08:35
17:55
04:11
13:21
Neguko laboreen ereintza egiteko ilgora abiatzen da
Urtarrilaren 16 06:15 arte ILBEHERA, ordutik atzera ILGORA.
Urtarrilaren 18 20:52ean ILARGI BERRIA, bitartean ILZAHAR, ondoren ILBERRI.
Neguko laboreen ereintza egiteko ilgora abiatzen da. Udazkenean bezala neguan ere erein daitezke laboreak: garagarra, oloa, zekalea, garia, galzuria, tritikalea eta abar
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako eta burutarako baratxuria, udaberriko aza, uraza, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, mihilua, apioa, baba, ilarra eta patata. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, berdetarako baratxuria, Daikon arbi zuria, errefautxoa, errukula, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, baba, ilarra, ziazerba, patata, tomatea, alberjinia eta piperrak.
Baratzean landatzea: tipulina, udaberriko aza eta marrubia. Berotegian landatzea: tipulina, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, ziazerba eta borraja.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Berdetarako eta burutarako baratxuria ereitea. Ongarriketa lanak egitea. Neguko landaketetarako zuloak prestatzea. Hostoa galdu duten landareak landatzea. Negu amaieran loratzeko lore erraboilak landatzea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Beldarrak agertu daitezke (porrua, aza…) Neem eta Bacillus erabili tratatzeko, beti xaboi potasikoarekin lagunduta.
Luar pila zaindu. Lehortzen bada ureztatu.
Ongarriketa sasoi nagusia etorri da. Hemendik eta abenduaren erdia aldera arte simaurtze edo luartze garai aproposa da. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak orain ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman.
Ongarri berdea erein.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare ahulak babestu. Noiznahi etorriko da gau hotzen bat.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Geruzatuta dauzkagun hazien ontzia kanpoan eduki, negua sentitu dezaten, eta giro lehorra bada ureztatu.
Belardia edo soropila sortu edota lehendik dagoena saretuta badago osatzeko orain erein; urteko azken aukera da.
Jaso edo gordetzeko fruituak eta aleak bildu. Eguzkitan ondo lehortu eta azala zailtzen eduki. Ondoren toki fresko, ilun eta aireberritzen den batean jaso.
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Hostoa galdu duten landareak landatzen hasi daiteke. Kontuz izotz egunekin. Horrelakorik bada, lasai itxaron horiek gabeko egun batera.
Materialetarako zuhaitzak bota.
Su-egurretarako zuhaitzak bota.
Hostoa galtzen duten landareak landatzeko sasoi onena udazkenaren amaiera eta neguaren hasiera da. Zuloak aurrez egiten badira hobe; sustraiak hazteko lurra hobeto
egongo da. Landarea lehendik izan duen mailan jarri behar da, ez sakonago ez harroago. Izotza egingo duen susmoa bada egun horietan ez egin landaketarik.
Landaketa egiterakoan ahalik eta sustrai gehienarekin mugitu behar dugu landarea. Errazago itsatsiko da eta indarrean ekingo dio bizimodu berriari.
Zuloa ondo prestatu: sustraijea baino handiagoa, behean luar edo simaur ondua jarri, lur beltzarekin estali eta landarea sustraiak zabalduta jarri, lurrez estali eta ondo-ondo zanpatu, lurra sustraiei itsasteko. Landarea handia bada eta eusteko hesolarik behar badu, landatu aurretik sartzea komeni da.
Etxe barru beroetan hezetasunari eusten ez badiogu landarea ez da batere eroso garatuko eta hosto eta loreak galtzen hasiko da.
Landare gehienak % 50eko hezetasunarekin ondo biziko dira. Hala ere, etxe beroetan zenbat eta hezetasun handiagoa eduki, hainbat eta emaitza hobeak lortuko ditugu.
Ez ahaztu landare asko urez gehiago hornitzen direla inguruko airetik ontziko lurretik baino: Ficus generokoak, potosa, gardenia, bromeliazeoak, eta abar.
Landareen inguruan hezetasuna lortzeko moduak:
- Landareak multzoka jartzea. Inguruko landareen hostoetatik eta loreontzietako lurretik lurrintzen den ura medio, inguru hezeago bat sortuko da haien artean.
- Loreontziaren azpian, ontzi zapal batean, hartxintxarrak ipini eta tartean ura jartzea.
- Loreontzia goroldio, luar, orbel edo hartxintxar bustiz betetako beste loreontzi handiago batean sartzea.
Lainoztatzea da ingurua eta landarearen hostajea heze mantentzeko era egokiena. Esprai baten bidez hostoak bustitzea. Inguruaren tenperatura duen ura erabili, eta euri-ura bada kanilakoa baino hobe. Landarea dutxatzea da beste aukera: hezetasuna eta lainoztatzea maite duten landareak, gehienak hostoa leuna eta distiratsua dutenak, tarteka, astean behin adibidez, indar ahuleko dutxa tankerako txorrota baten azpian bustitzea ona da.
Negu negua da su egurra botatzeko garaietako bat. Neguan eta ilbeheran botatzen dira egur gogor, trinko eta lehorrak nahi ditugunak. Egur horiek sua egiterakoan garra apalagoa egingo dute, baina txingar edo brasa beroagoa eta iraunkorragoa.
