Naturkon taldeko kide Aitziber Sarobe eta Edurne Huesa, Aiako Harrietan.

Naturkon 2011. urtean sortu zuten, Gipuzkoako 13 natur talde eta talde ekologista elkartuta. Aitziber Sarobek azaldu duenez, “EH Bildu sartu zen orduan Gipuzkoako Aldundian eta ‘aldaketa’ agindu zuen. Helburu batekin batu ginen elkarren berri genuen talde guztiak: Aldundiari natur kontserbaziorako proposamena luzatu eta alternatiba bat aurkeztea”. Horretarako, lau txosten aurkeztu zituzten: bat urteroko baso araua aldatzeko, beste bat biodibertsitatearen berreskurapen edota kontserbaziorako, hirugarrena ehizaren kudeaketa berri baterako eta azkena baso politika berri bati oinarriak jartzeko. Garai hartatik gaur arte, Aldundiarekin izan dituzten harremanak gorabeheratsuak izan dira, elkarlanekoak urte batzuetan eta komunikaziorik gabekoak beste batzuetan. Baina horrek ez du eragin Naturkonen; elkartuta jarraitu dute beti. Saroberen hitzetan, “elkartuta jarraitzeak merezi duela pentsatzen dugu, lortu dugulako Gipuzkoako ondare naturalaren kudeaketari buruzko planteamendu bateratua izatea. Gainera, parke naturaletako patronatuetan ordezkaritzak ditugu, eta horrela planteamendu bateratua jorratzen dugu, ekarpenak modu koordinatuagoan egiten ditugu... Gure begirada plazaratzen jarraitu dugu”.

Aldundiak berak luzatu zizuen duela hiru urte elkarlanerako deia eta bilerak egin izan dituzue. Zertarako eta nola hartu duzue parte?

E. HUESA. Hasieran ilusio handiz hartu genuen deia.

A. SAROBE. Prozesu bat hasi genuen, haiek proposatua eta guk adostua, natur kontserbazioari begirako proposamenak kontrastatzeko. Planteatu ziguten batetik bilera politikoak egitea, haien landa eremurako politikak gurekin kontrastatzeko. Eta bestetik bilera teknikoak, Mendiak eta Naturaren zaintza zuzendaritzako zerbitzuburuekin, gure proposamenak helarazteko eta elkarrekin ikusteko zer egin zitekeen natur kontserbazioaren ahaleginean.

E. HUESA. Oso baliagarria iruditu zitzaigun bilera teknikoak eta politikoak bereiztea. Eta aukera izan genuen departamentuaren egitura ezagutzeko.

A. SAROBE. Horrela hasi genuen bidea. Hainbat bilera egin ditugu Xabier Arruti, Lurralde Oreka Berdea departamenduko diputatuarekin, Koldobike Olabide, Mendiak eta Naturaren Zaintzako zuzendariarekin eta Arantza Ariztimuñorekin, orduan Nekazaritza eta Lurralde Orekako zuzendaria eta gaur egun Mendiak eta Naturaren Zaintzako zuzendariarekin. Bilera horiek departamentutik bideratzen dituzten politikei buruzkoak ziren, lehen sektoreari buruz duten begirada kontrastatzeko. Eta Zerbitzuburuekin eta Koldobike Olabiderekin izandako bilerak teknikoak ziren, gure gaiari lotuagoak eta hasieratik proposatu genien Natura 2000 Gipuzkoan garatzeko elkarlanean aritzea.

Zer esan nahi du Natura 2000 Gipuzkoan garatzeak?

A. SAROBE. Eremu babestuen Europako sarea da Natura 2000 baina Gipuzkoan babestutako eremu horiek oraingoz ez dute kudeaketa planik. Natur kontserbaziorako eremu izendatuta daude, baina ez dago haiei begirako inolako estrategiarik, ez planifikaziorik.

Pentsa, Ariztimuñok, bi legealdi lehenago, Mendiak eta Naturaren zaintza zuzendaritzako buru zenean, Aldundiarekin izan genuen bilera bakarrean, jada esana zigun Natura 2000 ez zitzaiola gustatzen eta bere ahalegin guztia egingo zuela hori ez garatzeko.

