Agoril erdiko euri, kalte gaitza hurreri.

Aparrak ezkutatzen duena

Maiatzean hasi eta iraila/urria bitartean belar eta landareetan apar zuriska metatxo batzuk ikusi ohi dira. Alferrik bada ere, inguruan begiratu ere egiten dugu zein izan daitekeen apar horren egilea: landarean ez da arrastorik, ezta lurrean ere, gertu behintzat. Bai azkar ihes egin duela xomorro horrek! Xomorroa bazen, noski. Gizakiok gure isuriak –gure gorputzetik sortutakoak eta bestelakoak– bota eta ihes egiten –edo disimulatzen, besterik ez bada–ohituta gaude, eta logikak, gure logikak, horretara bideratzen gaitu. Baina bada beste aukera bat, eta kasu honetan zuzena dena: apar artean egotea bilatzen ari garen izaki hori! Eta halaxe da, irakurle! Latinezko izena irakurritakoan konturatuko zinen aparrarekin zerikusia zuela, eta are gehiago azpian datorren arrastoa irakurritakoan.

Iñaki Mezquita Aranburu
Iñaki Mezquita Aranburu

Aranzadi Zientzia Elkarteko Natur Zientzietako kidea.


2026ko maiatzaren 11
Mundu bizigarriago bat eta bizitza gozagarriago bat egunero lantzen dugunon komunitateak eusten dugu Bizi Baratzea. Horregatik jartzen ditugu sarean eduki denak libre, Lurrari begiratzen eta entzuten diogunak gero eta gehiago izan gaitezen. Batu komunitatera. EGIN BIZI BARATZEAKOA.
TXIRRITXO APARGILEA (Philaenus spumarius)

TALDEA: Hemiptera, Aphrophoridae.
NEURRIA: 57 mm.
NON BIZI DA? Belardi eta landa inguruetan. 
ZER JATEN DU? Landareak.
BABES MAILA: Ez dago babestuta.

Hain zuzen ere, txirritxa espezie honen larbak apar zuria ekoizten du, barneko hezetasun eta babesean bere gorputz zaurgarria gordetzeko, argazki-makina duen gizaki gogaikarri bat azaldu arte, noski!  Sarritan, izaki txikiek eragin handia izaten dute bere inguruan, eta gaurko zomorro txiki honen kasua eredugarri da oso.

Duela urte batzuk Europan bakterio erasokor baten presentzia somatu zen. Bakterio horren izenak –gure laguntxoaren izenarekin gertatzen den bezalaxe– argi eta garbi uzten digu bakterioaren izaera: Xylella fastidiosa. Xyla hitzak egurrarekin zerikusia duela ere badio. Bakterio horrek gogor erasotzen die olibondo eta beste espezie botaniko batzuei. Gainera, biodibertsitatearentzako eta lurraren kalitatearentzako ere kaltegarria omen da. Zientzialariek diotenez, gaurko txirritxa txiki hau bektore (bakterioaren garraiolaria) nagusi bat da, helduak mugikorrak baitira, eta horrek izurritearen zabaltzean eragile garrantzitsu bihurtzen ditu. Bakterio horren aurkako tratamendurik ez dagoenez, bakterioaren aurkako borroka bektoreen populazioak kontrolatzean datza. Eta hori da gure protagonista txiki honen zorigaiztoa! Legediak “bektorearen bizi-zikloaren fase guztietan produktu agrokimikoak erabiltzea” baimentzen du, tratamendu mekaniko eta biologikoekin batera. Kontrol biologikoaren esparruan nematodo entomopatogeno espezie batzuen eragina goraipatu du IN-Vid izeneko ikertzaile taldeak. Hori da, nire ustez, ibili beharreko bidea agrokimikoen aurrean. Interesak, ekonomiak, alegia, nondik jotzen duen ikusi behar. Aurrekariak ez dira oso lasaigarriak baina.

Ia ez dugu txirritxoaz hitz egin! Beno bada, larba fasea bukatutakoan intsektu helduaren itxura egur printzatxo batena da, emea handixkagoa da arra baino eta kolorazio apalagoa du. Bere larba faseak 50 bat egun irauten ditu.

Azkenik, intsektua berez gure interesetarako kaltegarria ez dela gaineratu behar da. Intsektuaz baliatzen den bakterio demontre hori bai, ordea!

Migratzea sena denean
Naturak baditu bere izakien artean migratze sena berez dakarten espezieak. Ez dute inongo behar berezirik, ez dabiltza gerra bati ihes egiten, ezta hobeto bizitzeko leku... (+)
Lehengusu iletsua
Iletsuak direlako edo hegan doazenean ateratzen duten zurrunbiloarengatik, erlastarrak ez dira gutako askorentzat erleak bezain sinpatikoak. Jakina, gizakiok ez gara sarritan oso zuzenak izaten gure... (+)
Mantxak apaingarri direnean
Ziurrenik lerro hauek irakurri aurretik argazkiari erreparatu diozue. Hala bada, mantxa horiek eta haien kokapenak osatzen duten irudiak edertasun faltarik ez duela bururatuko zitzaizuen, konturatu... (+)
Historiaurreko lekukoa
Badira urruneko beste garai batzuetako irudiak gogorarazten dizkiguten animaliak. Horien artean, ezpairik gabe, gaurko protagonista nagusienetako bat da. Ez diegu aurpegirik jartzen, bere gorputzaren egitura... (+)
Asko bai, baina ez mila
Silurikoan sortu omen ziren, kontuak atera! Duela 400 milioi urte edo gehiago. Beraz, planetako lurretan azaldu ziren lehenetako animaliez ari gara, ez da txantxetarako kontua.... (+)
gora