Uzta jasotzeaz gain, hurrengo uztak ere landu ditzakegu hilabete honetan. Gaur bi uzta bitxi proposatuko dizkizut: ilarra (Pisum sativum) eta kuiatxoa (Cucurbita pepo var. pepo).

Ilarra udazkenean eta neguan ereiten dugu, neguaren amaieran eta udaberrian jateko. Eta, atzerago jotzen badugu, ilarraren alea lehortuta jasotzen zen gaur egun txitxirioa edo garbantzua, dilista edo lenteja eta babarruna bezala. Lehor-lehor egin eta, jan behar zenean, beratuz hidratatu eta, gainontzeko eltzekari edo lapikoko horiek bezala, egosita prestatzen zen. Gero, ilarra batez ere ale berdea leka barruan ondo osatutakoan jan izan da.

Gaur egun ezaguna da malko ilarra. Lekaren barruko alea pixka bat borobildu orduko bildu eta, gauza ezin samurragoa bezala, egin arin-arina jaten dena. Era askotara egin daiteke, hori sukaldariei utziko diet, baina nire ustetan malko ilarra ez da behar bezala zukutu, eta molde berritan prestatzen asmatzen duena ohorez jantziko da.

Nik uste dut oso urte gutxi barru ezagutuko dugula gure baratzeetan sortutako malko ilarra urte guztian. Horretarako bidean, lehen urratsa da uda amaieran eta udazken hasieran ilar berria izateko modua egitea. Horretarako orain, udaren hasieran erein behar da, eta, urri aldera, esango didazue: bertako eta sasoiko ilar fresko berri-berria beste inork ez duenean.

Kuiatxoa edo kalabazina gero eta ohikoagoa da gure baratze eta ortuetan. Kontsumitzaileak gero eta gehiago eskatzen du, sukaldeetan gero eta gehiago lantzen da eta eredu askorekin jorratu edo elaboratzen da, ondorioz, gure plateretan forma, itxura eta molde askotan agertzen zaigu.

Garai batean kuiatxoak handitzen utzi eta pure, pisto, arrautzopil eta tankerako errezetatan erabiltzen ziren. Gaur egun, kuiatxo gero eta txikiagoak, samurragoak erabiltzen ditugu, eta era guztietara, gutxiena uste dugun moldean ere, topatuko dugu mahaian.

Jateko era samurrena lorea dela esango du jendeak. Kuiatxoa hermafrodita da, bi sexuak ditu landare bakoitzak lore desberdinetan banatuta: alde batetik lore arra eta bestetik emea. Arra txorten mehe luze batean zabaltzen da; emea txorten lodi batean. Txorten lodi hori gero kuiatxoa izango dena da, arraren polenak behar bezala ernaltzean handituko dena.

Dagoeneko oso ezaguna da kuiatxoaren loreen erabilera gure gastronomian, udaberriko eta udako gutizia fina da, batez ere lore emea. Baratzeak eta lurraren kulturak ematen dituen mozkinen erabileran sakontzeko sukaldarien grinak ezagutarazi du jaki hori eta hazi du asko bere eskea. Lore efimero, hauskor eta samurra urteko sasoi motz batean topa dezakegu eta horrek denak hurbileko eta sasoiko sukaldaritzarekin lotzen du.

Gaur proposamen berria egin nahi dizuet sukaldean aritzen zaretenoi: kuiatxoaren landarearen hostoak prestatu. Hosto zabala bera berezia da, gaineko aldetik leuna baina azpiko aldetik zakarra; nola prestatuko zenukete? Hostoak badu, baina, beste zati eder bat: txortena. Txortena samurra, berdea eta guria da, barrutik hutsa eta bakarrik, pasta balitz bezala prestatzeko egokia baina baita barazki soil gisara ere, edozein formatan. Zuk nola jarriko zenuke?

Beroak aurrean hartuta eramaten ditu udaberriko kuiatxo landareak. Uztail-abuztuetan landatu kuiatxo berriak, uzta ederki luzatuko duzu, hotzak etorri arte.