06:46
21:19
04:15
16:18
Ilgora Mai. 5 Mai. 18
Ilzahar Mai. 1 Mai. 16
0:00 - 12:00 Lorea
12:00 - 21:00 Hostoa
21:00 - 24:00 Ordu desegokiak
Kuiak ereiteko sasoia da
Aste osoa ILGORA
Maiatzaren 16 22:01 ILARGI BERRI, bitartean ILZAHAR, ondoren ILBERRI
Kuiak ereiteko sasoia da. Edozein eratako kuiak ereiteko aste egokia da hau. Kuia landareari ez zaio gustatzen landatu eta birlandatu ibiltzea, beraz ahal izanez gero bizi behar duen tokian bertan erein.
Baratzerako ereintza: berdetarako baratxuria, aza, aza gorria, Bruselako aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, Daikon arbi zuria, errefautxoa, errukula, uraza, txikoria, kukulua, zerba, borraja, azenarioa, mihilua, arbi-apioa, babarrun luzea, potxa, leka motza, leka luzea, kuiatxoa, luzokerra, kuia, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: tipula gorria, kukulua, borraja, apioa, zerba, ziazerba, erremolatxa, apioa, potxa, leka luzea, leka motza, kuiatxoa, luzokerra, patata eta tomatea.
Baratzean landatzea: tipula zuria eta gorria, zainzuria, uraza, orburua, zerba, borraja, kuiatxoa, luzokerra, kuiatomatea, alberjinia, piperra eta marrubia. Berotegian landatzea: tipula gorria, azalorea, brokolia, uraza, erremolatxa, ziazerba, borraja, luzokerra, piperra, alberjinia eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Tomate, piper eta alberjinia landatu. Palmondoak landatu. Patata berria erein. Lehen babarrunak eta lekak erein. Hostoa galtzen ez duten landareak landatzea, ilbeherako azken egunetan.
Ongarri berdea moztu eta lurrari eman, edo aziendari, edo luar pilari erantsi edota lurrustela sortzeko bazter batean utzi.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare babestuak ateratzea. Luberritu eta inausita jartzeko garaia da.
Landare usaindunak erein, banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Feijoa, garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta hostoa galtzen ez dutenak landatu.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Soropil berriak sortu edo lehengoak osatzeko belar hazia erein.
Soropilean moztutako belar xehea luartokian nahasteko jaso edo zuzenean luartzen jarri, ongarri pixka bat nahasita.
Udan loratzeko erreboilak landatu: dalia, gladioloa, kana, begonia eta abar
Udan loratzeko lore landareak landatu.
Palmondoak landatzeko sasoia da.
Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Belarrak ontzeko eta siloratzeko garaia.
Asuna era askotara baliatu dezakegu. Loratzen ari denean moztu eta zuzenean lurperatuta lurra bizituko du.
Minda eginda erabilera ugari du, hona bidea: 10 litro euri uretan kilo bat asun, loratu aurretik, jarri metalezkoa ez den ontzi batean, 10-12 egunez egunero indarrez irabiatu. Erabiltzerakoan minda litro bakoitzari 9 litro ur erantsi. Zertarako?
- Landareak bustita intsektuak uxatu eta gaitzei aurre egiteko (zorrien kontra, gorrina atzeratzeko...). Baita gaitzak jotakoak berrindartzeko ere.
- Bere galeriak beteaz, lurpeko satorrak eta luhartzak uxatzeko.
- Edozein landare landatzerakoan sustraiak mindarekin busti, errazago itsatsi eta indarrean etortzeko.
- Haziak ernetzea errazteko.
- Ureztatuz, landare txikiei eta aldaxkei itsasten laguntzeko. Ongarria da, hostoa eta fruitua sustatzen ditu, nitrogenoa, burdina eta potasioa baititu.
- Luar pila bustiz, ontzen laguntzeko. Mindaren hondarrak luarretara!
