Aurreko urteetan airearen kutsadurak beheranzko joera izan zuen, baina iaz berriro egin zuen gora. 2025ean, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako airearen kalitatea zertxobait hobetu zen nitrogeno dioxidoa (NO2aintzat hartuta, baina okertu egin zen partikula esekiei (PM10 eta PM2,5) eta ozono troposferikoari dagokionez. Nerbioi Beherean, Donostialdean eta Goiherrinjaso dituzte emaitzik okerrenak. Nafarroari dagokionez, ozono-mailak pandemiaren aurretik baina nabarmen baxuagoak izan ziren, baina PM10 eta PM2,5 partikulek  OMEk gomendatutako balioak gainditu zituzten Iruñerriko estazioak zein Funes eta Tutera erdialdekoek.

Txostenak Europar Batasunak 20230erako ezarritako muga berriak ditu erreferentziatzat, eta datuek gainditu egin dituzte. 2025ean muga horien gainetik kutsatutako aireak EAEko 900.000 pertsonari (biztanleria osoaren %39) eragin zien, eta Nafarroako 370.000ri (biztanleriaren %54). Eragile ekologistak ohartarazi du administrazioek hurrengo hiru urteetan "erronka" hartu behar dituela bere gain, muga berri horiek errespetatzeko.

Zergatia

Kausa argia da: 2025ekoa Espainiako Estatuan 1961etik egon den urterik hezeena izan zen. Udako bero boladek ozono kontzentrazioak handitzen lagundu zuten, baina kalima-gertakariak jaitsi egin ziren. Abuztuko baso-suteen olatuak, bestalde, partikulen kutsadura larriagotzen lagundu zuen. 

Eragina izan zuen, halaber, petrolioaren erretzeak. 2011tik, iaz erre zen petrolio gehien, hegazkinen  eta automobilen erregai kontsumo handiarengatik. Gasaren erabilerari dagokionez, 2019koa baino %17 txikiagoa izan zen, eta iturri berriztagarriek eskari elektrikoaren %57 estali zuten.

Irtenbidea

Airearen kutsadura da ingurumenari loturiko heriotza kausa nagusia. Europako Ingurumen Agentziaren arabera, 2023an Hego Euskal Herrian 1.140 pertsona hil ziren garaiz aurretik, airearen kalitate txarrak beren gaixotasunak larritzearen ondorioz: 900 EAEn, eta 240 Nafarroan. 

Ekologistak Martxanen arabera, trafiko motorduna murriztea da modu bakarra hirietako airearen kalitatea hobetzeko. Horretarako, "oinezkoen eta bizikleten mugikortasun aktiboa" eta "garraio publiko elektrikoa" bultzatzera deitu ditu erakundeak. Beharrezko jo du ere, besteak beste, hegazkinaren erabilera murriztea eta energia aurreztea.