07:32
19:03
23:42
08:57
Ilbehera Ots. 26 Mar. 11
Ilzahar Mar. 3 Mar. 19
0:00 - 24:00 Sustraia
Patata berria landatu edo erein aste honetan
Aste osoa ILBEHERA.
Otsailaren 17 13:01 ILARGI BERRIA, ordura arte ILBERRI, ondoren ILZAHAR.
Patata berria landatu edo erein aste honetan. Aste honetan erein patata berria jateko, onena asteazkenetik larunbatera bitartean. Gero loratzen hasten denean behar ahala atera eta zuzenean azal eta guzti jan. Horrelako gutizia gutxi dago.
Baratzerako ereintza: porrua, berdetarako baratxuria, Daikon arbi zuria, errukula, uraza, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja, mihilua, ilarra, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: porrua, tipula gorria, errefautxoa, uraza, kukulua, erremolatxa, borraja, azenarioa, ziazerba, kuiatxoa, luzokerra, patata, tomatea, alberjinia eta piperra.
Baratzean landatzea: porrua, tipulina, tipula zuria eta gorria, uraza, zerba, ziazerba, erremolatxa, borraja, mihilua eta marrubia. Berotegian landatzea: porrua, tipulina, tipula gorria, azalorea, brokolia, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, ziazerba, borraja eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Hostoa geldua duten landareak landatzeko azken aukera. Pikondoa eta zumea adarretik ugaltzea. Freskotarako baratzuria landatzea. Pastata berria ereitea. Neguko landaketetarako zuloak prestatzea. Negu amaieran loratzeko lore erraboilak landatzea. Garoaren eta orbelaren lanak egitea.
Ongarriketa sasoi nagusia ba doa. Simaurtze edo luartze garaia badoa. Belardiak, sagastiak, mahastiak, soro eta baratzeetako sail libreak ongarritu, gero gutxienez hilabete bat geroago behar izanez gero karea eman. Lehen ongarritutakoei orain karea eman.
Loreontzietan ditugun loreak eta landare ahulak babestu. Noiznahi etorriko da gau hotzen bat.
Landare usaindunak banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Garrazkiak edo zitrikoak, ahuakateondoa eta abar babestu: enborra bendatu, txapela jarri eta inguruan simaur edo luar berriarekin pilatxoa egin enborra ukitu gabe.
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Txertaketetarako mentuak edo zotzak jaso daitezke.
Txertaketak egin. Neguko txertua, zotzekoa edo adarrekoa.
Geruzatuta dauzkagun hazien ontzia kanpoan eduki, negua sentitu dezaten, eta giro lehorra bada ureztatu
Garo lanak egiteko sasoia da. Baita orbela bildu eta jasotzekoa ere.
Hostoa galdu duten landareak landatzen hasi daiteke. Kontuz izotz egunekin. Horrelakorik bada, lasai itxaron horiek gabeko egun batera.
Materialetarako zuhaitzak bota. Azken ilbehera da hau.
Su-egurretarako zuhaitzak bota. Azken ilbehera.
Goiz mugitzen diren fruitu arbolen inausketarekin hasi daiteke. Egokiena ilbeheran egitea da.
Hostoa galtzen ez duten landareak neguaren aurretik edo atzetik landatzen dira. Gehienetan udaberriaren hasieran, martxoa-apirila artean, egiten da, izerdi berria etorrita, eguna luzatua eta lurra berotzen hasia dagoenean.
Laranjondoa, limoiondoa, arabisagar arbola, olibondoa, ahuakatondoa, gurbitza eta abar horietakoak dira.
Landarea etxera ekartzen dugunean edo denborarekin hazi ahala, loreontzi handiago batera birlandatu behar da.
Lorea duten landareak lorontzi txikietan eduki behar dira eta birlandatuz gero, diametroa 2 edo 3 cm handiagoa duen loreontzia aukeratu. Horrela, zainak estu mantenduz lorealdi oparoagoa eragiten da.
