06:41
21:43
07:39
22:48
Ilbehera Uzt. 12 Uzt. 26
Ilberri Uzt. 14 Uzt. 29
0:00 - 24:00 Hostoa
Urte guztirako porrua landatzeko egunak dira
Aste osoa ILBEHERA
Uztailaren 14, 11:43ean ILARGI BERRIA, bitartean ILZAHAR, ondoren ILBERRI
Urte guztirako porrua landatzeko egunak dira. Orain landatzen den porrua hurrengo urteko udaberrian tontortu edo garatzen den arte jateko porrua izango da. Ilbehera hau aproposa da eta egun onenak 19a, 20 arratsaldea, 21 eta 22 goiza izango dira.
Baratzerako ereintza: Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa, borraja, azenarioa, babarrun motza, leka motza, leka luzea, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, uraza, eskarola, tipula gorria, azalorea, brokolia, kukulua, borraja, apioa, ziazerba, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, leka luzea eta leka motza..
Baratzean landatzea: porrua, aza, aza gorria, Brusela aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, zainzuria, uraza, eskarola, txikoria, orburua, kardua, zerba, erremolatxa, mihilua, borraja, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa eta marrubia. Berotegian landatzea: azalorea, brokolia, uraza, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, apioa, luzokerra, piperra eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Fruta arbolen udako berdetako inausketa egin. Kuiatxoen bigarren landatualdia. Aza jendea landatzeko garaia.
Udazken negurako barazkiak (azak, porruak eta abar) landatzeko sailak ongarritu.
Tomatea, luzokerra, kuia eta abar inausi.
Landare usaindunak erein, banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Fruitu arbolen berdetako inausketari ekin.
Fruitu arbolen udako ongarriketarako garaia da. Uztaila da ongarritzeko azken hilabetea.
Udako begiko txertaketartekin hasi daiteke. Sasoia lehorra badoa, txertoa egin aurretik sakon ureztatu mentu oina.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Soropil berriak sortu edo lehengoak osatzeko belar hazia erein.
Udan loratzeko erreboilak landatzeko azken aukera: dalia, gladioloa, kana, begonia eta abar
Sustrai lodiak eta errizomak dituzten kala eta tankerakoak orain atera lurretik eta ugaltzeko banatu eta birlandatu.
Hortentsia, arrosa eta tankerakoan aldaxkak egin ugaltzeko. Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Babarrun altua ereiteko maiatza aldeko sasoia joan zen. Oraindik garaiz gara babarrun motza egiteko, luzatzen ez dena, aihenik ematen ez duena eta ez parda, ez arto, ez sare behar ez duena.
Zubietako Barrenetxebehekoako Joxepa Amunarriz zenak hala esaten zuen: “Babarrun motzak Santio egunerako bi hostotan behar du”, uztailak 25erako, alegia. Erein eta 8-10 bat egun behar ditu jaiotzeko, beraz, hilaren erdi aldera ereinda nahikoa.
Patata atera den lekuan ederki etorriko da. Eta lurrari probetxu ona aterako diogu. Errenka artean 70 cm eta zulotik zulora 40-50 cm, bakoitzean 4-6 ale erein.
Aihenik eta hostaje handirik sortu behar ez duenez, irailaren amaiera edo urrirako lekak biltzeko moduan helduta egongo dira. Batzuek lekak soilik jasotzen dituzte, bildualdi pare batean. Eguraldiak laguntzen badu, leka guztiak heldutakoan landarea ipurditik ateratzen duenik ere bada. Gero buruz behera zintzilika lehortu eta jaso.
Erlazionatutako landarea: Leka
Loreontzietan ditugun landareak ureztatzeko edota lainoztatzeko, tratamenduak egiteko landareekin prestatu behar diren mindak eta urak egiteko eta abar, euritako ura da onena. Ur garbia izango da eta emaitza onenak berarekin lortuko ditugu.
Etxe barruko landare hau Amerika tropikaletik dator. Landare osoa pozoitsua da, adi beraz.
Urtean bi sasoi nabarmen ditu landare honek. Udaberrian lurpeko tuberkuluek hosto berriak garatzen dituzte eta irailera arte dotore mantenduko da. Udazkenean berriz, hostaila galdu egiten du eta lurpeko tuberkuluek soilik irauten dute.
Argitasun handia behar du hostoetako koloreei bizi eusteko baina eguzkitan sekula ez jarri.
Hazkunde sasoian beroa eta hezetasuna behar ditu. 20 °C-tik gora bada hobe. Hazkunde sasoian astean 2-3-tan ureztatu eta egunero lainoztatu. Hosto berriak garatzeari uzten dionean astean behin.
Neguan tuberkulua ia ureztatu gabe eta 15 °C inguruan eduki.
Aire-korronteak ez ditu atsegin.
Udazken aldera hostoak zimeldu ahala ipurdi-ipurditik ebaki.
Ugaltzeko: Udaberrian, hostaila berria hasterakoan, lurrazpiko tuberkulua zatitu edo inguruan sortu zaizkion tuberkulutxoak bereizi eta landatu.
Erraza da hortentsia adarretik ugaltzea. Udan lorerik ez duen adarra moztu, 15-20 cm luze, erditik beherako hostoak kendu.
Erdi hori sartu hondarra eta lurra erdibana duen nahasketa batean. Dilista edo sahats urez ureztatu eta hezetasunari eusteko plastiko garden edo botila batez estali.
Ura duen ontzi baten gainean jarri lurra heze egon dadin. Argitan, baina ez eguzkitan eduki.
Azarotik atzera landatu.
Erlazionatutako landarea: Hortensia arrunta
Kuiatxoak udaberrian ereiten eta landatzen dira eta uda osoan ematen dute uzta, baita udazkenaren hasieran ere.
