Emari eta luzera handikoa dugu Oria, baina Txinan bada Ibai Hori handiago bat, bertako handiena, munduko urtegirik arriskutsuenetakoa eraiki eta preso hartu nahi izan duten ibaia. Hemen badakigu zerbait urtegi arriskutsuez eta urak bere bidea egiten duela ere sarritan entzun izan dugu. Gaur jakintza hauek gorputzera ekarri nahi nituzke.

Izan ere, udazkena bada gorputzean atxikitako urak mugiarazi eta kanporatzeko garaia. Gorputzean pilatutako ur geldiak zer egin dezakeen samur ulertzen da eta horiek erauzteak ekartzen duen arintasunaren bila joan behar dugula azaldu nahi nuke.

Hasteko, urari gorputzean mugitzen utzi behar genioke. Odola, linfa, entzefaloko urak… Likido anitz baditugu barruan eta hauen fluxuak dinamikotasun maila on bat izan behar luke. Likidoak atxikitzen baditugu, txiza zaildu bazaigu edo izerdirik apenas kanporatzen badugu, hasia izango da nonbait desorekaren bat.

Ez naiz sendabelar eta tratamendu diuretikoak epe luzean hartzearen aldekoa. Pertsona desmineralizatu, nekatu eta desorekatu egin dezaketelako gomendatu izan ditugu epe motzeko tratamenduak eta bederatziurrenak gure herrian. Txinako herrian ere, euren medikuntza tradizionalak halako tratamenduak gomendatzen ditu. Haien ikuskeran giltzurrunak oso garrantzitsuak dira, gure kulturan baino garrantzi handiagoa ematen zaie eta tratamendu desegokiekin desoreka sortzea baino nahiago izaten dute ezer ez egitea. Hasierako ohar gisara gelditu bedi.

Azeri buztana (Equisetum arvense), txilarra (Calluna vulgaris), arto bizarrak (Zea mays) eta asuna (Urtica dioica) oso ohikoak izan dira bederatziurrenak egiteko, baita txikori-belar (Taraxacum officinale) hosto zein sustraiak eta horma-belarra (Parietaria judaica) ere. Azken bi horiekin giltzurrunetako garbiketa egiteaz gain, gibelekoa ere egiten da, lan sakonagoa eta exigenteagoa gorputzarentzat. Bederatziurren bat edo beste egin erabakitzerakoan, bizi ohiturei, elikadurari, familian izandako gaitzei, gorputzaren joerei eta batez ere sendabelarrak norberarentzat izan ditzakeen albo ondorio zein kontrakotasunei erreparatzen zaie, baita udan zenbat eta zenbaterainoko gehiegikeriak egin diren ere. Sendabelar aukera badago, eta urtez urte ondo doakiguna errepikatzea dagoen bezala, denak probatzen ere joan gaitezke, sendabelar bakarra hautatu eta bederatziurrenak banaka eginda.

Atxikitako likidoak kanporatzeak arintasuna dakarrela aipatu dut, baina giltzaduretan nabaritzen den hobekuntza ere aipatzeko modukoa da. Udazkeneko tratamendu hauek urte luzez artritisa zein erreumatismoa dutenei gomendatu izan zaizkie; hantura gutxitu eta bizi kalitatean irabaz dezaten. Bestetik, negura ahal dela atxikitako likidorik gabe iristearen gaia dago. Honek hotzarekiko tolerantzia handitzen du eta giharretako gogortasuna ere ez da hainbesterakoa izaten. Urtez urte bederatziurren hauek egin dituenak badaki gorputza malguago nabaritzea zer den, urteen joanarekin gero eta gehiago estimatzen dena.