Donostiarrek eta, oro har, gipuzkoar askok oraindik oroituko dute Pakito, 1998ko udaberrian Kontxako badian bizitzea erabaki zuen izurde handia. Hiriko animalia maitatua izan zen urtetan, lagunkoia eta gertukoa baitzen gizakiekin, eta 2005era arte jarraitu zuen gure artean, hilda agertu zen arte.

Ez da ohikoena izurde handiak bakarrik bizitzea, itsas ugaztun hauek animalia sozialak baitira. Egitura konplexuko taldeetan bizi dira; talde handi baten barnean estuki lotutako talde txikiak egoten dira, ahaidetasun handiena duten banakoz osatuak. Talde txiki horien artean ere harremantzen dira, baina gutxiago, gizakiok egiten dugun bezalaxe. Banakoen arteko erlazioek berebiziko garrantzia dute talde barneko oreka mantentzeko.

Euskal kostaldean igerian ibiltzen diren izurde handien egitura ez da oso ziurra, baina baditugu susmo batzuk. Analisi genetikoek diote Atlantikoaren ipar ekialdean (Kantauri itsasoa barne), izurde handiak bi talde nagusitan banatuta daudela: populazio pelagikoa edo itsas zabalekoa eta kostaldeko populazioa. Uste da populazio pelagiko bakarra dagoela Atlantikoaren ipar ekialde osoan; hau da, Norvegia inguruan edo Kantauri itsasoan topatu ditzakegun izurde handiak talde berekoak dira. Kostaldeko populazioari dagokionez, Frantziako kostalde atlantiko osotik behera, Galiziaraino iristen dela pentsatzen da.

Esan bezala, berdela eta halako arrain pelagiko txikiez eta ertainez elikatzen dira izurde handiak, eta horiek ehizatzeko ekokokapenaz baliatzen dira. Saguzarrek bezala, itsas ugaztun horzdun guztiek (baita izurde handiek ere) ultrasoinuak sortzen dituzte, eta horien oihartzunak autemanda, inguruan dutenari buruzko irudi mentala sortzen dute. Saguzarrek laringea eta ahoa erabiltzen dituzte soinu horiek sortzeko, baina izurde handiek egitura oso berezi bat dute funtzio horretarako: kopetaren barrualdean “tximino ezpain” deituriko bigarren ezpain batzuk dituzte, eta horiek dira ultrasoinuak egiten dituztenak. Gero, kopetan duten koipeak soinu horiek anplifikatzen ditu uretara bidali aurretik.

Ultrasoinuez gain, animalia hauek elkarrekin komunikatzeko soinu sorta zabala erabiltzen dute. Animalia sozial eta kulturalak izanik, ikertzaile batzuek ziurtatzen dute izurde handien komunikazioak antzekotasunak dituela gizakionarekin, eta txinpantzeak baino azkarragoak direla. Berdelak non dauden adierazteaz aparte, zer esango ote diote elkarri?