Haltza maiatzeko ilgoran bota behar dela esan ohi da. Maiatzean, urteko izerdialdi handienean eta ilgoran, izerdialdi hori are eta handiagoa denean botatzeak helburu jakin bat du: zura malgua eskuratzea.
Haltzaren zura biguna eta arina da, soilik 450 kg /m3. Eta horixe baliatzen da: biguna eta arina den enborra, izerdi patsetan dela botaz gero samurtasun izugarria duen zura eskuratuko dugu. Beste inolako egurrak hartuko ez lukeen forma hartzeraino eraman daiteke haltza, gurdi-gainekoetan, adibidez. Izan ere bera edo biguna izate hori balore bihurtzen da zertan erabili jakinez gero.
Angula harrapatzeko bahearen bahe-kirtenak ere malgua izan behar du. Biguntasuna ona du haltzak, beste edozein egur krak hautsi edo zartatuko litzateke bere lekuan. Horrek bere alde txarra ere badu: iraupen motzeko zura da. Baldin eta urpean ez badago: hor, beti uretan luze, oso luze, irauten du.
Piper aukera gero eta zabalagoa dugu inguruan: pipermina, Gernikakoa, pikiloa, pikoa, ezpeletakoa, Padrongoa, kaiena, italiarra, morroia era abar.
Baratzerik ez baduzu lasai, loreontzian egin daiteke; ontziak 20 litrokoa behar du eta eguzkia gustatzen zaio. Orain landatzen da.
Erlazionatutako landarea: Piperra
Txertoa, aldaxka eta haziaz gain bada garrazkiak ugaltzeko beste era bat: probenaketa edo belaunketa. Oinarrian adar bat lurra ukitzen jartzea da.
Maiatzean adar gazte baten azala buelta osoan kendu, 3-4 cm zabalean. Hura estaliz poltsa batean goroldioa eta luarra nahastuta estu-estu jarri, gainetik irekita, euria sar dadin. Hurrengo udaberrian askatu, sustraien azpitik moztu eta landare berria izango dugu.
Erlazionatutako landarea: Limoia
Udan loratuko diren landareak (dalia, zinnia, ilena edo kalendula…) kimatu daitezke loraldi oparoagoa izateko.
Daliak eta zinniak adibidez, 30 cm inguru direnean moztu eta loretarako adar gehiago sortuko dira.
Ilena lehen loraldiaren ondoren moztu berritzeko.
Porru-tipularen (Allium schoenoprasum) hosto mehe borobila asko ikusten da jakien osagarri eta edergarri. Landare erraza da, edozein bazterretan etortzen da, loreontzian bezala baratzean, eta betiko hortxe izango duzu. Loreak ere jangarriak ditu.
Landarea lurretik ateratzen diren zurtointxo mordo batek osatzen dute. Atera landarea ahalik eta sustrai gehienarekin, eskuz edo labana batekin banatu nahi adina zatitan, sustrai handienak eta hosto luzeenak kimatu eta landatu. Ondo ureztatu sasoi batez.
Udaberrian egin ohi da lan hau, baina udazkena arte egin daiteke.
Erlazionatutako landarea: Porru - Tipula
Porrua, beranduenera, apirilean ereiten dela esan ohi da. Ekainean landatuko ditugun lehen porruak martxoan ereiten dira. Apirilaren amaieran ereindakoak, aldiz, abuztuan landatzen dira. Porruaren uzta luzatzeko edo osatzeko, maiatzean ere erein daiteke. Porru horiek irailean landatuko ditugu.
Porruok udazkenean eta neguan meheago, guriago eta goxoago egongo dira. Utziz gero, udaberrian ere luze iraungo dute.
Harra ekarriko duen tximeleta uxatzeko aldamenean azenarioa erein.
