Astelehenero 8:00etan zure epostan
Badira ikusitakoan gure azalean iraultza bat eragiten duten animaliak. Ez dute eraso egin beharrik gure buruari egin dezaketela bat-batean jakinarazteko. Hotzik gabeko hotzikara, berorik gabeko izerdia eraginez.
Aranzadi Zientzia Elkarteko Natur Zientzietako kidea.
TALDEA: Intsektua / Diptera / Tabanidae.
NEURRIA: 1,2-1,5 cm.
NON BIZI DA? Europan eta Afrika iparraldean.
ZER JATEN DU? Arrak loreen nektarra, emeak ugaztunen odola.
BABES MAILA: Ez dago babestuta.
Intsektu espezie asko eta askotan gertatzen den bezalaxe, ezparen emeak arrak baino handiagoak izaten dira. Badakizue nork jartzen dituen arrautzak, eta horrek dakartzan esfortzua eta ahala. Esfortzu eta lan horrek energia kopuru eskerga kentzen dio emeari, eta horri aurre egiteko ezparen emeak energia iturri agorrezin batez elikatzen dira: ugaztunen odola. Odol tanta horiek eskaintzen dieten proteina mordoxkarik gabe ezingo bailituzkete euren arrautzak garatu. Ez dira betebehar horri loturik dauden bakarrak, gure zoritxarrerako! Hor dira zenbait eltxo, adibide gisa.
Ezparak ez du soinu nabarmenik ateratzen. Ez du eltxoen tronpeta beldurgarri hori jotzen ikasi, edo ez dute ikasi nahi izan, agian. Iragarkirik gabeko erasoak triskantza handiagoa sorrarazten du, eta biktimaren erantzuna atzeratzeaz gain, abantaila ederra ematen dio. Biktimak, gainera, bera baino milaka bider pisutsuagoak baikara. Tematiak, burugogor paregabeak.
Maiatzetik urrira bitartean luzatzen da helduen hegaldi-epea eta arrautzak landareetan jartzen dituzte, hezetasuna dagoen lekuetan. Larbak haragijaleak dira eta, espezieen arabera, hazkuntza-epe luzekoak izan daitezke. Betetzen duten metamorfosia osoa da, hau da, lau fase ditu: arrautza, larba, pupa eta heldua (intsektu hegalaria, imagoa).
Lur planetan 4.500 espeziez osatuta omen dago Tabanidae familia. Irla batzuetan (Artikoan eta) izan ezik, mundu osoan zabaldutako intsektu taldea da. Penintsulan familia honetako 90 espezietik gora daude. Berauen bizi zikloa dezente aldatzen da espeziearen arabera. Hala ere, arren bizitza emeena baino laburragoa, askoz ere laburragoa, izan ohi da.
Ez dugu, normalean, astirik izaten bere begiei erreparatzeko, baina ezparen begiak benetan dira ikusgarriak. Eta ikusmen oso ona eskaintzen diete begi konposatu eder horiek. Gainera, arrak eta emeak bereizteko balio digute begi dotore horiek, arrenak buruan elkarrekin kontaktuan baitaude, emeenak ez bezala. Digestio aparatuaren hasieran ere badira desberdintasun nabarmenak. Lehen esan bezala, arrek nektarra eta landareen beste zukuak zurrupatzeko ez dute emek dituzten laban itxurako bi organo horien beharrik, ezta odola jasotzeko esponja antzeko horren beharrik ere.
Ezparen hegoen zaineria sinpleagoa da beste intsektu batzuena baino. Bi hego dituzte eta bigarren hego parea hegaldiaren oreka hobetzeko organo bilakatu da, halterioak dira. Nahiz eta milimetro batzuk besterik ez izan, ezparek orduko 30 kilometroko abiadura lor dezakete, gizakia orduko 3.200 kilometroko abiaduran joatearen modukoa.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545