08:14
19:33
08:00
19:09
Ilbehera Urr. 2 Urr. 16
Ilberri Urr. 10 Urr. 26
0:00 - 24:00 Sustraia
Negua loratuarazi, landatu orain loreen erraboilak
Aste osoa ILBEHERA
Urriaren 10 17:50ean ILARGI BERRIA, bitartean ILZAHAR, ondoren ILBERRI
Negua loratuarazi, landatu orain loreen erraboilak. Iritsi da neguko loreak bideratzeko garaia. Landatu kolore biziz neguko egun motzak alaituko dizkiguten loreen erraboilak: idi-bihotza, hiazintoa, nartzisoa eta abar.
Baratzerako ereintza: tipulina, tipula gorria eta zuria, berdetarako baratxuria, errukula, eskarola, ziazerba, baba eta ilarra. Berotegirako ereintza: tipulina, tipula gorria, berdetarako baratxuria, errefautxoa, errukula, uraza, eskarola, kukulua, ziazerba, baba eta ilarra.
Baratzean landatzea: tipulina, aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, eskarola, ziazerba eta marrubia. Berotegian landatzea: porrua, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, ziazerba eta borraja.
Aste honetarako lan egokiak: Sustrai lodiak eta errizomak dituzten lore landareak birlandatu. Neguko loreen erraboilak landatu. Berdetarako baratxuria “erein”.
Kuia aleei lurra kendu, azpian zerbait jarrita. Ondo helduta eta azala zailduta badute, bildu daitezke.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Udazken-negurako azken aza jendea eta porrua landatu.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Udako begiko txertaketa garaia da. Sasoia lehorra badoa, txertoa egin aurretik sakon ureztatu mentu oina.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Soropil eta belardi berriak sortu eta lehengoak osatzeko hazia erein.
Haziak jaso nahi ez ditugun lorategiko landareetan lore iharrak kendu, indarra lore berriak ematera bidera dezaten.
Sustrai lodiak eta errizomak dituzten kala eta tankerakoak orain atera lurretik eta ugaltzeko banatu eta birlandatu.
Neguan loratuko diren erraboilak landatu: idi-bihotza, hiazintoa, nartzisoa eta abar.
Hortentsia, arrosa eta tankerakoan aldaxkak egin ugaltzeko.
Lizar adarrak moztu bazkatarako. Orain zuzenean aziendari emateko edo negurako zatukatan bilduta jasotzeko.
Fruta arboladia edo azienda gehiago larretuko ez den belazeak ongarri erdi onduarekin ongarritu daitezke.
Peoniak ipurditik atera eta banatuta birlandatu.
Era guztietako haziak bildu, lehortu eta jaso.
Arbolen hazi handiak geruzatu, ontzi batean hondar artean babestuta jarri, kanpoan eta heze eusteko ureztatu.
Tulipanak edo idi-bihotzak eta udaberrian loratuko diren erraboilak jartzeko sasoia da.
Udazken osoan landatu daitezke baina aurrea hartzeak abantailak ditu: lurra erabat hoztu aurretik jarrita landarea indartsu iritsiko da lorealdi sasoira.
Lur harroa eta aberatsa gustatzen zaio.
Ahalik eta toki eguzkitsuenean jarri, hobeto etorriko da eta loreek beste distira bat izango dute.
Intxaurrondoa sortzeko, intxaurrondo oneko intxaur ale ona aukeratu.
Bildu ahala hondarretan edo luarretan sartu, kanpoan eduki neguko hotzak sentituz eta lehortzen ez utzi.
Jaio eta hazteko loreontzia nahikoa bada bertan utzi, bestela otsailean ontzi handiago batera edo lurrera pasa.
Lurrean mintegian edo bizi behar duen lekuan erein.
Ez nahastu eta ez dakizula oharkabean pasa. Dagoenerako baba eta ilarra ereiteko sasoia etorri da. Baba nahi duzuna, baina ilarrak handienak, bi metroko zarba egiten duten ilar tzarrak erein daitezke. Hotza etortzerako ederki errotuta izango dira eta lekak ematen lehenak izango dira. Ez nahastu, biak ilgoran erein.
Urte sasoi honetan erraza da orbela eskuratzea.
Inguruan ditugun zuhaitz, zuhaixka, arbola, eta abarrek askatzen dituzten hostoak bildu eta ondo jaso. Baita adarrak, baratzean sortzen diren zuztar, barazki, hondar, hosto eta abarrak ere.
Material hau oso egokia da urte osoan luartokira botako dugun materiala osatzeko.
Luartokirako gaiak berdeak eta nitrogenoz aberatsak izan ohi dira: sukaldeko hondakinak, baratzeko belar eta abar. Hauei orbela bezalako material lehor, harro eta karbonoz aberatsa nahasiz gero, luarra askoz hobeto egingo da.
Material hori soberan badugu, edota luarrik egiten ez badugu, bazter batean usteltzen utzi eta bera izango da ongarri ederra bai baratzean, bai fruitu arboladian, baita lorategian ere.
Etxe barruko zein kanpoko landare honek Madagaskar du jatorri.
Sasoi aktiboan, loraldian barne, argi asko behar du. Atsedenaldian erdi itzalean eduki. Leiho-koska batean biziko da gusturen.
Loretan dagoenean 12 °C-tik behera ez dadila jaitsi. Loralditik kanpo tenperatura freskoagotan ere ondo biziko da.
