06:27
21:48
11:25
00:51
Ilbehera Eka. 15 Eka. 28
Ilberri Eka. 15 Eka. 30
0:00 - 17:00 Fruitua
17:00 - 24:00 Ordu desegokiak
Brusela azak landatzea ez ahaztu
Aste osoa ILBEHERA
Aste osoa ILBERRI
Brusela azak landatzea ez ahaztu. Gainontzeko aza jendeak baino ilargi bat edo bi, hilabete bat edo bi gehiago behar du Brusela azak bere burutxoak ondo osatzeko. Ilbehera hau egokia da landatzeko, hurrengoa ere ez da txarra izango.
Baratzerako ereintza: tipulina, aza, aza gorria, Bruselako aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, Daikon arbi zuria, errefautxoa, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, babarrun luzea, potxa, leka motza, leka luzea, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: tipula gorria, kukulua, borraja, apioa, zerba, ziazerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, potxa, leka luzea, leka motza, kuiatxoa, luzokerra, patata eta tomatea.
Baratzean landatzea: porrua, aza, aza gorria, Brusela aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, zainzuria, uraza, orburua, zerba, borraja, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa, luzokerra, kuia eta marrubia. Berotegian landatzea: azalorea, brokolia, uraza, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, apioa, luzokerra, piperra eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Brusela aza landatu. Urte osorako zerba landatu. Kuiatxoaren bigarren landatualdia egin.
Landare usaindunak erein, banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Fruitu arbolen berdetako inausketari ekin.
Fruitu arbolen udako ongarriketarako garaia da.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Soropil berriak sortu edo lehengoak osatzeko belar hazia erein.
Udan loratzeko erreboilak landatzeko azken aukera: dalia, gladioloa, kana, begonia eta abar
Udan loratzeko lore landareak landatzeko azken aukera.
Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Inausketaren arrazoia landarearen garapena mugatu eta lore eme gehiago sustatzea da.
Landaretxoaren hasieran bigarren hostoaren gainean moztu. Hosto horietatik bi adar sortuko dira, laugarren hostoaren gainean ebaki. Hortik sortuko diren zortzi adarrek emango dituzte lore arrak eta emeak. Luzokertxoen gaineko hurrengo hostoaren gainetik moztu adarra.
Alerik gabeko adar berriak ere moztu.
Erlazionatutako landarea: Luzokerra
Fruitu arbolak inausteko sasoia negua dela esaten da, baina gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da uda hasierakoa.
Egun luzeenak eta ondoren urteko egun beroenak. Fruitu arbolen hazkundea apaldu egingo da, adarrak luzatzeko grina motelduta. Urteko zikloaren koska honetan egiten da udako inausketa. Urte bat aurreratuko digu, hurrengo neguan egin beharko genukeen lan nagusia.
Inausketa hau, jeneralean eskuz egiten da, urteko pujak erraz hausten baitira. Era berean izerditan dagoenez, zauriak azkar itxiko ditu. Ilargiaren eragina ere neurtu da lan honetan. Hostajea indartu nahi bada, ilgoran egin; fruitua sustatzeko, aldiz, ilbeheran.
Zorriek indartsu erasotzen dute sasoi honetan. Gaurkoan berari aurre egiteko tratamentu berri bat ekarriko dugu: arabarba infusioa.
Arabarba (Rheum rabarbarum) baratzeetan gero eta gehiago ikusten den landare iraunkorra da. Udaberriro berritzen diren hostoen zurtoina edo orri-mamia jaten diogu. Horren marmelada ezaguna da. Landarea, baina, hostoak handitu eta zaildu direnean, pozoitsua da. Hori baliatuko dugu zorriei aurre egiteko:
Irakin litro bat ur, 200 gr arabarba hosto txiki-txiki ebaki, uretan sartu, sutatik atera, ontzia tapatu eta hozten utzi. Zuzenean esprai batekin zorriak busti.
Gehiegizko hezetasunaren ondorio izan ohi dira. Sustraiak lurretik irteten den zurtoin-unea, zurtoina bera edo hostoak ustel daitezke onddo ugariren eraginez. Zurtoin urtsua duten landareak errazago erasotzen ditu.
Arrazoi ugari dago: landareen arteko tarte txikiegia, aireztatze eskasa, behar baino gehiago ureztatzea, lur itoa, nitrogenoa duten ongarriak neurririk gabe erabiltzea...
Zer egin?
- Landarea tenperatura hotzetan ez eduki.
- Lurra ontzitik atera eta lehortzen utzi.
- Urriago ureztatu eta lainoztatu.
- Gelako aireztapena hobetu.
- Ongarria tamainan erabili, gehiegi gabe.
- Kobrea duten produktuak erabiltzen dira, eta, batez ere salda bordelesa. Baita ere esnekiak (%10 urtuta) eta belar urak: azeribuztana, garoa, asentsio-belarra, lapa-belarra...
Dituen adar luzeengatik, zintzilikari gisa erabili ohi da. Bere forma eta koloreengatik lore edo hostaje biziak dituzten landareekin batera jartzen da.
Barruko zein kanpoko landare hau ia edozein argi mailara ohituko da, baina argitasun handiarekin mardulagoa izango da. Hori bai: zuzeneko eguzkitik urrundu eta kanpoan erdi itzaletan jarri.
5 ºC-tik behera ez da egon behar eta kontuz, beraz, neguan izotzarekin.
Lurra lehortu ahala ureztatu eta hostaila astean behin edo bitan lainoztatu. Kontuz, lurra hezeegi ez eduki; usteldu egingo baita.