Ez bada aktiboki kudeatzen, Natura 2000 izendapenak zer esan nahi du?

A. SAROBE. Esan nahi du sare bat dagoela osatuta, Europak eskatzen zuen bezala, baina ez dira bere garaian definitutako habitatak berraztertu edo berrikusi badira ez da izan biodibertsitatea kontserbatzeko.

Txosten guztietan esaten da babestutako habitat horiek ezaugarritze lan sakonago bat behar dutela, alegia, hobeto ezagutu behar direla, biodibertsitatea hobeto identifikatu behar dela, gero babesteko neurriak hartzeko. Guk dakigula hori ez da egin eta ez dago egiteko asmorik. Guk hori egiteko elkarlana proposatu genien, eta bagenuen planteamendu bat, babestutako eremu guztietara iristeko estrategia bat diseinatzeko, eremu horietan guztietan natur kontserbazioari begirako planifikazioa egiteko. Baina ez zitzaien gustatu, edo ez dute beharrik ikusten natur ondarearen eta biodibertsitatearen zaintzako eta berreskurapenerako estrategia diseinatzeko...

2026an bertako habitat eta espezieen egoera ekologikoa ez dugu ezagutzen? Zergatik dago gabezia hori?

E. HUESA. Interes handirik ez dagoelako. Nahiz eta legeek esan biodibertsitatea babestu egin behar dela, eta noski, ezagutu egin behar dela, ez dira behar diren baliabideak jartzen. Aldundian gai hauetan ari den pertsonal teknikoaren lanaren ze zati erabiltzen da horretarako? Ez dugu ikusten horretan lan handirik egiten denik.

A. SAROBE. Basabizitzaren kontzepzio bat dago, ideologia bat dena: aldunditik hasita, zuzendaritza horren arduradunak direnek naturalizazioari “abandonoa” deitzen diote. Horrekin dena esana dago. Berezkoa dena, edo naturalizatze prozesuan dagoena, tartean basabizitza, balioan jartzen ez den ondarea da. Paperetan eta oso ongi ematen du, baina gero ez dakite hori balioan jartzen: orain arteko bidetik etekina atera behar zaionaren pentsamenduz kudeatzen dute. Egungo zuzendaritzak ez du balioan jartzen lehen sektorerako etekin ekonomikoa emateko kudeatzen ez den eremurik.

Hor dago eztabaida handiena, eta landa eremura eramanda, hori basogintzarekiko ikuspegi batetik dator: gizakiak erabaki behar du nolakoa izan behar duen bere ingurunea, berezkoa edo naturala kontuan izan gabe. Eta jatorritzat du Gipuzkoan ez dagoela inoiz ustiatu edo eraldatua izan ez den eremurik. Hori onartu beharra dago, aspalditik baliatu dugu gure natur eremua eta aspaldi galdu genituen hemengo baso zabalak.

Baina horrek ez du esan nahi gure lurraldeak ez daukanik potentzialik berez dena berreskuratzeko. Potentzialki gure lurraldearen %80 basoa izan daiteke, eta ez daukagu basorik, ditugunak baso orban txiki batzuk dira, han eta hemen barreiatuta, batez ere egurgintza politika baten ondorioz, “basoaren kudeaketaren” izenean.

Beraz, batetik gure iraganak eta bestetik pentsamendu estraktibistak eragiten dutena da naturala dena, berezkoa, hau da, biodibertsitatea, ez balioan jartzea. Noiz jartzen dute balioan? Europatik aginduak datozenean. Natura leheneratzeko Europako legeak dio 2030. urterako lurraldearen %20a leheneratu behar dela, %10 kontserbaziorako gordez. Leheneratzeak esan nahi du berezkotu, naturalizatu, berreskuratu. Halako doinua dator Europatik. Eta horrelakoetan Aldunditik zerbait egiten dute, baina zein da tranpa? Esaten dute “guk lurraldearen azalera hori babestuta dugu”. Bai, babestuta bai, baina leheneratuta ez. Eta basoak berreskuratzea funtsezkoa da, basoaren kalitateak baldintzatzen duelako biodibertsitatea gure lurralde osoan.

