07:04
21:20
00:55
17:00
Ilgora Uzt. 26 Abu. 9
Ilzahar Uzt. 29 Abu. 12
0:00 - 9:00 Hostoa
9:00 - 24:00 Sustraia
Erein ziazerba, ilarra eta azenarioa, ereintza astea da
Abuztuaren 9 01:38 arte ILGORA, ondoren ILBEHERA
Aste osoa ILZAHAR
Erein ziazerba, ilarra eta azenarioa, ereintza astea da. Astelehen-asteartean ziazerba, asteazken-osteguna ilarra eta ostiral-larunbata azenarioa ereiteko aproposak dira.
Baratzerako ereintza: tipula gorria eta zuria, Daikon arbi zuria, errukula, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, erremolatxa, ziazerba, borraja, azenarioa, babarrun motza, leka motza, leka luzea, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, tipulina, tipula gorria, Daikon arbi zuria, uraza, eskarola, azalorea, brokolia, kukulua, borraja, apioa, ziazerba, borraja, azenarioa, arbi-apioa, leka luzea eta leka motza..
Baratzean landatzea: porrua, aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, zainzuria, uraza, eskarola, txikoria, orburua, kardua, zerba, erremolatxa, mihilua, borraja, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa eta marrubia. Berotegian landatzea: azalorea, brokolia, uraza, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, apioa, arbi-apioa, luzokerra, piperra eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Udazkenean jateko ilarra erein. Fruta arbolen udako berdetako inausketa egin. Perrexila eta azenarioa erein.
Tomatea, luzokerra, kuia eta abar inausi.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Udazken-negurako aza jendea eta porrua landatzeko sailak ongarritu.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Fruitu arbolen berdetako inausketa egin.
Udako begiko txertaketa garaia da. Sasoia lehorra badoa, txertoa egin aurretik sakon ureztatu mentu oina.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Haziak jaso nahi ez ditugun lorategiko landareetan lore iharrak kendu, indarra lore berriak ematera bidera dezaten.
Sustrai lodiak eta errizomak dituzten kala eta tankerakoak orain atera lurretik eta ugaltzeko banatu eta birlandatu.
Hortentsia, arrosa eta tankerakoan aldaxkak egin ugaltzeko. Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Ahuakatearen barruan dagoen hezurra atera, garbitu eta erdi parean zotz batzuk sartuko dizkiogu. Ontzi batean ura jarri eta zotz horiekin ertzean eutsiz, haziaren erdiraino ura jarri. Gehienetan 3-4 asterako sustraia azalduko da. Hura 10 cm inguru luzatu denean ontzi batean lurrean landatuko dugu, erdia lurpean erdia airean, eta lurrari heze eutsi. Laster zurtoina eta hostoak azalduko dira. Denbora gehiago uretan edukiz gero landarea han bertan sortuko da. Udaberriaren hasieran lurrean landatu.
Toki iluna eta hotza (4-10ºC) behar da. Hezetasun handia (%90 inguru) komeni da ez lehortzeko eta ez bigundu eta zimurtzeko.
Ernatzea sustatzen duen etileno gasa askatzen duten tipula eta sagarren aldamenean ez eduki. Aireberritzen den tokia da onena, hain juxtu gas hori sortu ahala ateratzeko.
Udaren hasiera aldera arrosondoaren hostoak zulo borobil perfektuekin moztuta ikustea ohikoa da. Erle hosto ebakitzailearen lana da.
Erle horiek bakartiak dira. Polinizatzaile oso onak. Hostoak mozten dituzte habiak egiteko, beraz denbora motzeko lana da.
Ez tratatu, bere mesedea kaltea baino askoz ere handiagoa da.
Bertoko barietateak erabiltzen badituzu, tomateak elkarrekin ez hibridatzea edo nahastea da ohikoena. Honela zeure haziak jaso eta barietate horiei eutsi ahal diezu. Hona urratsak:
- Tomate alea hautatzeko landarearen erdi aldekoa, itxura onekoa eta ondo heldua behar du.
- Ebaki eta ontzi batera isuri barruko ura eta haziak.
- Ur pittin batekin nahasi eta utzi toki epel batean.
- Egun pare batera urazalean lizun tankerako mintz bat izango du. Kendu mintza eta haziak iraztontzi edo pasadore batean jarri.
- Ur txorrotaren azpian ondo garbitu.
- Lehortzeko zabaldu.
- Lehortutakoan paperezko zakutxo batean jaso toki lehor batean. Etxe barruak edukitzez gero ontzi itxi batean hozkailuan sartu.
Lau bat urte behintzat iraungo dute bizi.
Erlazionatutako landarea: Tomatea
Peonia edo oinlodiaren lurpeko zurtoin zarpatsua zaindu behar da: lur harroa, ongarri oso ondua, ez estali gehiegi, inguruko landareen itzala kendu eta ez mugitu toki batetik bestera.
Zuhaixkara bada goitik beheraino erabat ihartuko da udazkenean; zuztar horiek moztu. Hosto eta lore berroak lurpetik etorriko dira udaberrian.
