06:58
21:27
22:49
09:46
Ilgora Uzt. 26 Abu. 9
Ilzahar Uzt. 29 Abu. 12
0:00 - 9:00 Ordu desegokiak
9:00 - 24:00 Lorea
Begiko edo udako txertaketak egiteko sasoia da
Aste osoa ILGORA
Uztailaren 29 16:35ean ILARGI BETEA bitartean ILBERRI, ondoren ILZAHAR
Begiko edo udako txertaketak egiteko sasoia da. Batzuek ilgorari begiratzen diote, beste batzuek ilzaharrari, biak batera izango dira uztailaren 29tik abuztuaren 8ra .
Baratzerako ereintza: Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa, borraja, azenarioa, babarrun motza, leka motza, leka luzea, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, uraza, eskarola, tipula gorria, azalorea, brokolia, kukulua, borraja, apioa, ziazerba, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, leka luzea eta leka motza..
Baratzean landatzea: porrua, aza, aza gorria, Brusela aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, zainzuria, uraza, eskarola, txikoria, orburua, kardua, zerba, erremolatxa, mihilua, borraja, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa eta marrubia. Berotegian landatzea: azalorea, brokolia, uraza, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, apioa, luzokerra, piperra eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Udazkenean jateko ilarra erein. Fruta arbolen udako berdetako inausketa egin. Perrexila eta azenarioa erein.
Tomatea, luzokerra, kuia eta abar inausi.
Landare usaindunak erein, banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Udazken-negurako aza jendea eta porrua abuztuan landatu nahi baditugu sail horiek orain ongarritu daitezke.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Fruitu arbolen berdetako inausketari ekin.
Fruitu arbolen udako ongarriketarako garaia da. Uztaila da ongarritzeko azken hilabetea.
Udako begiko txertaketa garaia da. Sasoia lehorra badoa, txertoa egin aurretik sakon ureztatu mentu oina.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Udaberrian loratu eta hostaia ihartu zaien erreboilak ateratzeko garaia da.
Haziak jaso nahi ez ditugun lorategiko landareetan lore iharrak kendu, indarra lore berriak ematera bidera dezaten.
Sustrai lodiak eta errizomak dituzten kala eta tankerakoak orain atera lurretik eta ugaltzeko banatu eta birlandatu.
Hortentsia, arrosa eta tankerakoan aldaxkak egin ugaltzeko. Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Porrua ezaguna da oso gure artean. Lehen negu parterako jartzen zen baina orain urte guztian izaten dugu gure baratzeetan. Barazki bezala ederra den neurri berean dotorea eta errakargarria da apaingarri bezala. Bere hostajearen kolore urdinxkak edozein bazter janzten du. Eta lorea? Lore elegantea du, multzo borobil handia gara luze baten muturrean irekitzen du, lore zuriz, arrosaz edo moreez osatua, ikusgarria. Dotorea da, handientsua.
Lorea bigarrengo urtean ematen du. Ireki orduko intsektu dantza hasiko da. Ugari etorriko dira eta mota guztietakoak. Polinizatzaileak, intsektu laguntzaileak eta abar. Irail-urrian haziak jasotzeko pronto izango dituzu.
Erlazionatutako landarea: Porrua
@jakoba.errekondo
Udaberria eta udaren amaiera izan ohi dira ziazerba ereiteko sasoi onak. Nahitaez lurrak bero egon behar du ziazerba ondo jaio eta errotzeko. Martxoa-apirila eta abuztuaren erdtik irailaren erdira artekoa dira erein-sasoi onenak. Uztaila bera ere ez da txarra. Egun motzak maite ditu, baina orain ereinez gero, udan bertan ere jango ditugu.
Ez utzi hostoak handitzen, samur-samur direnean moztu eta jan. Nahi bada landare osoa atera edo hostoz-hosto bildu.
