Landare bat da nagusi loraldi tzar horretan: berarakia, bekarkia edo berakaia (Eruca vesicaria). Loreak ubel koloreko zainak dituzten lau petalo zurizta-laru horiak ditu. Familiari lehen Kruzifero esaten zitzaion, lau petalo horiek gurutze itxura dutelako; egun, berriz, Brassicaceae, aza jendea, aza txiki jendea alegia. Edertasunaren oinarrian ez al dira beti azatarrak ageri, eta beraien koloreak?

Berarakiari errukula ere esan dakioke. Gaur egun izen horrekin ezagutzen den barazkien birramona da, eta duela milaka urte jaten zutenek ematen zioten izenetik datoz bai errukula eta bai bere familiako generoa den Eruca bera ere. Errukula izenpean espezie asko biltzen dira, denak jangarriak, zein baino zein bereziagoak. Denek dute mikatz punttu lehorra eta pikantea, bixiegia ez bada ere. Geurera urte asko ez dela iritsi badira ere, Mediterraneo aldean milaka urte dira jaten dituztela; han afrodisiakotzat dituzte. Hemen zer eragiten ote digute? Hemen berri xamarrak dira, bai, baina amaren batean osatu dute jarraitzaile sutsu kofradia zabala, etengabe hazten ari dena. Neu tartean naiz, daitort; eta gure etxeko baratze bazterretan ez da sekula falta errukularik.

Niretzako onena, bere mikatz mingatzean ahogozagarriena, errukula hostoestua da (Diplotaxis tenuifolia). Gure mahaian ezagunenetakoa den jakia, egiten erraza eta jaten errazagoa, errukularekin egina da: hartu zezin zerra mehe bat (niretzako behikia onena), baratzean bildu berria den errukula mordoxka bat jarri erdian eta errailatuta edo ezpaletan ebakitako gazta bizi xamar bat gainean, zezinarekin txilipitu bat bezala bildu eta… Esango didazu.

Mediterraneora inguratzen bazara errukula hostoestuaz gain hosto borobila dutenak ere topatuko dituzu, besteak beste, berarakia bera eta Diplotaxis muralis. Denei errukula esaten zaie, tokian-tokian bat edo beste edo hurrengoa eskainiko dizute, bertan garatutako kulturak hautatu eta ondu duen espeziea eta barietatea. Eskaintzari ez egin uko inolaz ere, baldin baduzu ezta jainkoagatik ere. Errukula hostoestu fina eta ziapea (Brassica juncea) edo errefautxoen (Raphanus raphanistrum) hostoen arteko dasta du eta errefau minaren (Armoracia rusticana) eta japoniarrek ekarri diguten wasabiaren (Eutrema japonicum) antzeko punttu beroa, gehienez ere.

Gordinik, saldatan, era askotara jaten dira errukulak batean eta bestean, ahosabaiaren eta lurraren kulturen uztarriaren emaitza mikatzak. Gose asko berdindu duen familia da, bai aza jendearena, baita aza txikiena ere. Ezaguna da mikatzak osasuna dakarkigula; ez da harritzekoa: sabela berdindu eta bizipoza piztu!