Zuhaizkarak adar gogorrak izango ditu, horiek utzi, hurrengo urtean loratuko direnak dira.
Inola ere sustraiak ez ukitu: loraldia urritzeko artea.
Dalia lurpeko erraboila da. Neguan hostajea galtzen du eta udaberrian, eguna luzatu eta lurra epeltzean, kimu berriak emango ditu. Kimuek loraldi oparoa emango dute uztailean, abuztuaren erdira arte.
Loraldia amaitu denean, zenbaitek daliak 40 cm ingurura erabat inausten dituzte, loraldi berri bat ekar dezaten iraila aldera.
Etxe kanpoko landare hau Afrika hegoaldekoa da. Erdi-itzalean bezala eguzkitan ederki biziko da. Eguzki-galdatan badago, koloreak ahuldu egingo zaizkio eta landare osoa zimeldu egingo da.
Lurrari lehortu gabe eusteko moduan ureztatu, etengabe. Loreontzian bizi bada ez ahaztu: ura eta ura.
Epeleko landarea da. Izotz arinak jasan ditzake baina kimu berriak ematen ari denean hotz handiak badira, erre egingo dira. Lasai, laster berrituko da-eta.
Hostoak zimeldu ahala ipurditik ebaki.
Distiratsu jartzeko produkturik ez erabili, ezta erosterakoan saltzaileari botatzen utzi ere, erraz erre baitaiteke.
Orain du ugaltzeko garaia: bi urtetik behin loreontziko lurra aldatu, eta behar badu loreontzi handiagoa eman. Orduan landarea zatitu. Lurpean dauden tuberkuluak askatu eta lursail edo loreontzi berrietan jarri. Abuztu aldera egin lan hau.
Azalpen guztiak: Etxeko landareak liburuan
Azalorea, erromaneskua, brokolia, arbi zuria, uraza, kukulua, eskarola, txikoria, errukula, erremolatxa, errefaua, borraja, azenarioa, ziazerba, leka altua, tipula zuria, tipulina, terebuza, sendapokia, perraitza edo apoperrexila, kertxuna edo berroa, ardi-mihia, perrexila, mihilua eta getozka.
Berotegirako: porrua, tipulina, arbi zuria, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, ziazerba, borraja, mihilua, azenarioa, apio-arbia eta leka altua
Aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, uraza, kukulua, eskarola, txikoria, orburua, kardua, zerba, erremolatxa, borraja, apioa, apio-arbia, mihilua, ziazerba, porrua eta toki hotzetan marrubia. Arabarba atera, sustraiak ebaki eta banatuta berriro landatu.
Berotegian: uraza, eskarola, txikoria, zerba, erremolatxa, borraja, mihilua, apioa eta apio-arbia.
Kuiak tamaina hartzen ariko direnez, altxa eta lurra kentzeko azpian zerbait jarri.
Arbia ereiteko garaia; arto-babarrunen artean egin daiteke. Hilaren erditik atzera hobe. Goizegi egin eta eguraldiaren arabera zanbroak jo dezake.
Usaindunen aldaxkak egiteko sasoia: erromeroa, salbia, ezkaia, azitraia, izpilikua...
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin: mahatsondoaren gorrina, sagarrondoaren harjoa...
Udako edo begiko txertoak egin.
Muintegiko txertaka, makatza edo mentu-oinen alboko adarrak kimatu, luzeago hazteko. Muintegian ere ur premia zaindu.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpikoak.
Abuztuko ilgoran botatzen da pagoa.
Hilaren amaieran lizar adarrak moztu eta zatukak deitzen diren sortatan jaso, hosto iharra neguan aziendari emateko.
Sustraiak lodiak edo errizomak dituzten landareak (kala, iris, nartziso, aster, doronicum, zitori arrunta...) atera, banatu eta landatu.
Lehortuta jaso nahi diren loreak (hortentsiak...) moztu eta buruz behera jarri.
Belardia eta soropila moztu eta behar bada ureztatu.
Neguan eta udaberrian loratzeko nahi ditugun sasoiko landareak erein: bitxiloreak, bioletak, biolak, Sanjose loreak, dragoi-muturrak...
Udaberrian loratu ziren erraboilak (lilipa edo nartzisoa, hiazintoa, idi-bihotza, azpelarra...) lurretik atera, erraboilatxo berriak sortu badira banatu eta lehortuta jaso edo zuzenean landatu.
Aldaxkak egin: hortentsia, arrosa...
Hesiak kimatu.
Loraldi iraunkorra duten arrosaondoetan, petaloak galdu orduko loreak kendu.
Bestela fruitu pinportak hazten hasiko dira eta lore gutxiago emango dute.
Luar pila jiratu. Toki bero eta lehorrean badago, tarteka busti on bat eman.
Txartzat ditugun landareei aurre egiteko sasoia. Ilgoran moztu sasi, lahar, garo, menda, asun, mingarratz edo lapaitz... Urtetik urtera ederki ahulduko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
