07:11
19:17
07:13
20:07
Ilgora Mar. 11 Mar. 25
Ilberri Mar. 19 Api. 2
0:00 - 24:00 Hostoa
Txitxirioa ereiteko urte sasoi onena da
Aste osoa ILGORA
Martxoaren 19 02:23ean ILARGI BERRIA, bitartean ILZAHAR, ondoren ILBERRI
Txitxirioa ereiteko urte sasoi onena da. Ereintza lana denez, ilgoran egitea komeni da. Fruitu alea bildu nahiko dugunez fruitu eguna da egokiena. Aste honetan egun hori larunbata 21 izango da.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako baratxuria, Daikon arbi zuria, errefautxoa, errukula, uraza, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, mihilua, arbi-apioa, ilarra, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, kukulua, borraja, azenarioa, ziazerba, kuiatxoa, luzokerra, patata, tomatea, alberjinia eta piperra.
Baratzean landatzea: porrua, tipulina, tipula zuria eta gorria, uraza, orburua, zerba, ziazerba, erremolatxa, borraja, mihilua, apioa eta marrubia. Berotegian landatzea: porrua, tipulina, tipula gorria, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, piperra eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Txitxirioa ereitea. Hostoa geldua duten landareak landatzeko azken aukera. Pikondoa eta zumea adarretik ugaltzea. Freskotarako baratxuria landatzea. Patata berria ereitea. Neguko landaketetarako zuloak prestatzea. Negu amaieran loratzeko lore erraboilak landatzea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Ongarriketa sasoi nagusia ba doa. Simaurtze edo luartze garaia badoa. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman. Lehen ongarritutakoei orain karea eman.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare babestuak ateratzen hastea. Itsasalde epelean bizi badira, luberritu eta inausita jartzeko garaia da. Barruko lurralde hotzetan hamabost egun barru.
Hortentsia, arrosa eta antzeko landareak inausteko sasoia da.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Txertaketetarako mentuak edo zotzak jaso daitezke.
Txertaketak egin. Neguko txertua, zotzekoa edo adarrekoa.
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Materialetarako zuhaitzak bota. Azken ilbehera da hau.
Fruitu arbolen inausketa sasoia da. Egokiena ilbeheran egitea da.
Etxean loreontzi txikia dutelako edota argiaren bila, luze hazten diren landare asko ikusten da. Luze eta mehe, enbor ahul baten muturrean hosto motots bat dutelarik.
Moztu eta berrituko da, luberritu, ongarritu eta moztutakoarekin aldaxkak egin eta ugaldu.
Piper hazien ernetzea errazteko: haziak hozkailuan eduki egun pare batez, gero beste bi egunez kamamila uretan beratu.
Plastikozko poltsa batean edo itxi daitekeen ontzi garden batean papera jarri, gainean haziak eta blai egin. Itxi eta toki beroan eduki, 25 º inguru.
7-21 egunetan ernetuta izango dituzu. Gero bakoitza bere paper zatitxoarekin ontzitxo batean landatu.
Erlazionatutako landarea: Piperra
Belarraren ereintza sasoia neguaren amaieran hasten da eta udarekin bukatu.
Bi garai dira nagusiak: martxoa-apirila eta iraila.
Bero handietatik urrun erein ohi da. Belarra ernatzen denean landaretxo ahula da eta bero handiekin lehortzeko arriskua dago. Beste garai horietan eginda ere ureztaketa garrantzitsua da.
Erabileraren araberako hazi nahasketa hautatu beharko da: larretarako edo ontzeko, lorategiko soropil, kirol zelai...
Mugurdiondoa edo masusta gorria zuhaixka bat da. Urteen poderioz enbor nagusiaren inguruan sustraietatik hazten diren zurtoin gazte berriak ematen ditu, aldakaitzak. Ez enborrean bertan hazten diren muskil edo altsumak, enborretik bereiz, zuzenean sustraietatik baizik. Nahi izatera landare osoa ipurditik atera eta banatu daiteke, ondoren zati bakoitza landatuz.