Ezin da basoa kudeatu baina beste era batera?

A. SAROBE. Bai, baina hor dago tranpa. Aldundiak bere garaian “basoa” hitza lapurtu zigun, zuhaizti guztiak baso bihurtu dituelako, nahiz eta euskarak oso ondo bereizten duen zer den basoa eta zer landaketa.

Nahasmen hori eragin zuen bezala, orain eragin duen nahasmena “zerbitzu ekosistemikoen” ingurukoa da. Zerbitzu ekosistemikoen kontzeptualizazioa 1970eko hamarkadakoa da, eta esaten du naturak, bere horretan, eraldatu gabe ere, gizakiari onura asko ekartzen dizkiola osasunean eta ongizatean. Beraz, zerbitzu ekosistemikoak badira kapitalizatzen ez diren onurak ere balioan jartzeko kontzeptu edo modu bat. Adibidez, ongi kontserbatutako baso horiei esker dugu ur edangarria, basoa izateagatik soilik ditugu aisialdirako aukerak, biodibertsitateak ematen dizkigu hamaika gauza: egurra, sendagaiak eta beste baliabide batzuk aurkitzeko moduak...

E. HUESA. Aire garbia ere ematen digute basoek...

A. SAROBE. Eta zer egin du Aldundiak? Kontzeptualizazio hau hartu du eta landa eremuko jarduera orotarako baliatu du. Hau da, jarduera horiek eragiten dituzten kalteak jasangarriak diren edo ez begiratu gabe, denak zerbitzu ekosistemiko gisa planteatu ditu eta baserritarrei eta lurjabeei dirulaguntzak bideratu dizkie landa eremuko jarduerek berez zerbitzu ekosistemikoak eskaintzen dituztelakoan. Hori aberrazioa da. Baserritar, abeltzain edo naturaren ustiapenetik bizi den edonoren jarduera ez da ezinbestean bateragarria naturaren kontserbazioarekin. Jarduera horiek biodibertsitatearen eta sistema naturalen kaltetan egiten direnean –egurgintza, abeltzaintza eta nekazaritza intentsibo industrializatuarekin gertatzen den lez–, ezin dira zerbitzu ekosistemikoen izenean diruz lagundu.

Gu beti egon gara zerbitzu ekosistemikoak balioan jarri eta horiek ordaintzearen alde: adibidea litzateke kalitate ekologiko egokian mantentzen duen baso baten jabea. Edo agroekologian dabiltzan nekazari edo abeltzainak, eredu estentsiboan ari direnak, larreak modu orekatuan erabiltzen dituztenak, edo baratzea egiten dutenak inolako ongarri eta pestizida kimikorik gabe... Lurra zaintzen duenak egiten duen lana balioan jartzearen alde gaude, horrek dituen onurengatik. Horien lanak ez lituzkete kaltetuko zerbitzu ekosistemikoak, eta dirulaguntzak banatu daitezke logika horren baitan.

Baina orain Aldundiak kontzeptua lapurtu du eta horren izenean dirulaguntzak banatu ditu bere gustuko ekoizleen artean.

Ze ondorio ditu habitaten egoera zein den ez ezagutzeak?

E. HUESA. Adibide zehatz bat jartzeko, Aralar parke naturala babes bereziko eremua da, alegia, Natura 2000 sareko zati da, hainbat espezie bertan bizi direlako eta arriskuan daudelako. Aralarko espezie izarrak ziren bisoi europarra eta muturluze piriniarra jada ez dira azaltzen azken urteetan egin dituzten kontaketetan. Nola iritsi gara egoera honetara? 32 urte dira Aralar parke naturala izendatu zela, eta badirudi orain okerrago gaudela espezieetan orduan baino!

Hau ez dugu guk soilik esaten, aurten Eusko Jaurlaritzak Aralarri buruzko plan berri bat atera du eta hor dio ez dagoela nahikoa ezagutzarik edo ezagutza ez dagoela eguneratuta.