Erlazionatutako landarea: Porrua
Aza, aza gorria, bruselaza, azalorea, erromaneskua, brokolia, arbi zuria, artoa, babarruna, errefaua, errukula, uraza, kukulua, ardi-mihia, endibia, zerba, erremolatxa, azenarioa, apioa, apio-arbia, mihilua, leka motza eta altua, kardua, kuia, kuiatxoa, mihilua, martorria, mendaroa, porrua, txikoria, luzokerra, patata, borraja, eskarola, meloia, angurria, kertxuna edo berroa, perrexila, perraitza edo apoperrexila, sabia, terebuza, getozka, Zeelanda Berriko ziazerba, sendapokia eta pastinaka.
Berotegirako: zerba, erremolatxa, azenarioa, apioa, leka motza eta altua, luzokerra, tomatea, albahaka.
Tipula gorria, tipulatxa, aza, aza gorria, bruselaza, azalorea, erromaneskua, brokolia, uraza, kukulua, orburua, kardua, zerba, borraja, ziazerba, kuia, kuiatxoa, luzokerra, tomatea, alberjinia, piperrak, albahaka, meloia eta angurria. Berotegian: apioa, luzokerra, tomatea, alberjinia eta piperrak.
Arbatu eta makila edo sarea jartzea eskatzen duten landareak zaindu, erori edo makurtu ondoren berriz zuzentzen energia asko galtzen dute-eta.
Tomatea aurrez jarria badugu kimatu. Tartean urazak edo eskarolak jarri, tomatea datorren bitartean ederki haziko dira hauek. Piper landareen artean ere gauza bera egin daiteke.
Baba landarea zaindu. Goiko puntta berrian zorri beltzak azaltzea ohikoa da. Loreak amaitzen direnetik gora 2-3 hosto utziz punta moztu eta hantxe bertan erre, inora mugitu gabe. Lekak amaitzen direnean landarea tiratuz ez atera, ipurditik moztu sustrai aberatsak bertan geratzeko. Zarba bera ere oso ona da, txikitu eta luar pilari eman.
Beranduko loraldi bakanak izango dira: sagarrondoak, intxaurrondoak...
Hostajea galtzen ez duten arbolak landatu: zitrikoak, mizpira japoniarra, gurbitza, olibondoa, ahuakateondoa...
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin: mahatsondoaren zurina, sagarrondoaren harjoa... Azken hau zaindu. Tranpak jarri, hormona dutenak eta harra harrapatzen hasi orduko tratatu; bi produktu natural erabiltzen dira: karpoborusina da onena, eta bestela Bacillus thuringiensis. 10 eguneko tartearekin 3-4 tratamendu egin.
Fruituak bakandu; batez ere fruitua urtero beharrean biz behin emateko joera duten arboletan: beranduko sagarrak eta udareak, eta abar.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpiko aldeko mentuoinekoak. Sustraietatik zuzenean zurkaitzen bat aterako balitz, hura ere kendu.
Hostorik galtzen ez duten zuhaitzak landatzeko azken aukera.
Maiatzeko ilgoran botatzen da haltza.
Palmondoak landatzeko urte sasoi onena.
Udaberriarekin loratzen direnak loratu ondoren inausi: forsithia, kerria, judasen arbola, amañililia, irasagarrondo japoniarra, sasi azaharra... Bateren bat ugaritu nahi bada, moztutako adarrak aldaxka gisa landatu.
Udan loratzeko erraboilak landatu: dalia, gladiolo, lilium, kana, begonia... Udako sasoiko loreak emango dituztenak erein, zehar aldatu eta landatu.
Hostoa galtzen duten landareen hesien lehen inausketa. Hesi berriei lehen kimaketa egin, behetik zabaldu daitezen, koniferoei ezik.
Soropila mozteko garaia. Erein berria den belardia ebakitzeko makinaren xafla ondo zorroztu, bestela moztu adina atera egingo du. Ura behar badu ere eman. Ongarri xehea ere eman daiteke.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