Bestela, landare nagusia bere horretan utzi eta aldakaitza non sortzen den, sustraia azaleratu eta enborra aldera doan tokian moztu. Ondoren, sustraia bere aldakaitz kimuarekin atera eta landatu.
Aldaxkak ere erabili daitezke, kimu gazteak edo helduak baliatuta.
Egun on! Jakoba Errekondok azaldu digu...
Nola zaindu esparragera arrunta
Etxe barruko nahiz kanpoko landare honek argitasun handia behar du. Eguzkitan badago, ureztaketa zaindu.
Neguan gutxi ureztatu. Aldiz, udaberritik udazkenera, lurrari heze eutsi. Noizbehinka loreontzia oso-osorik uretan sartu.
Negu partean kontuz tenperatura hotzekin, babestu. 5ºC baino gehiago behar ditu.
Pujak zahartu eta horitzen direnean, ipurditik ebaki, kimu berriak gara daitezen.
3-4 urtetik behin zatitu eta lur berria jarri.
Lurpean sustrai-tuberkulu urtsuak ditu eta pixkanaka loreontzi osoa hartzen dute, lurra ia desagerraraziz. Landarea atera loreontzitik eta zatitu.
Informazio gehiago: Etxeko landareak liburuan https://labur.eus/VpYgS
Argazkia: Dani Blanco / ARGIA-CC-BY-SA
Aldaxkak erabiliz landare berriak sortzeko garaia da. Irailarekin etorriko da honen sasoi bizkia. Landare bati moztu eta kendutako adar pusketa da aldaxka, eta itsasteko landatuko da. Adar indartsua, landatzeko lur gozoa eta toki egokia aukeratu. Tarte batean sustrairik gabe iraun beharko duenez babesean jarri: ez eguzki, ez haize. Itsasteak bi lan ditu: mozterakoan egindako zauria itxi eta sustraiak sortu. Bietarako hormonak behar ditu. Zelula berriak sortzeko hormona geuk eman diezaiokegu. Etxean erraz egin dezakegu dilistak erabiliz.
Dilisten hormona ura egiteko: eskukada bat ale gau batez litro bete uretan beratu, atera eta ura jaso, urasetutako aleak goata edo paper hezetan jarri, sustraiak agertu eta 2-3 zentimetro luze direnean moztu, dilistak zaperora edo organikora bota, sustraiak motrailuan birrindu eta beratzeko ur hartan sartuta beste gau batez eduki. Horra hormona ura. Aldaxka ureztatzeko urari zorrotada bat hormona ura erantsi. Eskertza laster igarriko diozu, sendo itsatsiko eta pujatuko da.
Ziazerba hostoa barazki finenetakoa da. Erraz hazten da, baina goxoenak udaberrian eta udazkenean izaten dira. Uda bero eta argitsua ez zaio gustatzen.
Ongarri asko eskatzen du, berdin da zer, baina asko. Asko eta zaharra, ondu gabekorik ez eman. Udaberrian lurra epeltzen hasi orduko erein, martxoa-apirilean, udazkenean irailean. Errenkadatan erein, ugari sortzen bada ttikiak kendu eta gordinik jan. Hazten doazen eran gupidarik gabe jan, ez utzi zakartzen.
Hilebeterako jaten hasteko modukoa da. Hostoz hosto bildu, bakoitzari kanpoko aldeko hosto batzuk kenduz. Kontuz moztu, azkazalekin ebaki, sustraiak ez kaltetzeko. Bakantzeko premia badago, tarteka landare osoa kendu. Nahi izatera landare osoa moztu daiteke, lur gainean 4 cm ingurura, eta berritu egingo da. Uzta oparoa baduzu, zakartzen utzi gabe izoztu.