Udazken osoan kuiatxoak jan nahi badituzu, uztailean eta abuztuan ere erein ditzakezu. Horrela iraila, urria eta azaroan izango dituzu, eta eguraldiak laguntzen badu baita abenduan bertan ere.
Erlazionatutako landarea: Kuiatxoa
Etxe barruko eta kanpoko landare honek argi asko behar du baina kontuz zuzeneko eguzkiarekin, erre egingo du.
Beretzat tenperatura egokiena 10-20 °C bitartekoa da. Neguan sekula ez 7 °C-tik behera. Kontuz aire-korronte hotzekin.
Udan ugari ureztatu eta negu partean urri, juxtu-juxtu lurra ez lehortzeko eran. Sustraien usteltzea eragin dezake gehigizko urak, batez ere neguko atsedenaldian.
Hosto muturra zimeltzen bada ur edo elikagai falta edo eguzkiak zuzenean ematen diolako izango du.
Hostoak erabat horitu eta makurtzen badira, bero handiegia edo argi gutxiegi du.
Loreontzia lurrazpiko errizoma eta sustrai mamitsuek erabat bete dezakete. Horrelakoetan landarea ontzi handiagoan landatu edo zatitu egin daiteke.
Ugaltzeko: Edozein garaitan herrestadar edo estoloi-muturreko landareñoak lurgainean jarri eta sustraiak garatu dituenean, adarra ebaki eta landatu. Lortuz gero, hazia udaberrian erein.
Dani Blanco / ARGIA CC BY NC SA
Eguna mozten hasi orduko perrexila ekarri gogora. Hurrengo urteko udaberri erdira arte hornitzeko, orain erein perrexila. Irailaren amaieratik hasiko zara biltzen, hostoz hosto.
Ereiterakoan lizpaperean edo paper-latzean igurtzi hazia eta egun betez ur epeletan beratu. Askoz errazago ernatuko da. Hala ere, hilabete egon daiteke jaio gabe. Lur harroa prestatu, ongarri zaharrez ondo hornitua eta karez edo errautsez osatua.
Eta ez ahaztu: perrexilak zorriak uxatzen ditu, baita euliak ere. Beraz, leihoan jarri lorontzian.
Erlazionatutako landarea: Perrexila
Ohiturarik ez badugu ere ilarra erein; orain egindako ilarra udazkenean jango dugu. Baita aza, azalorea, romaneskua, brokolia, Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, babarrun motza, leka motza eta luzea, getozka eta ardi-mihia.
Berotegirako: zerba, erremolatxa gorria, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa eta leka luzea.
Porrua, aza, lonbarda, bruselaza, azalorea, romaneskua, brokolia, uraza, eskarola, kardua, kukulua, zerba, erremolatxa gorria, borraja, mihilua, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa, luzokerra eta kuia.
Berotegian: zerba, erremolatxa, apioa, luzokerra, tomatea eta piper berdeak.
Sasi edo igokari gisa hazten diren barazkiak kimatu egin behar dira, baldin eta loraldi indartsua eta tamaina koskorreko fruituak bildu nahi baditugu. Tomatea, alberjinia, luzokerra, angurria eta meloia kimatu egin behar dira. Tomateari hostoen galtzarbeetan sortzen zaizkion kimuak ikusi ahala kendu, hazten ez utzi. Alberjiniaren adarrak fruitu pare bat hartzen badu, baita ere puntta kimatu.
Neguko lanen emaitzak bildu eta urte guztirako jaso behar dira orain: baratxuria, tipula, patata... Giro bero eta lehorrak direnean lurretik atera eta bertan gainean utzi, ondo lehortu eta azala zailtzen. Orduan jaso.
Jasotzeko landareak (usainekoak, sukalderakoak, sendabelarrak...) bildu. Loratu aurretik bildu berezkoak dituzten ezaugarri guztiak izan ditzaten; lorea behar badugu alderantziz, erabat loratzen utzi beharko da.
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin: mahatsondoaren gorrina, sagarrondoaren harjoa...
Udako berdetako inausketa: sagarrondoa, mahatsondoa...
Udako edo begiko lehen txertoak egin.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpiko aldekoak. Baita sustraietatik sortutako aldakaitzak ere.
Ongarriketa behar duenik bada, orain egin, azken aukera da.
Egitura bati helduta hazten diren fruitu arboletan adarrak lotu (sagarrondoa, kiwia, udareondoa, mahatsondoa...).
Belardia eta soropila moztu eta ongarritu.
Sustraiak lodiak edo errizomak dituzten landareak (kala, iris, nartziso, aster, doronicum, zitori arrunta...) atera, banatu eta landatu.
Urteko azken ongarriketa egiteko sasoia.
Udaberrian loratu ziren erraboilak (lilipa edo nartzisoa, hiazintoa, idi-bihotza, azpelarra...) lurretik atera, erraboilatxo berriak sortu badira banatu eta lehortuta jaso edo zuzenean landatu.
Aldaxkak egin: hortentsia, arrosa...
Hesiak kimatu, udaberri honetan hazi diren kimuak behar den neurrira ebaki.
Loraldi iraunkorra duten arrosaondoetan, petaloak galdu orduko loreak kendu. Bestela fruitu pinportak hazten hasiko dira eta lore gutxiago emango dute.
Luar pila jiratu. Toki bero eta lehorrean badago, tarteka busti on bat eman.
Txartzat ditugun landareei aurre egiteko sasoia. Ilgoran moztu sasi, lahar, garo, menda, asun, mingarratz edo lapaitz... Urtetik urtera ederki ahulduko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