Nahiko ezagutza ez baldin badago, ez dakizu bultzatzen ari diren ekintzak onuragarriak ala kaltegarriak diren. Lehen gauza da jakitea zer fauna eta landaredia dagoen, ondoren neurriak hartzeko. Martxa honetan, orain bisoi europarra eta muturluze piriniarra bezala, hemendik urte batzuetara beste batzuk faltako dira.

A. SAROBE. Ez da espezie kontua bakarrik. Espezie horiek saretzeko eta bizitzeko duten moduaren ezagutzaren galera ere bada. Hau da, ekosistema horien funtzionalitatea ez baduzu ezagutzen, neurriak hartzen dituzu ekosistema horien izateak eta kontserbazioak berezkoak dituen baldintzak zein diren ezagutu gabe. Adibidez, biodibertsitatearen berreskurapenaren kudeaketa lau urtekako politiken menpe egiten da eta horrek ez du zentzurik, zeren eta baso baten izatean lau urte ez dira ezer, ezta hasperen bat ere. Horrek guztiak naturarekiko gure begirada guztiz okertzen du.

Babestutako eta interes komunitarioko espezieen kasuan, diozuenez “ez dago inolako kontserbazio-planik indarrean”. Zergatik? Beste lurraldeetan indarrean daude, ezta?

E. HUESA. Babestutako eta interes komunitarioko espezie dezenteren kasuan ez dakigu zein den haien egoera. Beste kasu batzuetan haien egoera ezagutzen da eta planak onartu dira baina ez dira indarrean jarri. Adibidez, hegazti nekrofagoen (ugatza, sai zuria, saia) plana eginda dago EAE osorako, baina Gipuzkoan ez dago indarrean. Beste plan bat da kiropteroena (saguzarrena eta abar), eta hori ere ez dago indarrean.

A. SAROBE. Bi planak, bai hegazti nekrofagoena eta bai kiropteroena, EAE mailarako egin ziren, lehena 2014an eta bigarrena 2019an. Nekrofagoena Araban eta Bizkaian indarrean dago eta Gipuzkoan urte asko beranduago, iaz, onartu zen Batzar Orokorretan baina ez zen indarrean sartu, izan ere, horretarako Gipuzkoako Aldizkari Ofizialean argitaratu behar da eta guk dakigula oraindik ez da argitaratu. Kiropteroen plana onartu zen eta indarrean dago Bizkaian, Araban onartu zen baina ez dakit indarrean dagoen eta Gipuzkoan ez da onartu ere egin oraindik.

E. HUESA. Galdetu diegu zergatik ez dituzten indarrean jartzen, eta nolabait erantzuten digute “zertarako indarrean jarri? Guk neurriak betetzen ditugu”. Orduan zertarako egiten da plan bat?

A. SAROBE. Gai batzuetarako hain diligenteak diren horiek, euren planekin eta estrategiekin, natur kontserbazioan ez dute horrelako jarrerarik, eta nahi ere ez. Gure sentipena da hau abandonatutako arlo bat dela, interesak beste batzuk direlako.

Plan horiek indarrean ez egoteak eragin dezake, esaterako, energia eolikoaren eskala handiko sorkuntzarako proiektuen aurrean Aldundiak ofiziozko lanik ez egitea. Izan ere, horrelako plan bat indarrean baldin badago, Aldundiak ofizioz egin beharko lituzke horrelako inpaktuak dituzten proiektuei buruzko txostenak.

E. HUESA. Makroproiektu batzuei buruz egin ditu txostenak Aldundiak, baina udalek eskatuta, hainbatean.

A. SAROBE. Eta beti ez ditu egin, esaterako, Aramaioko proiektuak Aizkorriko natur parkeari eragiten zion eta Aldundiak ez zuen txostenik egin, Madrilgo Gobernuak eskatu bazion ere.

Korridore ekologikoen gaia zertan da?

E. HUESA. Korridore ekologikoak zer diren azaltzeko adibidea jarriko dut: gaur Aiako Harrian gaude, baina zer egiten dugu parke natural hau babestuta, ez badugu beste eremu babestuekin lotzen? Bertako faunak mugitzeko aukerak behar ditu.