Trikimailua: Landarea mardulago egotea nahi baduzu, maiz kimatu.
Ugalketa garaian dago: Udaberrian edo udan landareari adartxoak moztu eta aldaxka bezala landatu. Oso erraz itsasten da.
Udaberrian, urtero, lur berria jarri eta inausi.
Informazio osoa: https://labur.eus/6ovevpit
Landareen kontra ere pentsatu behar da, zenbaitetan. Baten batek garoa galtzea nahiko du, belazea hobetzeko. Edo asunak, laharrak edo karduak heltzerik ez du nahi besteak. Hurrengoak menda, mingarratza edo uztai-belarra ezin du inguruan ikusi. Otearen onurak ikusten ez dituenak ere ipurditik galduta nahiago luke...
Landareren bat galtzea nahi denean ekaineko ilgoran moztu; egunik luzeenetan, sasoirik onenean dagoenean eta ilgoran, izerdi gehiago gainean duenean. Kalte handiena orduan moztuta egingo diogu eta buelta ematea izugarri kostako zaio.
Aukera izanez gero, maiatzeko eta uztaileko ilgoratan ere moztuta asko lagunduko diogu gure langintza hiltzaile honi. Izan ere, helburua sustraiak hustutzea da, energiarik gabe uztea, akabatzea.
Hostoaren eta landarearen zati bigunen gainean onddo honek lizuna edo hauts tankerako geruza zuriska sortzen du. Ondorioz, hostoak okertu, kiribildu eta erori eta puja bigunak makurtu egiten dira landarea ahulduz eta loraldia zapuztuz. Hostoetan argizarizko babesik ez duten landareak erasotzen ditu, batik bat.
Zer egin?
- Zimeldutako zati guztiak ebaki eta kendu.
- Ureztatzerakoan hostoak ez busti.
- Gelako aireztapena hobetu.
- Sufrea duten produktuekin tratatu. Baita propolioa, eta asunaren, azeribuztanaren eta baratzuriaren urak. Esnekiekin ere tratatu daiteke.
Aza, aza gorria, bruselaza, azalorea, erromaneskua, brokolia, arbi zuria, artoa, babarruna, errefaua, errukula, uraza, kukulua, eskarola, txikoria, zerba, erremolatxa, azenarioa, ilarra, borraja, mihilua, endibia, apioa, apio-arbia, ardi-mihia, leka motza eta altua, martorria, kertxuna edo berroa, sabia, perraitza edo apoperrexila, perrexila, getozka, terebuza, sendapokia eta pastinaka.
Berotegirako: zerba, erremolatxa, mihilua, apioa, apio-arbia, leka altua, luzokerra.
Aza, aza gorria, bruselaza, azalorea, erromaneskua, brokolia, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, apioa, apio-arbia, kuia, kuiatxoa, luzokerra, tipulatxa, tomatea, alberjinia, piperrak, porrua eta albahaka.
Berotegian: zerba, erremolatxa, apioa, luzokerra, tomatea, alberjinia eta piperrak.
Gaztainondoaren loraldi ikusgarria eta usaingarria.
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin. Mahastietan bereziki zurina eta gorrina zaindu beharko dira. Bi gaitz hauentzako sendabiderik ez dago, aurrea hartzea da garrantzitsuena. Egiten duzun tratamendua egiten duzula, beti esnekiren bat eta azeribuztanaren ura erantsi. Biekin soilik egindakoa ere ez da tratamendu makala. Sagarrondoaren harjoa ere zaindu beharko da.
Udako berdetako inausketa garaia da. Fruitu arbolean zer indartu nahi duzu? Landare gazteak eta berdea (hostajea, adarrak...) indartu nahi diegunak ilgoran inausi. Fruitua sustatu nahi dugun arboletan, ordea, ilbeheran egin berdetako inausketa hau.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpiko aldekoak. Baita sustraietan sortzen diren aldakaitzak ere.
Ongarriketa osatzeko azken aukera. Hemendik atzera ez eman ongarri organikorik.
Urte sasoi hau kalte egin nahi diegun landareak mozteko aproposa da: garoa, uztaoa edo mingarratza, asuna, menda, laharra, otea... Indarraldi handienean daude eta moztean, lan berarekin kalte handiena orain egingo diegu.
Udaberriarekin loratu direnak, ondoren inausi. Moztutako adarrak aldaxka gisa aldatu.
Udan loratzeko erraboilak landatu: dalia, gladiolo, lilium, kana, begonia... Udako sasoiko loreak emango dituztenak landatu.
Belardia eta soropila moztu eta ongarritu. Berria sortzeko, edo saretutakoa osatzeko hazia ereiteko sasoia. Bero handiak hasiak badira ez egin. Udazkenean egingo dugu. Udaberrian loratu ziren erraboilak (lilipa edo nartzisoa, hiazintoa, idi-bihotza, azpelarra...), hostajea ihartu bazaie, lurretik atera, erraboilatxo berriak sortu badira banatu eta lehortuta jaso edo zuzenean landatu.
Hesiak kimatu, udaberri honetan hazi diren kimu berriak behar den neurrira ebaki.
Loraldi iraunkorra duten arrosa landareetan, petaloak galdu orduko loreak kendu. Bestela fruitu pinporta hazten hasiko dira eta lore gutxiago emango dute.
Luar pila jiratu. Toki bero eta lehorrean badago, tarteka-tarteka busti on bat eman.
Txartzat ditugun landareei aurre egiteko sasoia. Ilgoran onena. Moztu sasi, lahar, garo, menda, asun, mingarratz edo lapaitz... Urtetik urtera ederki ahulduko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
