Irakurri Ignacio Maria Barriolaren "La medicina popular en el País Vasco" liburua eta jabetuko zarete 1952an, frankismo betean, nola idazten duen mediku donostiar batek landa giroko jende, bere ustez, ezjakinaren eta horien praktiken inguruan. EHUren Donostiako kanpuseko ikasgelategiak darama bere izena baina berak trufaz seinalatutakoen izen-abizenak daramatzan kale eta plazarik ez dago inon, are gutxiago hiribiderik.

Hausnarketa eragin zidan eta parte-hartzea ondo prestatu beharra ere bai. Mahai-ingurua egin genuen Koadro Eskolako Ulises Domech eta Sugoi Etxarri, Herri Haziakeko Niko Mendiburu eta Loretxurekin berarekin eta izandako solasa benetan aberatsa izan zen. Hainbatek eskatu zidaten hedatzeko han esandakoa eta horretara noa. Artikulu batzuk beharko ditut, beraz, pazientziaz har ezazue sendabelarren inguruko proposamen praktikoen zain zaudetenok.  

Ikerketaren esparrua edozein dela ere norberak gaiarekiko dituen jarrera, ikuspegia edo begirada dira lehenengo ezagutu beharrekoak. Nire kasuan abiapuntuak asko izan zuen kezka eta arduratik, etengabe entzuten bainuen "hau galtzen ari da, hau galtzera doa". Baliotsua zen zerbait salbatu beharra geneukala ere entzuten nuen baina ez zidan pozik ematen, salbatzaileak asko maite ez ditudalako agian.

Nire zalantzak nituen, leku askotan oso bizirik ikusten bainuen sendabelarren inguruko jakintza. Orain, urte batzuetako lanaren ondoren, esango nuke ez dela galtzen ari. Nola transmititu ez dakigula, inon ondo jasota ez dagoela, hezkuntza arautuan ez duela lekurik, ez dagoela inoren agendan; hori besterik da. Are gehiago, esango nuke "hau galtzen ari da, hau galtzera doa" esaten duenak askotan ikuspegi urbanoa duela, urbanoegia, lehen sektorearekiko gertukoa ez dena. Hitz horien atzean jarrera bizi-barkatzailea ere nabaritu izan dut, tonu kontua da, baina lehen sektoreaz hitz egiterakoan jarrera harroa disimulatzea ez dute denek lortzen. Eta horiek denak ikusten ari naizen bitartean askotan pentsatzen dut norbait, une honetan bertan, Euskal Herriko lekuren batean, nik ezagutzen ez dudan sendabelar batekin ari dela zerbait baliotsua egiten.

Ez gara jakinda jaio. Bistakoa da baina esan beharra dago, hartara etxeko transmisioaz hitz egingo dugulako lehenbizi. Gutako askok naturalki bezala jasoa da, arrautza frijitzen bezala erakutsi zigutelako ukendua egiten. Ez da beti gertatu ordea eta jaso ez denean, horretarako arrazoi asko aipa ditzakegu. Medikuntzaren ofizialtasunarekin berau egikaritzen dutenen monopolioa etorri zen, medikuntza bat eta bakarra izatea, hortik kanpoko guztiak sasimedikutzat jota. Egin orain ahalegina, sasi aurrizkiarekin hasten den hitz goxo bat aurkitzen.

Honekin herriak berea izan zuen sendaketarako jakintzaren zapalketa hasi zen eta gehien zekitenen kontrako jazarpena ere bai. Isunak etorri ziren eta epaiketak ere bai. Askok utzi egin zioten ofizioari, ondorioei zieten beldurragatik. Neuri gertatu zitzaidan, Milagritos ukenduaren inguruan galdezka hasitakoan jaiki, atea itxi eta ahotsa jaitsita hitz egiten hasi zitzaidala solaskidea, "badaezpada ere, badakizu, igual baten bati ez zaio nik hau zabaltzea gustatuko". Esango nuke, euskara bezala, ez dela bere kasa galdu. Bestela irakurri Ignacio Maria Barriolaren La medicina popular en el País Vasco liburua eta jabetuko zarete 1952an, frankismo betean, nola idazten duen mediku donostiar batek landa giroko jende, bere ustez, ezjakinaren eta horien praktiken inguruan. EHUren Donostiako kanpuseko ikasgelategiak darama bere izena baina berak trufaz seinalatutakoen izen-abizenak daramatzan kale eta plazarik ez dago inon, are gutxiago hiribiderik.

Jarraituko du.