Ereiterakoan ez ahaztu: haziak uretan bustitako paperean bildu eta hiru egunez hozkailuan eduki; ondoren erein, alde ederrean hozituko dira.
Etxe barruko eta kanpoko landare honek Australiako Norfolk uhartean du jatorria eta James Cook kapitainaren bigarren bidaian (1772-1775) aurkitu zuten. Berez zuhaitz handi bat da. Loreontzian urte gutxi batzuk iraun ditzake, inausita gehiago eta kanpoan ere inausiz gero tamainari eutsi dakioke.
Tenperatura epelak atsegin ditu. Udan kontuz 20 °C-tik gora eta neguan 5 eta 10 °C artean eduki. 5 °C-tik behera sufritzen hasiko da. Beraz, toki bero eta lehorretan (berogailua dagoen tokietan) ez jarri.
Adar horizontalak ez makurtzeko, ura eta beroa neurriz mantendu eta argi asko eman.
Ur gutxi behar du, lurrazala ondo lehortzen utzi ureztatu aurretik. Uda partean egunean bitan lainoztatu eta neguan ere bai, toki oso hotzean dagoenean salbu.
Ahal den bitartean, urtero luberri aberatsa jarri. Mugitzeko ontzi handiegian badago, urtero lurrazala berritu.
Tamainari eusteko urtero edo urtean bitan kimatu. Handiegia egin bada, kanpoan landatu beharko duzu.
Beheko adarretako hostoak arretu eta erortzen hasten badira, adarra inaus daiteke. Goiko punta edo azpikoa sekula ez moztu.
Aire-korronteetatik urrutiratu.
Ez ahaztu ongarritzea: apirila-urria bitartean hilean behin edo bitan ureztaketa urari ongarri likidoa gehitu, ohiko dosi erdia edo gutxixeago.
Ugaltzeko: udaberrian haziak erein. Aldaxkak landatuz ere ugal daiteke, baina oso baldintza berezietan (hezetasun handia eta 18 °C inguruko tenperatura).
Argazkia: Dani Blanco.
Kalak ugaltzeko ohiko era abuztuan lurpeko erraboilak atera, banatu eta landatzea da.
Hazia ere erabili daiteke: artaburuaren tankerakoa ematen du kala loreak, hazi mordoxka batekin. Hasieran berdeak dira, gero laranja-horiak eta heldutakoan marroi ilunak. Orduan bildu, lehortu, toki lehor ilun batean jaso; hozkailua ez da txarra.
Martxo-apirilean toki epel batean erein.
Albaka indartsu bat aukeratu. Adar nagusia baino hobe da alboko bat erabiltzea.
Guraize garbiekin moztu, 10 cm ingurukoa.
Beheko hostoak kendu, muturrekoak utzi.
Zurtoina ur garbitan jarri, hostorik ukitu gabe. Urari dilista-ura nahasiz gero errazago emango ditu erroak. Ura bi egunero aldatu.
Sustraiak 3 cm dituenean lurrean landatu.
Etxe barruko eta kanpoko landare hau argitasun handia dagoen tokian jarri, baina sekula ez eguzkitan; beti itzalean bizitzera ohituta dago.
Neguko landarea da, tenperatura hotz eta epelak maite ditu. Beroa jasangaitza zaio. Neguan, loraldian, 10-15 °C bitartean eduki.
Ziklamena tuberkulutik sortzen da eta landarearen lurpeko zati hau “itotzea” oso erraza da. Beraz, loreontzia beti azpitik ureztatu, hau da, ura duen platera baten gainean jarrita, eta lurra lehortzen lasai utzi berriro, ureztatu baino lehen. Goitik sekula ez ureztatu, tuberkulua usteldu daiteke, eta hostoak ez busti.
Loraldia amaitzean landarea “ihartu” egingo da. Lurpeko tuberkulua atera eta toki lehor eta ilunera jaso. Uda amaieran, 3-2-1 proportzioan lurra, luarra edo simaurra eta hondarra nahastuta dituen loreontzian landatu eta ureztatu. Neguan loratuko da.