Udaberriko laboreak: Baita baba handia, baba beltz txikia, ilar motza eta lekatarakoa, alberjinia, arbi zuria, azenarioa, borraja, apioa, apio-arbia, baratxuria berdetarako, bruselaza, azalorea, erromaneskua, goizeko patata, erremolatxa edo beterraba, errukula, kertxuna edo berroa, getozka, kukulua, kuia, kuiatxoa, pastinaka, perrexila, piper berdea eta gorria, mendaroa, perraitza edo apoperrexila, porrua, sabia, sendapokia, tomatea, terebuza, txikoria, udako brokolia, ziazerba, Zeelanda Berriko ziazerba eta udaberriko uraza.
Berotegirako alberjinia, ardi-mihia, azenarioa, errefaua, leka altua, kuiatxoa, luzokerra, neguko uraza, kukulua, eskarola, piper berdea eta gorria eta tomatea.
Orburua, marrubia, apioa, arabarba, tipulina, tipulatxa, tipula zuria eta gorria, borraja, mihilua, zainzuria, zerba, ziazerba, topinanbua edo frantses patata, udaberriko aza eta porrua. Babesean erramolatxa edo betarraba, borraja, zerba, orburua, tomatea, piper berdea, kukulua, tipulina, tipula zuria eta gorria, udaberriko porrua eta udaberriko uraza.
Usaindunak erein eta banatu eta landatzeko sasoia da.
Sail libreetan errautsa edo karea eman. Udazkenean ereindako ongarri berdea ebaki eta lurrari eman. Zopizartuta garbitutako sailetako belarrak lur ustel pilara eraman, luartzean zabaltzeko.
Loraldi ikusgarriak hasiko dira: muxika, arbendolondoa...
Beharrezkoa bada, lore begiak ireki aurreko tratamenduak egiten hasi: muxika, mahatsondoa, abrikotondoa...
Hostaia galtzen ez duten arbolak jartzen hasi: mizpira japoniarra, ahuakateondoa, zitrikoak, gurbitza, olibondoa, feijoa... Lurra ez bada berotu, gerorako utzi.
Ongarritu. Simaurketa nagusia egiteko azken aukera. Karetzeko sasoia.
Inausteko garai onena. Arbol batetik bestera igarotzerakoan lanabesak (guraizea, zerrotea, labana...) desinfektatu, lixiba 1 + ura 2 proportzioa duen nahasketan bustita. Moztutako adarrak txikitu eta luartokira. Gaitza izan duten arbolak salda bordelesarekin tratatu eta inausitako adarrak zuzenean sutara.
Berandu mugituko diren fruitu arbolak txertatu (sagarrondoa, udareondoa, gereziondoa, mizpira...), txotxeko txertua egiten da orain.
Fruitu zuhaixken aldaxkak landatu: mugurdia, ahabia, arakatza...
Toki hotzetan hostajea galtzen duten landareak. Gainontzekoetan galtzen ez dutenak landatzen hasteko garaia da: koniferoak, artea, gorostia, artelatza...
Toki epeletan hostoari eusten diotenak landatzen hasi: konifero, gorosti, erramu, ezpel...
Giroa epeldu ahala landareak babesetik atera. Inausi eta ongarritu edo luberritu: hortentsi, geranio, fuxia, arrosondo, peonia, igokariak...
Udan loratzeko erraboilak landatu: dalia, gladiolo, lilium, kana, begonia... Udako sasoiko loreak emango dituztenak babesean erein.
Belardia eta soropila karetu. Hauek sortzeko hazia ereiteko urte sasoi onena da. Soropila areatzeko garaia; lur gainean belar artean pilatutako belar kondarrak harrotu eta lur azala ebakiko da, honela belarrak sustrai berriak eman eta indarrean errotuko da. Belardia jantzi egingo da, belarra trinkoagoa, beteagoa etorriko da udaberrian.
Toki gozoenetan soropila mozten hasi beharko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
