06:57
21:09
23:29
07:24
Ilbehera Api. 21 Mai. 5
Ilzahar Mai. 1 Mai. 16
0:00 - 5:00 Lorea
5:00 - 24:00 Hostoa
Ahuakateondoa eta hostoa galtzen ez dutenak landatzeko astea
Aste osoa ILBEHERA
Maiatzaren 1 19:23ean ILARGI BETEA, bitartean ILBERRI, ondoren ILZAHAR
Ahuakateondoa eta hostoa galtzen ez duten landareak landatzeko astea. Batez ere berozaleak direnak landatzeko garaia da: ahuakateondoa eta garrazkiak adibidez.
Baratzerako ereintza: berdetarako baratxuria, aza, aza gorria, Bruselako aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, Daikon arbi zuria, errefautxoa, errukula, uraza, txikoria, kukulua, zerba, borraja, azenarioa, mihilua, arbi-apioa, babarrun luzea, potxa, leka motza, leka luzea, kuiatxoa, luzokerra, kuia, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: tipula gorria, kukulua, borraja, apioa, zerba, ziazerba, erremolatxa, apioa, potxa, leka luzea, leka motza, kuiatxoa, luzokerra, patata eta tomatea.
Baratzean landatzea: tipula zuria eta gorria, zainzuria, uraza, orburua, zerba, borraja, kuiatxoa, luzokerra, kuiatomatea, alberjinia, piperra eta marrubia. Berotegian landatzea: tipula gorria, azalorea, brokolia, uraza, erremolatxa, ziazerba, borraja, luzokerra, piperra, alberjinia eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Patata berria ereitea. Lehen babarrunak eta lekak erein. Hostoa galtzen ez duten landareak landatzea.
Ongarri berdea moztu eta lurrari eman, edo aziendari, edo luar pilari erantsi edota lurrustela sortzeko bazter batean utzi.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare babestuak ateratzea. Luberritu eta inausita jartzeko garaia da.
Landare usaindunak erein, banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta hostoa galtzen ez dutenak landatu.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Soropil berriak sortu edo lehengoak osatzeko belar hazia erein.
Udan loratzeko erreboilak landatu: dalia, gladioloa, kana, begonia eta abar
Udan loratzeko lore landareak landatu.
Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Uda poztuko diguten lore handiak landatzeko sasoia da udaberria. Lurpeko erraboiletatik sortzen diren landareak jarri behar dira: dalia, ezpata-lorea edo gladioloa, erraboiladun begonia, kana, amarilisa eta abar.
Landatu aurretik lurrari nahasita edo landatu ondoren gainean jartzen diogun ongarriaren araberako loraldia emango dute. Beraz, xuhurkerian ez ibili: eman ongarria erruz. Ongarri ondua.
Zenbaiten loreak eusteko sare, makil edo dena delakoa beharko dutela kontutan izan.
Mendafina (Mentha x piperita) oso egokia da fruitu arboletan zorrien erasoa eta hedatzea atzeratzeko.
Zorriak txingurriek zaindu eta zabaltzen dituzte batetik bestera fruitu arbolen kimu berrietan izerdia zurrupa dezaten.
Mendafinak txingurriak uxatzen ditu, bere usaina ez baitzaie gustatzen. Beraz, landatu mendafina fruitu arbolen oinean.
Lur aberatsa seinale izaten da landareetan. Jaki asko badago adar berri mardulak ikusiko dira. Hori, batez ere nitrogenoari zor zaio. Beste janariek baino zeresan handiagoa du kimua, adarra, mastra eta hostajea, hau da, landarearen berdea esaten dena hazteko garaian. Nitrogenoa ongarrietan ematen diogu lurrari, eta behar bezala ustelduta ez badago edo behar baino gehiago ematen badiogu, landareak asko luzatuko dira. Luzatu bai baina ahul, zailtzeko denborarik gabe.
Hau izan ohi da, maiz, zorriak samaldaka azaltzearen arrazoia. Adarrak ahulak dira, baina guri-guriak, izerdi berri gozoa dute. Zorriak ez dio landareari kosk egiten, eztena sartu eta izerdia zurrupatu baizik. Beraz, zorriek aparteko gaitasuna dute nitrogeno asko jaten ari diren landareak topatzeko.
Sagastian, baratzean edo lore-landareetan ohi baino zorri gehiago azaldu badira, lehenengo gauza emandako ongarrian pentsatu. Eta hurrengoan tamainan erabili... Eta zorriak kentzeko tabako ura, tomate ura, baratxuri ura... dantzatu. Eta amonamantangorriak bildu eta askatu.
Zulo lodiko sare edo tankerako batean hostoak goitik behera sartu, burua goian eta hostoak zintzilik dituztela. Buruek ez dute elkar ukitu behar, airea ibiltzea errazteko eta hobeto lehortzeko. Azala zaildu eta lepoa gogortuko dira.
Hiruzpalau astetan jasotzeko pronto egongo dira: hostoak erabat ihartuta daudenean horiek ebaki edo kordatan lotzeko utzi.
Soroetan artoa-babarruna-kuia hirukotea ereiteko hilabetea maiatza da. Lehenago egitea nahiago duenen bat izango da, esaerak hala dio: “San Jurgi, apirilak 23, artoak egiteko goizegi, San Markos, apirilak 25, artoak eginda balegoz”.