Sasoi honetan zuhaitzen eta arbolen enborrak eta adarrak lehorragoak daude, atseden hartuta bezala, geldirik, loaldi antzeko batean eta izerdi gutxiago dute. Zura eta egurra itxiagoak, trinkoagoak egongo dira eta suak pasatzeko zailagoak. Haritza, ametza, norteko haritza, artea, lizarra, sasiakazia eta su iraunkorra egiteko bota nahi dugun edozein zuhaitz orain eraitsi. Geroago ebaki eta prestatuko badugu ere, epaitu eta eraisteko garai hau baliatu. Sustraietatik bereizita ez du gehiago izerdirik izango.
Adar txikiak dauden bezala sutarako ez baditugu erabiliko, txikitu eta ezpal edo txirbil eginda baliatu ditzakegu. Sutarako bezala luarra egiterakoan nahasteko edo lore baratzean landareen ipurdian azpiak eginez estalki-ongarri bezala zabaltzeko.
Neguko landaketak egiterakoan sustraiek ez sufritzeko beti gogora ekartzen da izotza den egunetan ez egiteko horrelako lanik.
Gauza bera gogoratu behar dugu inausketa egiterakoan. Sasoi honetarako jendea hasten da lan horrekin, baina kontuz izotzarekin.
Piperrak berotasuna eta hazkuntza denboraldi luzea behar ditu. Hazia ernetzeko lurraren tenperatura egokiena 16º C da.
Negutegirako urtarrilean ereiten dira, kanporako otsailean.
Landaketaren ondoren 60-90 egun behar ditu heldutasunera iristeko.
Kanpoan udaberriko azken hotzen ondoren landatu, lurra eta airea behar beste berotutakoan. 22º C inguru eta 12-16 argi ordu behar ditu ondo loratu eta fruitua emateko.
Euskal Herriko hazi ekologikoak eskuratzeko: aleka.eus
Oilo zirina ongarri indartsua da. Kontuz erabili beharrekoa, landareak erretzeko arriskua du eta. Urte eta erdi luartzen edukitzea da onena. Bestela minda egin dezakegu: azpiak, lumarik gabe, ontzi batean jarri eta hura halako bi euri ura, egunero indarrez nahasi eta 10-15 egunerako egina dago. Erabiltzeko minda litro bati hamar litro ura erantsi. Ongarri oso indartsua da eta landare arteko lurra ureztatu.
- Etxe barruko zein kanpoko landare honek argi asko behar du, zenbat eta gehiago, orduan eta ile biziagoa eta sarriagoa izango du.
- Neguan inoiz ez izan 10ºC-tik behera.
-Neguan oso ur gutxi behar du eta udaberritik udazkenera asko. Inoiz ez landarea busti: beti behetik eman eta inoiz ez lainoztatu.
- Loreen usaina edo kiratsa atsegin ez baduzu, irekitzen hasi ahala kimatu.
Ugaltzeko: oso erraza da eta urte osoan zehar egin daiteke, aldaxkak ebaki eta lurrean sartuta.
Informazio osoa: Etxeko landareak liburuan https://labur.eus/kh3sy06z
Dani Blanco / ARGIA CC BY NC SA
Neguko laboreak: olo, gari, zekale, garagar... Baita ere baba handia, baba beltz txikia, ilarra, apioa, baratxuria freskotarako, udaberriko aza eta azalorea, erremolatxa edo beterraba, kertxuna edo berroa, getozka, mihilua, perrexila, zerba, perraitza edo apoperrexila, tipula eta udaberriko porrua.
Berotegirako arbi zuria, ardi-mihia, azenarioa, borraja, errefaua, errukula, ziazerba, neguko uraza, kukulua, eskarola, tomatea, piper berdea eta gorria eta alberjinia.
Tipulina, tipulatxa, udaberriko aza.
Babesean: ziazerba, kukulua, tipulina, tipula gorria eta neguko uraza.
Sail libreetan eman simaurra, luarra, zizare-lurra... Errautsa eta karea edo kisua ere eman daiteke. Zainzuriaren saila ere erruz ongarritu.
Zitrikoei babestuta eutsi.
Hostaia galtzen duten fruitu arbolak eta zuhaixkak landatu. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Fruitu arboladiak ongarritu, simaur edo luar eta kare edo kisu. Iaz gaitzen erasoa izan bada, neguko olio tratamendua egin. Baita enbor eta adar nagusiak karesnez edo kisu-gesalaz zuritu ere.
Inausketarekin hasi daiteke. Lehenik azkarren mugituko direnei ekin: aranondo, gereziondo, elorri beltz, abrikotondo, goizeko udareondo eta sagarrondo...
lbeheran materialetarako zuhaitzak bota: haritza, gaztaina, lizarra, koniferoak... Baita su-egurretarako egur gogorrak ere.
Zuhaitzak landatzeko garaia. Kontuz izotzarekin, egun hotzetan ez landatu. Landatutakoan sustraien arteko lurra ondo zanpatu, zirrikiturik utzi gabe, hotza sustraietara iritsi ez dadin.
Orbeletarako sasoia.
Ontzietako landare ahulak babesean mantendu. Behar izanez gero estalki harro bat jarri gainean, landareak ukitzen ez dituela.
Hostoa galdu eta soiltzen diren zuhaitz, zuhaixka, igokari eta hesiak landatu. Kontuz izotzarekin.
Ongarritzeko garaia da: soropila, loreak, zuhaizpeak eta zuhaixkapeak eta abar
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
