Irola bai, gustuko dut. Irola edo iroldegia. Luartokia alegia. Edo simaurtegia. Komunari edo bakargelari ere esaten zaio “irol”, baina simaurtegiari helduko diogu guk.

Simaurketa nagusiak egiteko garaia iritsi da. Udazkenean uztak bildu eta behar bezala altxatzeko betarik gabe, hemen da uzta emale diren lur horiei txermoni ordaina itzultzeko aroa. Udazkena bada garai onena, negua ere ez da kaxkarra. Baina ongarria zenbat eta lehenago eman, orduan eta aukera gehiago izango du lurrean sartu eta bertako eskubide osoko kide egiteko; han ezagutuko ditu mikroorganismoak, handixeagokoak, animalia jendea eta landaretzaren sustraije sarria, lagun berriak, denak bere zain. Denak gose. Baratze, soro, belaze, sagasti, mahasti, lorategi, noranahi doala ere, ongarriak berezko hartzidura festa han eramango du, inguruak epelduz, berotuz, alaituz.

Udazkenak hori ere ona du, denbora. Denbora ematen digu hurrengo sasoiari patxadaz begiratu eta ganbara pitzatu arteko hausnarrari ekiteko. Horixe egingo dute gainontzeko bizidun gehienek ere. Bitarte horretan, sasoi berria etorri artean, ongarria, dela simaurra, dela satsa, dela luarra, dela zernahi, lurrean desagertuko da, bat egingo du bertako biztanleriarekin eta pronto jarriko da neguaren amaierak piztuko dituen izerdi berriak, hozitzeko grinak eta abar elikatzeko.  

Ez utzi atzeragorako. Bizi Baratzea-ko ikurritzetako bat hauxe da: “Garaian garaikoa garaiz”. Ekin iroldegirako bideari. Uste baino garrantzitsuagoa da ongarri organikoari lurrean bere denbora ematea, udazkenak guri ere ematen digun denbora hori bera. Deskuiduan, behar adina simaurrik edo satsik edo luarrik ez baduzu, banatu daukazuna landu gabeko lurretan, gorritu gabekoetan alegia. Gorritutakoetan, hau da, baratze, soro, lore-taulen edo antzekoetan ongarri berdea erein dezakezu. Ongarri berde ohikoena oloa (Avena sativa) eta txirta edo zalke (Vicia sativa) nahasketa da. Ez dituzte luartutako organikoaren lanak egiten, beste era batekoak baizik. Oloak bere lau metroko sustraiekin lurra sakon arakatzen du, zulatu, sakoneko jakiak gora ekarri eta hildakoan sustraiak usteldu eta bere zuloak ongarriz beteta geratzen dira. Txirta edo zalkea lekaduna da eta itundutako ezkontzen bidez, lagun hartzen dituen bakterio batzuekin gauzatzen duten elkarlanari esker, lurra nitrogenoz aseta uzten dute. Nitrogenoa da landareen likagai nagusia.

Orain erein eta udaberrian moztu eta lurrari ematen zaizkio landare horiek, oso-osorik. Udaberrian jarriko ditugun barazki eta loreek ederki baliatuko dituzte. Zain dago lurra; sardea dantzatzera iroldegira.