eta banatu eta landatzeko sasoia da.
Sail libreetan errautsa edo karea eman. Udazkenean ereindako ongarri berdea ebaki eta lurrari eman. Zopizartuta garbitutako sailetako belarrak lur ustel pilara eraman, luartzean zabaltzeko.
Loraldi ikusgarriak hasiko dira: muxika, arbendolondoa...
Beharrezkoa bada, lore begiak ireki aurreko tratamenduak egiten hasi: muxika, mahatsondoa, abrikotondoa...
Hostaia galtzen ez duten arbolak jartzen hasi: mizpira japoniarra, ahuakateondoa, zitrikoak, gurbitza, olibondoa, feijoa... Lurra ez bada berotu, gerorako utzi.
Ongarritu. Simaurketa nagusia egiteko azken aukera. Karetzeko sasoia.
Inausteko garai onena. Arbol batetik bestera igarotzerakoan lanabesak (guraizea, zerrotea, labana...) desinfektatu, lixiba 1 + ura 2 proportzioa duen nahasketan bustita. Moztutako adarrak txikitu eta luartokira. Gaitza izan duten arbolak salda bordelesarekin tratatu eta inausitako adarrak zuzenean sutara.
Berandu mugituko diren fruitu arbolak txertatu (sagarrondoa, udareondoa, gereziondoa, mizpira...), txotxeko txertua egiten da orain.
Fruitu zuhaixken aldaxkak landatu: mugurdia, ahabia, arakatza...
Toki hotzetan hostajea galtzen duten landareak. Gainontzekoetan galtzen ez dutenak landatzen hasteko garaia da: koniferoak, artea, gorostia, artelatza...
Toki epeletan hostoari eusten diotenak landatzen hasi: konifero, gorosti, erramu, ezpel...
Giroa epeldu ahala landareak babesetik atera. Inausi eta ongarritu edo luberritu: hortentsi, geranio, fuxia, arrosondo, peonia, igokariak...
Udan loratzeko erraboilak landatu: dalia, gladiolo, lilium, kana, begonia... Udako sasoiko loreak emango dituztenak babesean erein.
Belardia eta soropila karetu. Hauek sortzeko hazia ereiteko urte sasoi onena da. Soropila areatzeko garaia; lur gainean belar artean pilatutako belar kondarrak harrotu eta lur azala ebakiko da, honela belarrak sustrai berriak eman eta indarrean errotuko da. Belardia jantzi egingo da, belarra trinkoagoa, beteagoa etorriko da udaberrian.
Toki gozoenetan soropila mozten hasi beharko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
