06:55
19:27
14:34
04:50
Ilbehera Mar. 25 Api. 8
Ilberri Mar. 19 Api. 2
0:00 - 24:00 Hostoa
Belarrari begiratzen hasteko garaia etorri da
Martxoaren 25 05:35 arte ILGORA, ordutik atzera ILBEHERA
Aste osoa ILBERRI
Belarrari begiratzen hasteko garaia etorri da. Batzuk belarrak ontzeko, besteak bolak egiteko edo silora sartzeko eta beste batzuk moztu eta gainean ibiltzeko. Belazeak biziberritzen ari dira, dagoenerako, eta giro hauekin mozteko sasoia da. Jasotzekoak ilgoran eta maiz moztekoak ilbeheran.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako baratxuria, Daikon arbi zuria, errefautxoa, errukula, uraza, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, mihilua, arbi-apioa, ilarra, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, kukulua, borraja, azenarioa, ziazerba, kuiatxoa, luzokerra, patata, tomatea, alberjinia eta piperra.
Baratzean landatzea: porrua, tipulina, tipula zuria eta gorria, uraza, orburua, zerba, ziazerba, erremolatxa, borraja, mihilua, apioa eta marrubia. Berotegian landatzea: porrua, tipulina, tipula gorria, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, piperra eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Txitxirioa ereitea. Pikondoa eta zumea adarretik ugaltzea. Freskotarako baratxuria landatzea. Patata berria ereitea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Ongarriketa sasoi nagusia badoa. Simaurtze edo luartze garaia badoa. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman. Lehen ongarritutakoei orain karea eman.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare babestuak ateratzen hastea. Itsasalde epelean bizi badira, luberritu eta inausita jartzeko garaia da. Barruko lurralde hotzetan hamabost egun barru.
Hortentsia, arrosa eta antzeko landareak inausteko sasoia da.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Txertaketetarako mentuak edo zotzak jaso daitezke.
Txertaketak egin. Neguko txertua, zotzekoa edo adarrekoa.
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Fruitu arbolen inausketa sasoia da. Egokiena ilbeheran egitea da.
Bareek eta barraskiloek ikaragarrizko kalteak eragin ditzakete, batez ere udaberrian eta lurralde hezeetan. Hona bere aurkari natural batzuk.
Animaliak: arrabioa, apo, igel, sugandila, ehunzangoa, kakalardoak, sugegorria, dordoka, trikua, oiloa, ahatea, antzarra eta txoriak.
Uxatzen dituzten landareak ere badira, pare horrek ikusi ere egin nahi ez dituenak: erromeroa, izpilikua, ziapea, salbia, kaputxina, begonia eta geranioa.
Batetik eta bestetik izan zure baratzean.
Ongarri onak erabili, naturalak, lurra osatzeko eta landarea egoki elikatzeko.
Bertako baldintzetara erraz egokituko diren landareak aukeratu.
Gaixotutako landareak edo zatiak azkar kendu eta bertan erre, ez bazterrera eraman eta bertan utzi. Laster zabalduko dira bestela.
Kanpotik dakargun landarea ongi miatu: harrak, arrautzak, intsektuak, onddoak, edozein eratako apopilo desatseginen bat ekar dezake.
Etxean sortutakoetatik ere, sano eta sendo daudenak erabili.
Udaberrian eta udaren amaieran egiten dira aldaxka gehienak. Landarea izerditan egotea da egokiena zati hori moztu eta kendu ondoren lurrean sartu eta ahalik eta azkarren eta ondoen itsasteko.
Lur hartze horretan laguntzeko hormona naturalak prestatu ditzakegu:
Hartu edozein sahatsaren edo zumeren adar gazteak eta txiki-txiki egin. Zati horiek uretan eduki 20-30 egunez. Aldaxkak ebakitakoan ur horretan bustitzen eduki, ondoren landatu.
Itsasten laguntzeko, ureztatzeko ere ur bera erabili.
Zainzuria sustrai atzaparra da. 40 cm zabal eta 50 cm sakon den ontzian lur harroz eta ongarriz bete.
Hiru zainzuri atzapar zabalduta jarri, martxo-apirilean.
Lehen urtekoak ez jan. Gero maiatza arte jan, ondoren landarea osa dezala.
Udazkenean ihartzean moztu eta ongarritu.
Egun on! Jakoba Errekondok azaldu du...
Nola zaindu etxeko orratz landarea
Etxe barruko eta kanpoko landare honek argitasun handia behar du, beraz, toki argitsuenean jarri. Baita eguzkitan ere. Toki ilunean edota itoan ez jarri.
Lurra busti, gainetik edo azpiko plateratik. Sekula ez busti hostoak. Udan hamabostean behin 200 ml eman. Neguan ur hori bera baina hilean behin.
Luberritzerakoan kontuz sustraiekin, ahalik eta gutxien ukitu eta lur nahaste hau eman: loreontzirako lurra, lurraren erdia hare lodia eta ongarri organiko pittin bat.
Adi! Hostoetan duen hauts zuri nabarmena ez kendu inola ere. Eguzki gordinarengandik babesteko eta uraren lurruntzea urritzeko lagungarri du.
Informazio gehiago: Etxeko landareak liburuan https://labur.eus/VpYgS
Argazkia: Dani Blanco / ARGIA-CC-BY-SA
Martxo-apirilean zainzuri zarpa edo erpea landatzen da. Ilbeheran eta sustrai egunean onena.
Zainzuri zuria nahi baduzu 50 cm inguru sakon sartu. Berdeak, berriz, 25-30 cm nahikoa du.
