Egonkortze lanak argazkian ikus daitekeen magalari dagozkio. Arriskuaren aurrean, hor ikusten diren etxeak eraitsi egin zituzten.

2001ean ekin zitzaien Esako urtegia handitzeko lanei eta, berez, 2006rako amaituta egongo zirela aurreikusten zuten. Oraindik, ordea, amaitu gabe daude. Gaur egungo bukaera data ofiziala 2027koa da, baina iragarpen berriarekin ezagutzera eman da egonkortze lan horiek 36 hilabete beharko dituztela.

Horrez gain, laugarren moldaketak urtegiaren gainezkabideei –euri handien garaietan ura ateratzeko bideak– ere eragiten die eta, guztira, lau urte eta erdiko amaiera epea aurreikusten dute; horrek esan nahi du lanak nekez bukatuko direla 2030 baino lehen. Urtegiaren aurrekontua, magalean egindako lanak eta bideak egokitzen egindako lanekin, dagoeneko 500 milioi eurotik gora bideratu dira handitze lanetara, hasieran aurreikusitakoaren hirukoitza.

Magalen ezegonkortasuna

Obren atzerapena batez ere eskuin eta ezkerreko magalen ezegonkortasunaren ondorio da. 2006an eta 2007an irristatze handiak izan ziren urtegiaren ezkerreko magalean. 2012an eta 2013an presari eusten dion eskuineko magalean izan ziren irristatzeak. Azken horien ondorioz, bertan eraikitako El Mirador de Yesa eta Lasaitasuna urbanizazioak (104 etxebizitza) eraitsi behar izan zituzten, eta CHEk 160 milioi euroko kalte-ordainak eman behar izan zituen.

Mugimendu horiek guztiek hasierako obren lau moldaketa ekarri dituzte eta laugarrenean kokatzen dira orain iragarritako 47 milioiak. 2016an hasi ziren laugarren moldaketarekin, baina oraindik ez dira hari dagozkion obrak hasi, aldez aurretik Espainiako Estatu Kontseiluak onartu behar dituelako. Horrela, urtegiko lanak geldi daude 2023ko udaz geroztik, eta CHEk adierazi du lanak berriz aurten hasiko direla.

Beti segurua, beti segurtatzen

2024ko abenduaren amaieran Espainiako Gobernuko Trantsizio Ministerioak, Bel Pozueta EH Bilduko diputatuari erantzunez, baietsi zuen "urtegia bete egingo" zela eta "urtegia segurua" zela. CHEren arabera hasieratik izan da segurua, baina proiektua dagoeneko laugarren moldaketan dago, horietako bakoitza segurtasun arazo bati finkatutakoa.

Segurua zen, baina badaezpada, aipatu bi urbanizazioak eraitsi ziren. Segurua zen, baina badaezpada, hasierako 1.500 Hm3-ko ahalmena 1.079 Hm3-tan utzi zuten (gaur egun 460 Hm3 ditu). Segurua zen, baina adituei magalen egonkortasunari buruz agindutako azterketak etengabekoak izan dira, eta horietako guztietan argi gelditu den bakarra izan da magalak mugitu egiten direla.

Baina zenbateraino eta zein arriskurekin mugitzen dira? Hor daude gaiaren irakurketa desberdinak, baina orain, bada ezpada ere, beste 47 milioi bideratuko dira eskuin magalaren segurtasunera. CHEko lehendakari Carlos Arrazolak iragan astelehenean egindako adierazpenetan ere sumatu daiteke kezkarik orain arteko segurtasunari buruz: "Ika-mika handiak izan dira urtegi honetan, eta ez dugu nahi zalantzarik izatea haren segurtasunari buruz". Antonio Aretxabala geologoarena da lehentxeago aipatutako azterketa horietako bat, eta bere iritzia tinkoa da: "Magal hori ezegonkorra da eta ez dago egonkortzerik".

Gaiaz gehiago jakin nahi duenak iragan urtarrilean landu genuen erreportaje zabalera jo dezake: Esako urtegiaren handitzea: apurketaren mamua beti hor.