A. SAROBE. Jaurlaritzak 2005ean plana egin zuen eta bertan zehaztu zuen EAEko korridore ekologikoen sarea ze eremuk osatzen duten. Jaurlaritzaren ideia hori hartuta, Aldundiaren Ingurumen sailak Gipuzkoarako plana egin zuen: sare horri “azpiegitura berdea” deitu zion, baina korridorearen logika bera du. Europako legediari eta Espainiako Estatuan 2021ean onartutako Azpiegitura berdearen eta konektibitate eta leheneratze ekologikorako legeari jarraiki, EAEn azpiegitura berdea Lurralde Antolaketarako Gidalerroetan jaso da. Baina ez da garatu.

E. HUESA. Baina Aldundiaren Lurralde Berde sailak ez du ezer egin Ingurumen sailak egindako azpiegitura berdeen sarearekin, existituko ez balitz bezala dihardu. Oso larria da Aldundi barruko sail batek egin duenari beste sailak, gainera gai honetan ardura handiagoa duenak, batere kasurik ez egitea.

A. SAROBE. Ez du ontzat ematen, ez du garatzen eta gainera ez du inoiz kontuan hartzen. Horregatik, energia sorkuntzarako eskala handiko proiektuak egiteko enpresek aurkezten dituzten ingurumen txostenetan inoiz ez dago sare horren adierarik jasota. Izan ere, enpresek ingurumen txostenak egiterakoan kontuan hartzen dituzte lurralde horretan indarrean dauden araudiak, baina Jaurlaritzak eta Aldundiak ez badituzte plan horiek garatzen, enpresek ez daukate zertan horien baitako irakurketarik egin. Horregatik eman behar zaie garrantzia plangintzei.

Diozue parke naturaletako kudeaketa eredua “zuzendu” egin behar dela “biodibertsitatearen zaintza eta berreskurapenera”. Horretara ez bada, zeri dago bada zuzenduta kudeaketa parke naturaletan?

E. HUESA. Batez ere giza jarduerei bideratuta dago: abeltzaintza, basogintza, eta erabilera publikoa turismoari lotuta, alegia, gero eta jende gehiago joaten bada parke naturaletara eta gero eta mendi lasterketa eta antzeko froga gehiago egiten badira, badirudi hobe dela.

Guk ez dugu ukatzen giza jarduerak egon behar direnik. Baina muga batzuk egon behar dira. Eta muga natur kontserbazioa da, zeren eta parke naturaletan lehen helburua natur kontserbazioa izan behar da. Aldundiak ez ditu muga horiek onartzen eta ez du lan pedagogikorik egiten. Adibidez, natur parkeetan artzaintza eta abeltzaintza muga batzuen barruan egin behar dira. Eta artzain eta abeltzainei hori transmititu behar zaie. Eta gauza bera erabilera publikoarekin: esaterako, Zumaiako kostaldean bide berriak egin dira kontuan izan gabe horrek duen higadura eta orain lehen ez zeuden bideak egonkortzen lanak dituzte.

A. SAROBE. Bizikleta elektrikoek ere arrakalak sortzen dituzte lurrean. Hau da, pertsonen ibilbide erabilera mugatu egin behar da. Zer esanik ez lasterketa masiboetan, horrek sekulako higadura baitakar.

Eta abeltzaintzan, konpentsazio politikak erabili behar dira. Babestutako eremuetan, bai Aralarren, Aiako Harrian, Pagoetan eta Aizkorrin, larre publikoak daude, partzuergoek kudeatutakoak, eta horko baimenek egon beharko lukete Natura 2000 sarean dauden larre habitaten kontserbazioarekin lotuta. Eta horrek zailtzen badu teknologia intentsiboaren erabilera, abeltzainentzat konpentsazio sistemak sortu behar dira. Baina ezin da ontzat eman parke naturaletan dauden larre publikoetako abeltzaintza jarduerak nahi beste intentsifikatzea, gaur egungo bizimoduaren erraztasunaren izenean. Orduan zertarako babestu ditugu eremu horiek? Esaten digute “bai, baina artzaintza ekarri behar da gaur egungo garaietara” eta bai, baina gaur egungo garaia biodibertsitatearekiko jasanezina da, horregatik gaude krisi ekologiko globalaren garaian. Gehiegi intentsifikatu ditugulako jarduera hauek. Eta gizartea prest dago konpentsatzeko intentsifikazio maila horren gutxitze bat: abelburuak gutxitu behar dira eta abeltzain horien errentagarritasuna bermatu behar da ingurumen kalteak hainbesterainokoak izan ez daitezen. Ez da posible ingurumen eraginen baitako zigorrik gabe, dirulaguntzak azalerako edota abelburuko banatzea, teknologiaren erabilera kuestionatu gabe. Eztabaidak falta dira. Erabaki dute landa eremuko jarduerak intentsifikatu daitezkeela nahi beste eta edonon. Eta hori ezin da.

