06:44
21:41
11:30
23:59
Ilbehera Uzt. 12 Uzt. 26
Ilberri Uzt. 14 Uzt. 29
0:00 - 0:00 Fruitua
0:00 - 10:00 Sustraia
10:00 - 20:00 Fruitua
20:00 - 24:00 Sustraia
Urte guztirako porrua landatzeko egunak dira
Aste osoa ILBEHERA
Uztailaren 14, 11:43ean ILARGI BERRIA, bitartean ILZAHAR, ondoren ILBERRI
Urte guztirako porrua landatzeko egunak dira. Orain landatzen den porrua hurrengo urteko udaberrian tontortu edo garatzen den arte jateko porrua izango da. Ilbehera hau aproposa da eta egun onenak 19a, 20 arratsaldea, 21 eta 22 goiza izango dira.
Baratzerako ereintza: Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa, borraja, azenarioa, babarrun motza, leka motza, leka luzea, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, uraza, eskarola, tipula gorria, azalorea, brokolia, kukulua, borraja, apioa, ziazerba, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, leka luzea eta leka motza..
Baratzean landatzea: porrua, aza, aza gorria, Brusela aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, zainzuria, uraza, eskarola, txikoria, orburua, kardua, zerba, erremolatxa, mihilua, borraja, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa eta marrubia. Berotegian landatzea: azalorea, brokolia, uraza, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, apioa, luzokerra, piperra eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Fruta arbolen udako berdetako inausketa egin. Kuiatxoen bigarren landatualdia. Aza jendea landatzeko garaia.
Udazken negurako barazkiak (azak, porruak eta abar) landatzeko sailak ongarritu.
Tomatea, luzokerra, kuia eta abar inausi.
Landare usaindunak erein, banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Fruitu arbolen berdetako inausketari ekin.
Fruitu arbolen udako ongarriketarako garaia da. Uztaila da ongarritzeko azken hilabetea.
Udako begiko txertaketartekin hasi daiteke. Sasoia lehorra badoa, txertoa egin aurretik sakon ureztatu mentu oina.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Soropil berriak sortu edo lehengoak osatzeko belar hazia erein.
Udan loratzeko erreboilak landatzeko azken aukera: dalia, gladioloa, kana, begonia eta abar
Sustrai lodiak eta errizomak dituzten kala eta tankerakoak orain atera lurretik eta ugaltzeko banatu eta birlandatu.
Hortentsia, arrosa eta tankerakoan aldaxkak egin ugaltzeko. Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Kuiatxoak udaberrian ereiten eta landatzen dira eta uda osoan ematen dute uzta, baita udazkenaren hasieran ere.
Udazken osoan kuiatxoak jan nahi badituzu, uztailean eta abuztuan ere erein ditzakezu. Horrela iraila, urria eta azaroan izango dituzu, eta eguraldiak laguntzen badu baita abenduan bertan ere.
Erlazionatutako landarea: Kuiatxoa
Etxe barruko eta kanpoko landare honek argi asko behar du baina kontuz zuzeneko eguzkiarekin, erre egingo du.
Beretzat tenperatura egokiena 10-20 °C bitartekoa da. Neguan sekula ez 7 °C-tik behera. Kontuz aire-korronte hotzekin.
Udan ugari ureztatu eta negu partean urri, juxtu-juxtu lurra ez lehortzeko eran. Sustraien usteltzea eragin dezake gehigizko urak, batez ere neguko atsedenaldian.
Hosto muturra zimeltzen bada ur edo elikagai falta edo eguzkiak zuzenean ematen diolako izango du.
Hostoak erabat horitu eta makurtzen badira, bero handiegia edo argi gutxiegi du.
Loreontzia lurrazpiko errizoma eta sustrai mamitsuek erabat bete dezakete. Horrelakoetan landarea ontzi handiagoan landatu edo zatitu egin daiteke.
Ugaltzeko: Edozein garaitan herrestadar edo estoloi-muturreko landareñoak lurgainean jarri eta sustraiak garatu dituenean, adarra ebaki eta landatu. Lortuz gero, hazia udaberrian erein.