Ugaltzeko: Haziak erein negu amaieran edo uda amaieran.
Dani Blanco / ARGIA CC BY NC SA
Kurkuma hautsa sukaldetik baratzerako bidean jarriko dugu. Kurkumaren sustrai lehorren hautsa da erabiltzen dena.
Koilarakada bat litro bete uretan ondo nahasi eta intsektu ugari uxatzeko indar handia du, baita txingurriak ere.
Lorategian, balkoian, baratzean eta abar landareak busti edo azpia, bere bueltan ihinztatu.
Azalorea, erromaneskua, brokolia, arbi zuria, uraza, kukulua, eskarola, txikoria, errukula, erremolatxa, errefaua, borraja, azenarioa, ziazerba, leka altua, tipula zuria, tipulina, terebuza, sendapokia, perraitza edo apoperrexila, kertxuna edo berroa, ardi-mihia, perrexila, mihilua eta getozka.
Berotegirako: porrua, tipulina, arbi zuria, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, ziazerba, borraja, mihilua, azenarioa, apio-arbia eta leka altua
Aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, uraza, kukulua, eskarola, txikoria, orburua, kardua, zerba, erremolatxa, borraja, apioa, apio-arbia, mihilua, ziazerba, porrua eta toki hotzetan marrubia. Arabarba atera, sustraiak ebaki eta banatuta berriro landatu.
Berotegian: uraza, eskarola, txikoria, zerba, erremolatxa, borraja, mihilua, apioa eta apio-arbia.
Kuiak tamaina hartzen ariko direnez, altxa eta lurra kentzeko azpian zerbait jarri.
Arbia ereiteko garaia; arto-babarrunen artean egin daiteke. Hilaren erditik atzera hobe. Goizegi egin eta eguraldiaren arabera zanbroak jo dezake.
Usaindunen aldaxkak egiteko sasoia: erromeroa, salbia, ezkaia, azitraia, izpilikua...
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin: mahatsondoaren gorrina, sagarrondoaren harjoa...
Udako edo begiko txertoak egin.
Muintegiko txertaka, makatza edo mentu-oinen alboko adarrak kimatu, luzeago hazteko. Muintegian ere ur premia zaindu.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpikoak.
Abuztuko ilgoran botatzen da pagoa.
Hilaren amaieran lizar adarrak moztu eta zatukak deitzen diren sortatan jaso, hosto iharra neguan aziendari emateko.
Sustraiak lodiak edo errizomak dituzten landareak (kala, iris, nartziso, aster, doronicum, zitori arrunta...) atera, banatu eta landatu.
Lehortuta jaso nahi diren loreak (hortentsiak...) moztu eta buruz behera jarri.
Belardia eta soropila moztu eta behar bada ureztatu.
Neguan eta udaberrian loratzeko nahi ditugun sasoiko landareak erein: bitxiloreak, bioletak, biolak, Sanjose loreak, dragoi-muturrak...
Udaberrian loratu ziren erraboilak (lilipa edo nartzisoa, hiazintoa, idi-bihotza, azpelarra...) lurretik atera, erraboilatxo berriak sortu badira banatu eta lehortuta jaso edo zuzenean landatu.
Aldaxkak egin: hortentsia, arrosa...
Hesiak kimatu.
Loraldi iraunkorra duten arrosaondoetan, petaloak galdu orduko loreak kendu.
Bestela fruitu pinportak hazten hasiko dira eta lore gutxiago emango dute.
Luar pila jiratu. Toki bero eta lehorrean badago, tarteka busti on bat eman.
Txartzat ditugun landareei aurre egiteko sasoia. Ilgoran moztu sasi, lahar, garo, menda, asun, mingarratz edo lapaitz... Urtetik urtera ederki ahulduko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
