Ipurtatsa gure lurraldean bizi diren bederatzi mustelido espezieetako bat da, bisoiaren eta lepahoriaren tankerakoa, besteak beste. Tamaina ertaineko ugaztuna da (40 bat cm-ko luzera du), gorputzeko ilajea arre iluna du, eta mutur zein begiak ile zuriz inguratuta ditu, maskara bat jantzita izango balu bezala. Haren izena nahiko argitzailea da, baina mustelido guztiek dituzte usain-guruinak uzkian. Izatez, ugaztun guztiok dauzkagu, eboluzioz errudimentario bihurtu bazaizkigu ere. Zertarako? Mustelidoetan, gehienbat ugalketa garaian elkar identifikatzeko balio du usainak eta baita eremua markatzeko ere.

Ipurtatsa Euskal Herri osoan dago zabalduta, baita Europan ere. Ez da habitat oso zehatzetan bizi den animalia; ur iturri bat gertu izatea gustuko du, baina, horretaz gain, babesleku apropos bat eta elikagaia topatu ditzakeen ia edozein eremu naturaletan aurki daiteke, altitude handian ez badago behintzat. Jaterako garaian ere ez da erretxina; haragijalea da, eta mikrougaztunak eta anfibioak ehizatzen ditu gehienbat. Azken horiek gordelekuan pilatu ohi ditu elikagai erreserba modura.

Espezie honetako indibiduoetatik eratorritako animalia etxekotua ipurtatsa bera baino ezagunagoa dugu seguraski. Uste da hudoa (Mustela putorius furo) Europako ipurtatsetatik etxekotu zela duela 2.500 bat urte, baina data ez dago oso argi. Adituek diote egiptoarretatik jaso zutela europarrek ipurtatsa etxekotzearen ideia, han katu etxekotuak ikusi zituztenean. Egiptoarrek hazien gordailuak karraskarietatik babesteko erabiltzen zituzten katuak, eta europarrek hori ikusita, inguruan zuten ehiztari habil batekin gauza bera egitea erabaki zezaketen. Mendeetan zehar untxien eta antzekoen ehizan ere erabili izan dira hudoak, haien gorputz luze eta finak erraz asko sartzen baitira edozein gordelekutan.

Gaur egun, ordea, hudo gehienak maskota bezala izaten ditu jendeak eta, bitxiki, animalia horiek erabili izan dira hodi luzeetan zehar kableak eramateko. Hala erabili zituzten NASAren Jet Propulsion Laboratoryn, eta Ingalaterrako Karlosen eta Diana Spencerren ezkontzan, telebista eta soinu kableak hudoek instalatu zituzten.  Etxekotua zein basatia, biak ala biak, animalia azkar, arin eta ehiztari trebeak dira, kiratsak alde batera utzita.