Birlandatzeko garairik egokiena, landarearen sasoi aktiboa hastera doanean da. Horrela, lur berrian sustraiak erraz haziko dira eta pujatzea eta lorealdia ez dira zapuztuko. Euskal Herrian garai hau, landare gehienentzat, martxoa-apirila da.
Esaerak hala dio: “Patata berria, maiatz erdian jan, martxo erdian jarria”. 60 egunetan egiten da, bai, patata berria.
Martxoaren erdi aldera landatuz gero maiatzaren erdian jateko moduan izango da, udaberriko gutizia gozoenetakoa.
Mexikon elefanterik ezagutzen ez bada ere, Elefante hanka handik dator.
Etxe barruko landare honen alde txarra prezioa da. Gainerakoan, inolako premia berezirik ez du eta zaintza errazekoa da.
Toki argitsuak maite ditu. Eguzkia zuzenean ere pixka bat har dezake. Leiho edo argi-fokuen aurrean kontraste dotorea egiten du.
Adi: oso noizbehinka ureztatu, lurra erabat lehortu denean. Airean ez du hezetasunik behar. Enborraren oin edo ipurdian duen loditasuna, ur erreserba da.
Bulego lehor eta beroetan gustora bizi da.
Argazkia: Dani Blanco / ARGIA-CC-BY-SA
Udaberri usaina ekartzen du martxoak eta pizgarri horri helduta udaraino joatea proposatzen dizut. Uda loretsua izan nahi baduzu, landatu orain urtaro hura jantziko duten loreak. Urteko landareak izango direnak (petunia, surfinia, etxeko pozak...) geroago jarriko ditugu, hurrengo bi hilabeteetan. Orain lurpean landatzen diren erraboilak jartzeko sasoia da: dalia, ezpata-lorea edo gladioloa, zitoria edo azuzena, loretarako baratxuria, ostargi-belar edo lirioa, udako kala, begonia, liatrisa eta abar.
Erraboila toki fresko eta ilunean jasota egotetik, epeltzen ari den eta gero eta argi gehiago izango duen lur batera eramango dugu. Erraboila honek sortuko duen landareak udaran bi helburu izango ditu: loraldi indartsu bat eman eta hurrengo urterako erreserbak pilatzea. Bi lan hauek behar bezala betetzeko janari asko beharko du. Asko! Beraz landatu aurretik eman ongarria: simaurra edo luarra.
Ematen diozunaren araberakoa azalduko du gero, berak uda osoan bueltan.
Martxoa da landare gehienak inausteko sasoi onena. Epaila deitzen zen lehen. Epaitu ebakitzea da. Beraz, udaberrirako grinarekin landareak mugitu duen izerdia baliatu behar dugu inausketa egiteko.
Landarea moztutakoan sortzen dugun zauri hori da gakoa. Zauria neguaren hasieran egin badiogu, udaberrira arte irekita egongo da. Ebakia orain eginda, ordea, izerdia etorriko da zauriraino eta azkar ixten lagunduko du. Landare batzuetan, non bizi direnaren eta zein eguraldi izan denaren arabera, moztutakoan izerdia tantaka hasi daiteke ateratzen zauritik, negarra deitzen zaio. Lasai, izerdi piska bat galduagatik ez da eta hilko, eta horrela zauria berehala itxiko du.
Inausi orain fruitu arbolak, fruitu zuhaixkak, mahatsondoa, lore baratzekoak (arrosa, hortentsia, geranio...) eta basoko zuhaitzak. Mozten ditugun adar zatiak aldaxka gisara landatu eta landare berriak sortzeko baliatu ditzakegu.
Oso goiz mugitzen diren landareak otsailean inausi daitezke.
Lupulua (Humulus lupulus) landare igokaria da, lurpeko erraboila batetik hazten da 7-8 metrora arte luzatuz.
Urtero ihartu eta lurretik kimu berria luzatzen du.
Landarea urte askotarako landatzen da eta makila luzeak behar ditu.
Oraintxe landatzen da erraboila.