E. HUESA. Eta ez dugu ulertzen eremu babestuetan nola ez zaien garrantzi handiagoa ematen nekazaritza eta abeltzaintza ekologikoari. Aurtengo otsailean Foru Aldundiak kontsulta publikoan jarri du Aralarko Erabilera eta Kudeaketa Zuzentzeko plana eta horretan ez du inongo aipamenik egiten nekazaritza eta abeltzaintza ekologikoaz.

A. SAROBE. Ez dute laborantza ekologikoa planifikatzen, ez dute estrategia bat garatzen horren mesedetarako, ez dute horren inguruko pedagogiarik egiten... ez dute hori baldintza gisa ezartzen! Hau da, parke natural batean ekologikoa ez den lehen sektoreko jarduerak baimendu daitezke? Ba agian ez. Horrek esan nahi du hor ari diren ekoizleak, izan egurzaleak, izan abeltzainak, baldintza okerragoetan aritu behar dutela? Ez, guk horiek konpetitiboak izatea nahi dugu, baina horretarako egon behar du gizartearekin adostasuna eta hori da konpentsazio sistemen bidez arautu behar dena.

Larreak, kaleko jendearentzat, animalientzat bazka modura erabiltzen diren lur sailak dira. Zuen ikuspegitik zer dira larreak?

A. SAROBE. Larreak ekosistemak dira. Gurea bezalako orain arteko klima, orografia eta kokapen geografikoa duen eremu batean, berezko ekosistema basoa da, hau da, hemengo larreak uzten badira, baso bihurtzen dira. Eta berezko ekosistema basoa den eremu batean larreak izateak biodibertsitatea emendatzen du, beraz, larreak nahi ditugu. Larreak mantendu nahi baditugu, abereak behar ditugu.

Baina larreak kudeatu daitezke biodibertsitate aberatsa izateko moduan, edo kudeatu daitezke ia-ia espezie bakarreko landareak hazteko moduan, biodibertsitate maila oso txikiarekin. Eta hemen hori gertatu da: garai batean abelburu gutxi zeuden ukuiluetan, sega-belardiak ziren asko eta asko, eskuz mozten zen belarra, eta sega-belardi horiek oso biodibertsitate anitzeko habitatak sortzen dituzte.

E. HUESA. Hainbat landare, hegazti eta batez ere intsektuentzat oso garrantzitsuak dira larreak.

A. SAROBE. Horregatik izan dira babestuak hainbat eremutako belardiak. Makinariarik gabe kudeatzen ziren, mozketa gutxirekin eta bertan ganadua larretzeko denbora tarte txikiekin. Hortik pasa gara izugarrizko intentsifikazio mailara, eta abelburu askoz gehiago izateaz gain, ardi gutxiago eta higadura askoz handiagoa eragiten duten behi eta behorrak sartu dituzte. Eta parke naturaletan baimentzen ez bada ere, inguruetan, larreak nahi beste ongarritzen dira purinekin eta mozketak gero eta basatiagoak dira. Hainbeste intentsifikatu da larre horien erabilera, jada ez zaiela bertako landareei loratzen ere uzten! Intsektuentzat zer balio dago hor? Eta intsekturik ez badago, hegaztirik ere ez dago. Horrela kudeatutako belardien biodibertsitatea oso eskasa da.

