06:27
21:46
05:12
21:43
Ilgora Eka. 1 Eka. 15
Ilzahar Mai. 31 Eka. 15
0:00 - 14:00 Sustraia
14:00 - 24:00 Ordu desegokiak
Sendabelarrak, usainekoak eta antzekoak biltzeko astea
Aste osoa ILGORA
Aste osoa ILZAHAR
Sendabelarrak, usainekoak eta antzekoak biltzeko astea. Aste hau Ilgora da eta landareen hosto, lore eta fruituak osagaiz jantziagoak egongo dira; hostoak biltzeko egun onenak asteartea, asteazkena eta ostegun goiza izango dira.
Baratzerako ereintza: tipulina, aza, aza gorria, Bruselako aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, Daikon arbi zuria, errefautxoa, uraza, eskarola, txikoria, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, azenarioa, mihilua, apioa, arbi-apioa, babarrun luzea, potxa, leka motza, leka luzea, txitxirioa, patata, tomatea, alberjinia eta piperra. Berotegirako ereintza: tipula gorria, kukulua, borraja, apioa, zerba, ziazerba, erremolatxa, apioa, arbi-apioa, potxa, leka luzea, leka motza, kuiatxoa, luzokerra, patata eta tomatea.
Baratzean landatzea: aza, aza gorria, Brusela aza, azalorea, erromaneskua, brokolia, zainzuria, uraza, orburua, zerba, borraja, apioa, arbi-apioa, kuiatxoa, luzokerra, kuiatomatea, alberjinia, piperra eta marrubia. Berotegian landatzea: azalorea, brokolia, uraza, erremolatxa, ziazerba, borraja, apioa, luzokerra, piperra, alberjinia eta tomatea.
Aste honetan egiteko lan aproposak: Tomate, piper eta alberjinia landatu. Palmondoak landatu. Babarrunak eta lekak erein. Sendabelarrak eta usainekoak bildu.
Landare usaindunak erein, banatu eta landatu: menda, ezkaia, izpilikua
Txertatutako landareetan txertoaren azpitik hazitako altsumak kendu.
Soropila areatzeko garaia da. Hondarra ere eman daiteke, baita ongarria ere lehen eman gabe badago.
Soropil berriak sortu edo lehengoak osatzeko belar hazia erein.
Udan loratzeko erreboilak landatu: dalia, gladioloa, kana, begonia eta abar
Udan loratzeko lore landareak landatu.
Palmondoak landatzeko sasoia da.
Hostorik galtzen ez duten landareak landatzeko azken aukera.
Udaberriaren hasieran loratu diren zuhaixkak loraldiaren ondoren inausi.
Luzokerra, kuia-luzea edo pepinoa apirilean eta maiatzean ereiten da. Luzokerzalea baldin bazara eta bigarren uzta bat jaso nahi baduzu, ekainean ere erein dezakezu. Horrela, udazkenean ondo sartuta ere luzokerra izango duzu.
Ez ahaztu, uzta oparoa izan nahi baduzu ongarri asko eman; asko baina ondua, heldua izan dadila: simaurra, luarra, zizare-lurra...
Landareak jaio direnean, edo landatutakoan tartean letxuak edo eskarolak landatu: luzoker landarea hazi artean ederki etorriko dira. Albahaka aldamenean jartzea ere ez ahaztu, polinizatzaileak erakarri eta luzokerrak fruitu gehiago eman ditzan.
Erlazionatutako landarea: Luzokerra
Aza klase ugari dago, eta gero eta gehiago ezagutuko ditugu. Izan ere, agidanean, landare familia hori da osasuntsuenetakoa, guretzako. Horrek sona besterik ez die ekartzen eta nabaria da azoketan eta landare berrien eskaintzetan.
Azatarren artean berezia da bruselaza: muturrean ez du bururik egiten. Baina inork baino buru gehiago du, zurtoinaren luzera osoan buru mordoxka bat sortzeko gaitasuna du. Honek berezi egiten du.