Erlazionatutako landarea: Lupulua
Udaberriko laboreak: Baita baba handia, baba beltz txikia, ilar motza eta lekatarakoa, alberjinia, arbi zuria, azenarioa, borraja, apioa, apio-arbia, baratxuria berdetarako, bruselaza, azalorea, erromaneskua, goizeko patata, erremolatxa edo beterraba, errukula, kertxuna edo berroa, getozka, kukulua, kuia, kuiatxoa, pastinaka, perrexila, piper berdea eta gorria, mendaroa, perraitza edo apoperrexila, porrua, sabia, sendapokia, tomatea, terebuza, txikoria, udako brokolia, ziazerba, Zeelanda Berriko ziazerba eta udaberriko uraza.
Berotegirako alberjinia, ardi-mihia, azenarioa, errefaua, leka altua, kuiatxoa, luzokerra, neguko uraza, kukulua, eskarola, piper berdea eta gorria eta tomatea.
Orburua, marrubia, apioa, arabarba, tipulina, tipulatxa, tipula zuria eta gorria, borraja, mihilua, zainzuria, zerba, ziazerba, topinanbua edo frantses patata, udaberriko aza eta porrua. Babesean erramolatxa edo betarraba, borraja, zerba, orburua, tomatea, piper berdea, kukulua, tipulina, tipula zuria eta gorria, udaberriko porrua eta udaberriko uraza.
Usaindunak erein eta banatu eta landatzeko sasoia da.
Sail libreetan errautsa edo karea eman. Udazkenean ereindako ongarri berdea ebaki eta lurrari eman. Zopizartuta garbitutako sailetako belarrak lur ustel pilara eraman, luartzean zabaltzeko.
Loraldi ikusgarriak hasiko dira: muxika, arbendolondoa...
Beharrezkoa bada, lore begiak ireki aurreko tratamenduak egiten hasi: muxika, mahatsondoa, abrikotondoa...
Hostaia galtzen ez duten arbolak jartzen hasi: mizpira japoniarra, ahuakateondoa, zitrikoak, gurbitza, olibondoa, feijoa... Lurra ez bada berotu, gerorako utzi.
Ongarritu. Simaurketa nagusia egiteko azken aukera. Karetzeko sasoia.
Inausteko garai onena. Arbol batetik bestera igarotzerakoan lanabesak (guraizea, zerrotea, labana...) desinfektatu, lixiba 1 + ura 2 proportzioa duen nahasketan bustita. Moztutako adarrak txikitu eta luartokira. Gaitza izan duten arbolak salda bordelesarekin tratatu eta inausitako adarrak zuzenean sutara.
Berandu mugituko diren fruitu arbolak txertatu (sagarrondoa, udareondoa, gereziondoa, mizpira...), txotxeko txertua egiten da orain.
Fruitu zuhaixken aldaxkak landatu: mugurdia, ahabia, arakatza...
Toki hotzetan hostajea galtzen duten landareak. Gainontzekoetan galtzen ez dutenak landatzen hasteko garaia da: koniferoak, artea, gorostia, artelatza...
Toki epeletan hostoari eusten diotenak landatzen hasi: konifero, gorosti, erramu, ezpel...
Giroa epeldu ahala landareak babesetik atera. Inausi eta ongarritu edo luberritu: hortentsi, geranio, fuxia, arrosondo, peonia, igokariak...
Udan loratzeko erraboilak landatu: dalia, gladiolo, lilium, kana, begonia... Udako sasoiko loreak emango dituztenak babesean erein.
Belardia eta soropila karetu. Hauek sortzeko hazia ereiteko urte sasoi onena da. Soropila areatzeko garaia; lur gainean belar artean pilatutako belar kondarrak harrotu eta lur azala ebakiko da, honela belarrak sustrai berriak eman eta indarrean errotuko da. Belardia jantzi egingo da, belarra trinkoagoa, beteagoa etorriko da udaberrian.
Toki gozoenetan soropila mozten hasi beharko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