Martxoa-ekaina artean jateko dira. Hala ere, lehen urtean ez jan, utzi sustrai erreserbak osatzen, 20 urtetan eman beharko du eta.
Gaitz gehienak onddoek sortutatoak dira. Onddoek landareari kolorea apaldu, marguldu eta histu egiten diote, baita hauts itxurako orbanak eta lizunak sortu ere: zuriak, grisak, gorriak, beltzak... Jeneralean, gaitzaren aztarna hauek ikusten ditugunerako landare osoa kaltetuta egongo da, eta zaputzaldiari buelta eman eta berpiztea oso zaila izango da.
Onddoen artean bi multzo nagusi bereizten dira: lurpekoak eta airekoak. Lurpekoak dira okerrenak: ez dira ikusten eta tratatzen zailenak dira, konturatzerako kaltea larria izan daiteke. Airekoen artean ere bi multzo daude: hostoaren barrura eta handik landare guztira sartzen direnak (gorrina, herdoila...) eta azalean zabaltzen direnak (zurina...). Lehenek usteldura hezeak sortuko dituzte eta bigarrenek erre itxura lehorra emango.
Onddoak hezetasun handiegiagatik etortzen dira, beraz, konpontzeko landarea gutxiago ureztatu, gela aireztatu, lurra berritu edo, agian, eguzki ordu gehiago dituen edo toki beroago batean jarri.
Landarea multzo batean baldin badago, onddoa aldamenekoetara ez zabaltzeko, gaitza duen landarea ipurditik atera eta erretzea litzateke onena. Bizitza eta uzta luzeko landarea bada, sendabidean jarri beharko da.
Onddoak fungizidekin tratatu beharko dira.
Udaberriko laboreak: Baita baba handia, baba beltz txikia, ilar motza eta lekatarakoa, alberjinia, arbi zuria, azenarioa, borraja, apioa, apio-arbia, baratxuria berdetarako, bruselaza, azalorea, erromaneskua, goizeko patata, erremolatxa edo beterraba, errukula, kertxuna edo berroa, getozka, kukulua, kuia, kuiatxoa, pastinaka, perrexila, piper berdea eta gorria, mendaroa, perraitza edo apoperrexila, porrua, sabia, sendapokia, tomatea, terebuza, txikoria, udako brokolia, ziazerba, Zeelanda Berriko ziazerba eta udaberriko uraza.
Berotegirako alberjinia, ardi-mihia, azenarioa, errefaua, leka altua, kuiatxoa, luzokerra, neguko uraza, kukulua, eskarola, piper berdea eta gorria eta tomatea.
Orburua, marrubia, apioa, arabarba, tipulina, tipulatxa, tipula zuria eta gorria, borraja, mihilua, zainzuria, zerba, ziazerba, topinanbua edo frantses patata, udaberriko aza eta porrua. Babesean erramolatxa edo betarraba, borraja, zerba, orburua, tomatea, piper berdea, kukulua, tipulina, tipula zuria eta gorria, udaberriko porrua eta udaberriko uraza.
Usaindunak erein eta banatu eta landatzeko sasoia da.
Sail libreetan errautsa edo karea eman. Udazkenean ereindako ongarri berdea ebaki eta lurrari eman. Zopizartuta garbitutako sailetako belarrak lur ustel pilara eraman, luartzean zabaltzeko.
Loraldi ikusgarriak hasiko dira: muxika, arbendolondoa...
Beharrezkoa bada, lore begiak ireki aurreko tratamenduak egiten hasi: muxika, mahatsondoa, abrikotondoa...
Hostaia galtzen ez duten arbolak jartzen hasi: mizpira japoniarra, ahuakateondoa, zitrikoak, gurbitza, olibondoa, feijoa... Lurra ez bada berotu, gerorako utzi.
Ongarritu. Simaurketa nagusia egiteko azken aukera. Karetzeko sasoia.
Inausteko garai onena. Arbol batetik bestera igarotzerakoan lanabesak (guraizea, zerrotea, labana...) desinfektatu, lixiba 1 + ura 2 proportzioa duen nahasketan bustita. Moztutako adarrak txikitu eta luartokira. Gaitza izan duten arbolak salda bordelesarekin tratatu eta inausitako adarrak zuzenean sutara.
Berandu mugituko diren fruitu arbolak txertatu (sagarrondoa, udareondoa, gereziondoa, mizpira...), txotxeko txertua egiten da orain.
Fruitu zuhaixken aldaxkak landatu: mugurdia, ahabia, arakatza...
Toki hotzetan hostajea galtzen duten landareak. Gainontzekoetan galtzen ez dutenak landatzen hasteko garaia da: koniferoak, artea, gorostia, artelatza...
Toki epeletan hostoari eusten diotenak landatzen hasi: konifero, gorosti, erramu, ezpel...
Giroa epeldu ahala landareak babesetik atera. Inausi eta ongarritu edo luberritu: hortentsi, geranio, fuxia, arrosondo, peonia, igokariak...
Udan loratzeko erraboilak landatu: dalia, gladiolo, lilium, kana, begonia... Udako sasoiko loreak emango dituztenak babesean erein.
Belardia eta soropila karetu. Hauek sortzeko hazia ereiteko urte sasoi onena da. Soropila areatzeko garaia; lur gainean belar artean pilatutako belar kondarrak harrotu eta lur azala ebakiko da, honela belarrak sustrai berriak eman eta indarrean errotuko da. Belardia jantzi egingo da, belarra trinkoagoa, beteagoa etorriko da udaberrian.
Toki gozoenetan soropila mozten hasi beharko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