Dani Blanco / ARGIA CC BY NC SA
Eguna mozten hasi orduko perrexila ekarri gogora. Hurrengo urteko udaberri erdira arte hornitzeko, orain erein perrexila. Irailaren amaieratik hasiko zara biltzen, hostoz hosto.
Ereiterakoan lizpaperean edo paper-latzean igurtzi hazia eta egun betez ur epeletan beratu. Askoz errazago ernatuko da. Hala ere, hilabete egon daiteke jaio gabe. Lur harroa prestatu, ongarri zaharrez ondo hornitua eta karez edo errautsez osatua.
Eta ez ahaztu: perrexilak zorriak uxatzen ditu, baita euliak ere. Beraz, leihoan jarri lorontzian.
Erlazionatutako landarea: Perrexila
Herdoilduaren itxura hartzen du landareak mildiuak jotzen duenean. Onddo bat da mildiua, udaberrian agertzen den zurina bezala. Zurina landarearen azalean azaltzen den lizun zurizta bat da, ez zaio barrura sartzen. Mildiua, aldiz, udara aldera azaltzen da, landareari barrura sartzen zaio eta orban gorriak sortzen ditu, hostoak zulatzeraino.
Mahatsondoarena eta tomatearena dira ezagunenak, baina uraza, tipula, ziazerba, patata, kuiak, tabakoa eta abar ere erasotzen ditu. Hezetasuna nahitaez behar du eta tenperatutak gora egin ahala hedatzen da. 12ºCtik gora zabaltzen da eta hostoetan sartu.
Bero handiak hasten direnean adi ibili, orduan azaltzen da indarrean. Beroa hor izango denez, hezetasuna datorrela badakigunean aurrez tratatu behar da. Tratamendua egiteko salda bordelesa pixka bat (etiketak esaten duenaren erdia ere nahikoa da), azeribuztanaren egoskina (200gr 10 litro uretan 20 minutuz egosi) eta esnea (%10, ahal dela gordina) nahastu. Aukera baduzu asun ura ere erantsi, apirileko lanetan azaltzen da nola egin.
Gaitza azaldu ondoren asun ura eta esnea nahastuta eman, eusteko eta gehiago ez zabaltzeko.
Udaberrian jabetzen gara: udazken-neguan halako lanak hartu eta landatutako edo lehendik hor bizi diren lore erraboilak (gladiolo, dalia…) desagertu egin dira.
Gehienetan animalia jakin batzuk dira horiek jaten dituztenak: satagina, kattagorria, sagua…
Nola babestu erraboilak karraskari horien hortzetatik? Orain sartu erraboilen inguruan karraskariek desatsegin dituzten pertsonaren, txakurraren edo katuaren ileak edo pixa.
Etxe barruko landare hau tropikala da. Argi asko behar du baina zuzeneko eguzkia ez.
Argi faltan hostoak zimeldu eta erori egiten zaizkio.
Tenperatura beroa behar du: 15-22 °C bitartean gustura bizi ohi da. Aire-korronteetatik aldendu.
Sekula ez gehiegi ureztatu. Loreontzia txikia bada, astean behin; loreontzia handia bada, astean bitan. Hostoak egunero lainoztatu baina ez ur hotzik erabili.
Orain ongarriketa garaia du: maiatza-iraila bitartean ongarriketa behar-beharrezkoa du. Hilean behin ureztaketa urari nahastuta, edo hostoak lainoztatzerakoan. Lur berria jartzean ere erruz ongarritu.
Neguan, hosto gutxi batzuk horitu eta erortzea normala da. Baina hosto ugari galtzen badu, hemen aipatutako baldintzaren bat bermatzen ari ez garen seinale.
Ugaltzeko: udaberrian, aldaxkak landatu edo belaunketa egin, lur harro, heze eta epelean.
Azalpen guztiak: Etxeko landareak liburuan
Jasotzeko behar ditugun landareen zatiak eguraldi lehorrarekin, goiz partean bildu, ihintza lehortu eta gero. Toki ilun eta haizeberritzen den batean jarri lehortzen. Ondo lehortutakoan lurrezko edo beirazko ontzietan jaso, toki ilun batean.