Aza jendea –buru azak, aza kizkurra, azaloreak, brokolia, romaneskua...– uztaila-abuztuan jartzen da, gero negu guztian eskuratzeko. Bruselaza, aldiz, lehenago jarri behar da, orain, ekainean. Denbora gehixeago behar du landarea asentatu, finkatu eta hazi dadin.
Lur gogorrean, harrotu gabean landatzea gustatzen zaio. Landagailuarekin zuloa egin eta bertan sartu. Ordurako sustraiak busti buztina, simaurra eta urarekin egindako lokatzetan. Gogotik zanpatu azkar itsasteko.
Erlazionatutako landarea: Brusela aza
Amañililiak edo lilak udaberrian loraldi dotorea ematen du: usain ederreko lore bizi ugari.
Urtero oparo loratzeko, loraldiaren ondoren inausi behar da.
Loratu diren adarrei heren bat moztu. Horrek hurrengo urtean loratuko diren adar berriak ekarriko ditu.
Kanpoko eta barruko landare honek argi asko behar du, nahiz eta erdi itzalera ere ohitzen den. Argi asko badu mardulagoa haziko da.
Hostoetako hautsa oihal heze batekin igurtziz kendu.
Beroa baino freskura nahiago du. 7-20 ºC artean egoten da ondoen eta neguan 2 °C-tik behera ez eduki.
Inguru hezea atsegin du (toki ospel edo laiotzik ez), beraz, maiz lainoztatu. Udaberritik udazkenera erruz ureztatu. Lehorrean, laster hasiko dira hostoak zimurtu eta erortzen.
Ugalketa sasoian dago: Udan muturreko aldaxkak lur hezean landatu.
➡️ Informazio osoa: https://labur.eus/6ovevpit
Belar txarrak esaten diegu ezlekuan bizi diren belarrei.
Baratzean eta lorategian arazoak dakartzate: jakien eta eguzki-argiaren lehia, gaitzak eta izurriteak erakartzea...
Irtenbidea: maiz kendu edo landare arteko lurra estali paper, kartoi, azpiak… erabilita.
Martxoan izaten da lehen inaustaroa. Fruitu arbolak, zuhaitzak eta abar izerdia datorkienean inausi behar dira, zauriak itxi eta eman nahi zaion formari azkar ekin diezaion.
Oraindik neguaren amaiera hori baliatzen bada ere, fruitu ekoizpenean gero eta garrantzi handiagoa du udaberriaren amaierako inausketak: urteko bigarren inaustaroak.
Orain izango ditugu egun luzeenak eta ondoren egun beroenak. Horiei esker, mahatsondoaren eta fruitu arbolen hazkundea apaldu egingo da. Zikloaren koska hau baliatzen da udako inausketa egiteko.
Lan honek urte bat aurreratuko digu, hurrengo neguan egingo genukeen lana. Abuztutik atzera eguna moztu eta tenperaturak epeltzen direnean bigarren hazkundetxoa izan dezake landareak.
Jeneralean eskuz egiten da, urteko pujak erraz hausten baitira, eta izerditan dagoenez, zauriak azkar itxiko ditu. Ilargiaren eragina ere neurtu da lan honetan. Hostajea indartzeko ilgoran egin; fruitua sustatzeko ilbeheran.
Garai batean fruitu arbolak inausteko sasoia neguko lozorroan sartutakoan zela esaten zen. Oraindik ere negu parte hori baliatzen bada ere, gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da udaberriaren amaierako inausketa.
Hil honetan izango ditugu egun luzeenak eta ondoren etorriko dira urteko egun beroenak. Horiei esker, mahatsondoaren eta fruitu arbolen hazkundea apaldu egingo da. Adarrek luzatu eta hazteko lehen zuten grina hura moteldu egingo da. Urteko zikloaren koska hau baliatzen da udako inausketa egiteko. Inausketa honek urte bat aurreratuko digu, hurrengo neguan egin beharko genukeen lan nagusia orain egiten da. Ondoren abuztuaren erditik atzera eguna puska bat moztu eta tenperaturak epeltzen direnean bigarren hazkundetxoa izan dezake landareak.