Hirukotea elkarrekin jartzearena ez da txolinkeria. Amerikarrengandik ikasita ekarritako jakintza zaharra baizik. Eta jakintza sekula ez da huskeria. Elkarrekin hazteak onura asko dakarkie hirurei, upielako sinergia. Babarrunaren lurpeko bakterio apopilo batzuek lurra nitrogenoz aberasten dute, hiruren sustraien probetxurako. Artoan gora haziko da babarruna lur hezetik urrun. Uda lehorrean artoaren eta kuiaren hostoek ihintza bilduko dute eta zuzenean sustraietara bideratuko. Artoaren itzaletan heldutako babarrun aleak finagoak izango dira, gozogoak. Kuiak argi zirrikituak baliatuko ditu.
Hirukote horrek udazkenean, gure eta gure azienden neguko gosea asetzeko jaki gozoz ganbara beteko digu.
Landareen azpietan asuna jartzeak lurrari heze eutsiko dio, berotik eta hotzetik babestuko du eta lurra ongarrituko du.
Ebaki eta belarra mozteko makinarekin txikitu daitezke, lur gainean zabaltzeko.
Noiznahi egin daiteke, baina loratuta badago luartokira bota.
Landare gose direnek gustura hartuko dute azpian: tomate, alberjinia, kuia, meloia, patata…
Marrubia loratu eta fruta ematen hasiko da maiatza aldera. Barietate gehienek denbora luzez emango dute alea. Aleak ez usteltzeko eta garbi eusteko landarearen azpiko aldea dena inaurkinen batekin estali: belar ondua, lastoa, garoa, orbela…
Erlazionatutako landarea: Marrubia
Aza, aza gorria, bruselaza, azalorea, erromaneskua, brokolia, arbi zuria, artoa, babarruna, errefaua, errukula, uraza, kukulua, ardi-mihia, endibia, zerba, erremolatxa, azenarioa, apioa, apio-arbia, mihilua, leka motza eta altua, kardua, kuia, kuiatxoa, mihilua, martorria, mendaroa, porrua, txikoria, luzokerra, patata, borraja, eskarola, meloia, angurria, kertxuna edo berroa, perrexila, perraitza edo apoperrexila, sabia, terebuza, getozka, Zeelanda Berriko ziazerba, sendapokia eta pastinaka.
Berotegirako: zerba, erremolatxa, azenarioa, apioa, leka motza eta altua, luzokerra, tomatea, albahaka.
Tipula gorria, tipulatxa, aza, aza gorria, bruselaza, azalorea, erromaneskua, brokolia, uraza, kukulua, orburua, kardua, zerba, borraja, ziazerba, kuia, kuiatxoa, luzokerra, tomatea, alberjinia, piperrak, albahaka, meloia eta angurria. Berotegian: apioa, luzokerra, tomatea, alberjinia eta piperrak.
Arbatu eta makila edo sarea jartzea eskatzen duten landareak zaindu, erori edo makurtu ondoren berriz zuzentzen energia asko galtzen dute-eta.
Tomatea aurrez jarria badugu kimatu. Tartean urazak edo eskarolak jarri, tomatea datorren bitartean ederki haziko dira hauek. Piper landareen artean ere gauza bera egin daiteke.
Baba landarea zaindu. Goiko puntta berrian zorri beltzak azaltzea ohikoa da. Loreak amaitzen direnetik gora 2-3 hosto utziz punta moztu eta hantxe bertan erre, inora mugitu gabe. Lekak amaitzen direnean landarea tiratuz ez atera, ipurditik moztu sustrai aberatsak bertan geratzeko. Zarba bera ere oso ona da, txikitu eta luar pilari eman.
Beranduko loraldi bakanak izango dira: sagarrondoak, intxaurrondoak...
Hostajea galtzen ez duten arbolak landatu: zitrikoak, mizpira japoniarra, gurbitza, olibondoa, ahuakateondoa...
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin: mahatsondoaren zurina, sagarrondoaren harjoa... Azken hau zaindu. Tranpak jarri, hormona dutenak eta harra harrapatzen hasi orduko tratatu; bi produktu natural erabiltzen dira: karpoborusina da onena, eta bestela Bacillus thuringiensis. 10 eguneko tartearekin 3-4 tratamendu egin.
Fruituak bakandu; batez ere fruitua urtero beharrean biz behin emateko joera duten arboletan: beranduko sagarrak eta udareak, eta abar.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpiko aldeko mentuoinekoak. Sustraietatik zuzenean zurkaitzen bat aterako balitz, hura ere kendu.
Hostorik galtzen ez duten zuhaitzak landatzeko azken aukera.
Maiatzeko ilgoran botatzen da haltza.
Palmondoak landatzeko urte sasoi onena.
Udaberriarekin loratzen direnak loratu ondoren inausi: forsithia, kerria, judasen arbola, amañililia, irasagarrondo japoniarra, sasi azaharra... Bateren bat ugaritu nahi bada, moztutako adarrak aldaxka gisa landatu.
Udan loratzeko erraboilak landatu: dalia, gladiolo, lilium, kana, begonia... Udako sasoiko loreak emango dituztenak erein, zehar aldatu eta landatu.
Hostoa galtzen duten landareen hesien lehen inausketa. Hesi berriei lehen kimaketa egin, behetik zabaldu daitezen, koniferoei ezik.
Soropila mozteko garaia. Erein berria den belardia ebakitzeko makinaren xafla ondo zorroztu, bestela moztu adina atera egingo du. Ura behar badu ere eman. Ongarri xehea ere eman daiteke.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