Lorea ireki aurretik egoten da hostajea bere osagaiz gainezka: olio esentzialak, lurrunak... Orduan jaso bere hostoak erabiltzeko behar ditugun belarrak: asuna, azeribuztana, albaka, odolki-belarra, berbena, erromeroa, menda, berbena limoiusaina edo luisa-belarra, asentxio-belarra, erramua, salbia, ezkaia...
Lorea behar bada, loraldia gorenean denean jaso: izpilikua, milorria, larranbiloa edo kamamila... Haziak heldu ahala bildu.
Sustraiak landarearen hazkundea osatu arte ez dira atera behar: erruda, zolda-belar handia, txikori-belarra, belar bedeinkatua...
Ohiturarik ez badugu ere ilarra erein; orain egindako ilarra udazkenean jango dugu. Baita aza, azalorea, romaneskua, brokolia, Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, babarrun motza, leka motza eta luzea, getozka eta ardi-mihia.
Berotegirako: zerba, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa eta leka luzea.
Porrua, aza, lonbarda, bruselaza, azalorea, romaneskua, brokolia, uraza, eskarola, kardua, kukulua, zerba, erremolatxa gorria, borraja, mihilua, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa, luzokerra eta kuia.
Berotegian: zerba, erremolatxa, apioa, luzokerra, tomatea eta piper berdeak.
Sasi edo igokari gisa hazten diren barazkiak kimatu egin behar dira, baldin eta loraldi indartsua eta tamaina koskorreko fruituak bildu nahi baditugu. Tomatea, alberjinia, luzokerra, angurria eta meloia kimatu egin behar dira. Tomateari hostoen galtzarbeetan sortzen zaizkion kimuak ikusi ahala kendu, hazten ez utzi. Alberjiniaren adarrak fruitu pare bat hartzen badu, baita ere puntta kimatu.
Neguko lanen emaitzak bildu eta urte guztirako jaso behar dira orain: baratxuria, tipula, patata... Giro bero eta lehorrak direnean lurretik atera eta bertan gainean utzi, ondo lehortu eta azala zailtzen. Orduan jaso.
Jasotzeko landareak (usainekoak, sukalderakoak, sendabelarrak...) bildu. Loratu aurretik bildu berezkoak dituzten ezaugarri guztiak izan ditzaten; lorea behar badugu alderantziz, erabat loratzen utzi beharko da.
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin: mahatsondoaren gorrina, sagarrondoaren harjoa...
Udako berdetako inausketa: sagarrondoa, mahatsondoa...
Udako edo begiko lehen txertoak egin.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpiko aldekoak. Baita sustraietatik sortutako aldakaitzak ere.
Ongarriketa behar duenik bada, orain egin, azken aukera da.
Egitura bati helduta hazten diren fruitu arboletan adarrak lotu (sagarrondoa, kiwia, udareondoa, mahatsondoa...).
Belardia eta soropila moztu eta ongarritu.
Sustraiak lodiak edo errizomak dituzten landareak (kala, iris, nartziso, aster, doronicum, zitori arrunta...) atera, banatu eta landatu.
Urteko azken ongarriketa egiteko sasoia.
Udaberrian loratu ziren erraboilak (lilipa edo nartzisoa, hiazintoa, idi-bihotza, azpelarra...) lurretik atera, erraboilatxo berriak sortu badira banatu eta lehortuta jaso edo zuzenean landatu.
Aldaxkak egin: hortentsia, arrosa...
Hesiak kimatu, udaberri honetan hazi diren kimuak behar den neurrira ebaki.
Loraldi iraunkorra duten arrosaondoetan, petaloak galdu orduko loreak kendu. Bestela fruitu pinportak hazten hasiko dira eta lore gutxiago emango dute.
Luar pila jiratu. Toki bero eta lehorrean badago, tarteka busti on bat eman.
Txartzat ditugun landareei aurre egiteko sasoia. Ilgoran moztu sasi, lahar, garo, menda, asun, mingarratz edo lapaitz... Urtetik urtera ederki ahulduko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