Inausketa hau, jeneralean eskuz egiten da, urteko pujak erraz hausten baitira. Era berean izerditan dagoenez, zauriak azkar itxiko ditu. Ilargiaren eragina ere neurtu da lan honetan. Hostajea indartu nahi bada, ilgoran egin; fruitua sustatzeko, aldiz, ilbeheran.
Aza, aza gorria, bruselaza, azalorea, erromaneskua, brokolia, arbi zuria, artoa, babarruna, errefaua, errukula, uraza, kukulua, eskarola, txikoria, zerba, erremolatxa, azenarioa, ilarra, borraja, mihilua, endibia, apioa, apio-arbia, ardi-mihia, leka motza eta altua, martorria, kertxuna edo berroa, sabia, perraitza edo apoperrexila, perrexila, getozka, terebuza, sendapokia eta pastinaka.
Berotegirako: zerba, erremolatxa, mihilua, apioa, apio-arbia, leka altua, luzokerra.
Aza, aza gorria, bruselaza, azalorea, erromaneskua, brokolia, uraza, kukulua, zerba, erremolatxa, borraja, apioa, apio-arbia, kuia, kuiatxoa, luzokerra, tipulatxa, tomatea, alberjinia, piperrak, porrua eta albahaka.
Berotegian: zerba, erremolatxa, apioa, luzokerra, tomatea, alberjinia eta piperrak.
Gaztainondoaren loraldi ikusgarria eta usaingarria.
Beharrezkoa bada, tratamenduak egin. Mahastietan bereziki zurina eta gorrina zaindu beharko dira. Bi gaitz hauentzako sendabiderik ez dago, aurrea hartzea da garrantzitsuena. Egiten duzun tratamendua egiten duzula, beti esnekiren bat eta azeribuztanaren ura erantsi. Biekin soilik egindakoa ere ez da tratamendu makala. Sagarrondoaren harjoa ere zaindu beharko da.
Udako berdetako inausketa garaia da. Fruitu arbolean zer indartu nahi duzu? Landare gazteak eta berdea (hostajea, adarrak...) indartu nahi diegunak ilgoran inausi. Fruitua sustatu nahi dugun arboletan, ordea, ilbeheran egin berdetako inausketa hau.
Enborrean agertzen diren altsumak kendu, batez ere txertoaren azpiko aldekoak. Baita sustraietan sortzen diren aldakaitzak ere.
Ongarriketa osatzeko azken aukera. Hemendik atzera ez eman ongarri organikorik.
Urte sasoi hau kalte egin nahi diegun landareak mozteko aproposa da: garoa, uztaoa edo mingarratza, asuna, menda, laharra, otea... Indarraldi handienean daude eta moztean, lan berarekin kalte handiena orain egingo diegu.
Udaberriarekin loratu direnak, ondoren inausi. Moztutako adarrak aldaxka gisa aldatu.
Udan loratzeko erraboilak landatu: dalia, gladiolo, lilium, kana, begonia... Udako sasoiko loreak emango dituztenak landatu.
Belardia eta soropila moztu eta ongarritu. Berria sortzeko, edo saretutakoa osatzeko hazia ereiteko sasoia. Bero handiak hasiak badira ez egin. Udazkenean egingo dugu. Udaberrian loratu ziren erraboilak (lilipa edo nartzisoa, hiazintoa, idi-bihotza, azpelarra...), hostajea ihartu bazaie, lurretik atera, erraboilatxo berriak sortu badira banatu eta lehortuta jaso edo zuzenean landatu.
Hesiak kimatu, udaberri honetan hazi diren kimu berriak behar den neurrira ebaki.
Loraldi iraunkorra duten arrosa landareetan, petaloak galdu orduko loreak kendu. Bestela fruitu pinporta hazten hasiko dira eta lore gutxiago emango dute.
Luar pila jiratu. Toki bero eta lehorrean badago, tarteka-tarteka busti on bat eman.
Txartzat ditugun landareei aurre egiteko sasoia. Ilgoran onena. Moztu sasi, lahar, garo, menda, asun, mingarratz edo lapaitz... Urtetik urtera ederki ahulduko da.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545
Bidelagun
cc by-sa
Sareko kide
Ekoedizioaren Institutuko bazkide