Ureztatzeko: lurra ondo busti. Zertxobait lehortu arte ez berriro ureztatu. Hostoak zimeltzen hasten badira ura behar du. Hostaila ez lainoztatu.
Uda amaiera da beretzako sasoi berriaren hasiera. Ordurako lurra berritu, ondo ongarritutako lurra jarriz. Hilean behin ureztaketa urari ongarri likidoa gehitu.
Ugaltzeko: udan aldaxkak landatu. Lurrera sartu aurretik ebaki dugun tokiko zauritik darion likido zurixka edo latexa lehortzen utzi.
Kontuz! bere latexa (darion likido zurixka) pozoitsua da; begietara edo zaurietara ez hurbildu.
Azalpen guztiak: Etxeko landareak liburuan
Udaberria loraldiarekin lotzen dugu maiz. Eta arrazoi, neguko loaldia irauli eta loretza ederrak ikusiko ditugu hemendik hilabeteetara. Loraldi horien atarian topatuko ditugu orain sartutako erraboilen loreak.
Aukera izugarria dago: idi-bihotza, hiazintoa, lilipa edo nartzisoa, basa-azafraia, uztargi-belarra, larre-lirioa edo mugetatzea, morikoa (Muscari spp), zitoria, baratxuri apaingarriak, oiloesnea, anemona, kala, ziklamena, fritilaria, urrebotoia, eszila, fresia...
Hauetako genero eta espezie bakoitzean aukera izugarria dago: aldaera, kolore, tamaina eta abar. Aukera hori erabiltzen jakitea da lore baratze eder bat izatearen artea.
Landaketa egiterakoan gogoan izan: urak erraz alde egiten dion lur harroa nahi dute. Erraboilaren tamainaren adina lur geratu behar du bere gainean, erraz ernatu dadin.
Orain landatzea da onena, neguko hotz handienak etortzerako sustraiak garatuta izan ditzaten.
Urri-azaroan egiten da, ilbeheran. Ez da erraza eta beroaren laguntza behar du: etxe barruan edo negutegi epelean egin.
20 cm inguruko adar mutur gazte indartsuak moztu, muturreko hostoak bakarrik utzi (bigunegiak badira punta moztu) eta hondarretan landatu.
Heze eutsi eta lasai hartu, denbora behar du.
Udazkeneko laboreak (garia, oloa, zekalea, garagarra, espelta...), baba beltz txikia, baba, ilarra, tipulina, tipulatxa, tipula zuria eta gorria, baratxuria, ziazerba, eskarola, perrexila, porrua, errefaua eta kertxuna edo berroa.
Berotegirako: tipulina, errefaua, uraza, eskarola, kukulua, ziazerba, baba, ilarra, perraitza edo apoperrexila eta tipula zuria.
Eskarola, ziazerba, tipulina eta marrubia.
Berotegian: porrua, eskarola, txikoria, uraza, kukulua, borraja eta ziazerba.
Kardu, apio, eskarola, eta zuritu behar direnak estali, lurrez, paperez...
Izotzen aurretik kuiak txorten eta guzti bildu eta belar ondu gainean jaso.
Ongarri berdea erein: oloa, zekalea, zalkea edo txilarra edo txirta...
Belar finak eta usaindunak ugaltzeko zatitu edo aldaxkak egin: porru-tipula, arraixka, oreganoa, erromeroa, salbia, ezkaia, azitraia, izpilikua...
Luarraren garaia da: libre diren sailetan eta zainzuridian, marrubidian eta abar erruz banatu. Luarrik ez bada, edozein ongarri organiko.
Kontuz usteltzen diren fruituekin. Jeneralean, gaitzen bat duten adierazle dira, arbolpetik bildu eta, batez ere, luarraren edo simaurraren pilara ez bota, negua epelean non igaro emango genioke gaitzari eta. Ahal den azkarren suari eman.
Gaitzen emana izan bada, hostoa erortzen hasterako salda bordelesarekin eta behi esnearekin tratatu.
Haziak jaso eta hondarretan geruzatu edo estratifikatu.
Azpitarako inaurkinaren sasoia: garoa, ira, iratzea, iriztorra, inistorra...
Zenbait tokitan orbela ere jasotzen hasi daiteke.
Udazkenean landatuko ditugun zuhaitzentzako zuloak egin.
Hostajea galtzen ez duten zuhaitzak landatu daitezke.
Su-egurretarako pagoa bota, ilgoran. Egur gogorrak ilbeheran.
“Urrian hasitako ilberrian hurritza moztu” dio esaerak.
Belardia sortzeko, edo saretutakoa osatzeko hazia erein. Aurtengo azken aukera izango da. Ahal den azkarren egin, neguko hotzak iristerako belar landaretxoak indartu daitezen.
Neguko loreen erraboilak landatu: idi-bihotza, mugeta, hiazintoa, nartzisoa, irisa, fresia...
Ugaldu nahi ditugun landareen aldaxkak egin eta landatu: arrosa, hortentsia, geranioa, fuksia...
Peoniak ipurditik atera, banatu eta landatu.
Hostoa galtzen duten hesiak kimatu.
Haziak bildu eta lehortu ondoren argirik sartzen ez den ontzi batean jaso, toki hotz batean.
Hostajeari eusten dioten landareak landatu: koniferoak, ezpela, gorostia... Baita igokari guztiak ere.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
