Gasteizko ikastetxe publikoetako familiek osatzen duten Gasteizko Eskolen Sukalde Plataformak argitaratu du txostena. Bertan nabarmentzen da, esaterako, menu bakoitzeko 2,95 euroko gehieneko prezioa ezartzen duela Jaurlaritzak zerbitzua esleitu ahal izateko, eta gainera eskaintza ekonomiko baxuenak egiten dituzten enpresak saritzen dituela. 2,95 euroek barne hartzen dituzte lehengaiak, elaborazioa eta kozinatzea, sukaldeko langileak, instalazioen amortizazioa, sukalde nagusitik garraiatzea, logistika eta banaketa, administrazio-kudeaketa gastuak eta etekin ekonomikoa. Kontratuak iraun bitartean, prezio hori ez da berrikusten. “Prezioa hain txikia denean, eta nahiz eta elikagaien kostuak igo berrikusterik ez dagoenean, sistemak lehengaiaren kostuak murriztera bultzatzen du ezinbestean, eta horrek esan nahi du produktu ultraprozesatuak edo kostu txikikoak gehiago erabiltzea, tokiko produktu fresko gutxiago, merkatu globaletako bolumen handiko erosketak egitea eta eredu industriala hautatzea”.

Gomendatu bai, behartu ez

Elikagaien kalitateari lotutako zehaztapen teknikoak lausoak eta anbiguoak direla ere azpimarratu du azterketak. Adibidez, “ahal den neurrian, arrain freskoa erabiliko da, gutxienez hilean behin” dio Jaurlaritzaren pleguak, eta beraz arrain freskoa hilean behin baino ez dago bermatuta, gainerakoa izoztua edo prozesatua izan daiteke. Berdin haragiarekin eta barazkiekin, “lehentasunez freskoak” eta “ahal den neurrian sasoiko barazki freskoak” izatea eskatzen delako, baina gutxieneko proportziorik ez maiztasunik ezarri gabe, edota esnekiak “ez oso azukredunak” izatea eskatzen da, azukre mugarik ezarri gabe. Praktikan, eskakizun horiek interpretaziorako tarte oso handia uzten dutela iritzi dio txostenak, ez dagoelako benetako betebeharrik.

Eraginik gabeko baldintza “berdeak”

Eskola-jantokietako zerbitzuaren esleipen sistemak 100etik 52 puntu arte ematen ditu menuan erabiltzen badira produktu ekologikoak, bidezko merkataritzakoak edota kalitate-ziurtagiria dutenak. Kontua da ez dela zehazten produktu horiek menuan izan beharreko maiztasuna edo gutxieneko proportzioa. Beraz, enpresak puntuazio altua lor dezake produktu horietako batzuk puntualki sartuta, nahiz eta menuaren zati handiena industriala izaten jarraitu, gogoratu du azterketak.

Elikadura garraiatzeak duen inpaktuari ere erreparatu diote Gasteizko familiek. Kritikatu dute plegoak ez duela jasotzen ikastetxera egon behar duen gehieneko garraio-distantzia, ezta kozinatzearen eta zerbitzatzearen arteko gehieneko denbora, eta hortaz, kontratuak garraio intentsiboa ahalbidetzen duela. Adibiderako: 8.700 eskola-menuk 70 bat kilometro egiten dituzte egunero Derion dagoen sukalde zentraletik Gasteizko eskola-jantokietaraino.

Puntu gehiago jaso dituzte. Hala nola gantz-eduki handiko prestaketak ahalbidetzen direla eta hain bolumen handiko kontratuak izateak gaitasun handiko azpiegitura industrialak lizitatzera daramala. Txostena osorik lotura honetan irakurri daiteke.

Kontratua berrikusteko eskaera

2022an esleitutako kontratuak 2026ko ekainean amaituko dira, eta luzapenak egin daitezkeen arren, Gasteizko familiek diote une aproposa dela pleguak zorroztu eta hobetzeko. Sukaldea ikastetxean bertan izateko eta bestelako ereduetara jotzeko aldarria aspaldikoa da, baina trantsizioa egin bitartean, egungo kontratuetan elikadura osasuntsua eta jasangarria bermatzeko eskakizun eta baldintzak zuzendu ditzala eskatu diote Hezkuntza Sailari.