Eta galdetzen digute: zer nahi duzue, jendea belardian segan aritzea? Ez, kontua ez da hori. Baina kudeaketa aldatu behar da, azienden eta basabizitzaren bidez biodibertsitatea emendatzeko. Eta agian sega belardiak berreskuratzea ere gaizki ez, lanketa hori errentagarri bihurtuta (konpentsazio sistemen bidez). Lorezaintzak herrietan bezala, zergatik ez du lekurik izan behar landareei begirako kudeaketak landa eremuan, biodibertsitatearen mesederako bada?

Gizartean oso zabaldua dago pinuaren eta eukaliptoaren monolaborantza intentsiboaren kritika, eta bertara egokitutako espezie anitzez osatutako basoen aldeko jarrera. Aldundian bada bilakaerarik baso kudeaketako ereduan?

E. HUESA. Ematen zuen baietz baina praktikan... Ez du ematen. Ikusi da insignis pinuak arazo handiak dituela eta ezin dute horrekin jarraitu. Baina orain beste espezie exotiko batzuk sartzea bultzatzen ari dira: kriptomeria, izeiak, itsas pinua... eta gainera berriro espezie bakarreko landaketak eginda, beraz, ez dira berriz arazoak sortuko? Ez da ezer ikasi lehengo esperientziatik?

A. SAROBE. Insignis pinua urre berdea izan zen bere garaian, XX. mendearen erdialdean egindako landaketek diru asko eman zuten, baserri askotako teilatuak berritu ziren lehen txandako diruarekin. Moztutako pinudien birlandaketak halamoduz hazi dira, lekuaren arabera, eta hirugarrenez landatutakoekin batera, gaixotu egin dira. Monolaborantzak horixe dauka. Pinudiaren krisiak gure paisaiaren %60 gaixotu du eta horrek agerian jarri du guk zientziaren ikuspegitik eta ezagutza teknikotik esaten genuena: politika horrek ez duela balio ez egurgintzarako (errentagarritasunik ez duelako apenas, orain), ez biodibertsitatearen kontserbaziorako.

Gainera, monolaborantza hori modu intentsiboan ustiatzen da, horrek dakarren higadurarekin: makinaria astuna sartzen da eta arraseko mozketa bidez mozten dira zuhaitzak eta ondorioz, tonaka lur emankor erreketatik itsasora bideratzen da. Egun euritsuetan argi ikusten da.

Gaur egun basogintzan ere erreleboa falta da. Aldundiak abagunea baliatuta BSTK-Basotik fundazioa sortu du, %100 kapital publikoarekin, baso jabeek kudeatu nahi ez dituzten baso lurrak fundazioaren esku uzteko. Tira, ados, jabegoa kudeaketa publikoaren esku uzteko modu bat da. Baina zertarako nahi dute kudeaketa publiko hori? Egurgintzarako, eredu intentsiboan aritzeko gehien bat. BSTK fundazioa diru publikoarekin sortu eta mantentzen den heinean, bere lehentasunak basoa berreskuratzea izan behar luke, eta ez egurgintza sektoreari jaten emateak. Jabego pribatua 50 urterako hipotekatzen ari dira, sartzen ari diren espezieen mozketa aldiek luzera hori dutelako: epe horri begirako etekin posible bat kalkulatzen dute eta jabeei etekin hori aurreratzen diete, hemendik 50 urtera zer gertatuko den jakin gabe. Arriskua dago monolaborantza hori berriro gaixotu eta galtzeko, eta orain egin den bezala, galera hori ere diru publikoz ordaintzen jarraitzeko. Hori ez da posible!

E. HUESA. Batez ere, bestelako esperientziak ezagutzen direnean. Adibidez, udal batzuk hasi dira lurrak erosten eta bertako basoa bultzatzen. Badira silbikulturan oinarritzen diren kooperatibak ere gurean. Bada garaia basogintza-eredua aldatzeko.

Zerbait gehitu nahi duzue?

A. SAROBE. Bai. Aldundiak udalen eskumenen kontra egin duen pedagogia ez da zuzena. Izan ere, Aldundiak bere ahalegin guztiak egin ditu beti landa eremuaren kudeaketan udalek dituzten eskumenak estaltzeko. Eta argi utzi behar da Hirigintza Antolaketarako Plan Orokorren baitan udalek landa eremuarekiko erabateko eskumenak dituztela: udalek erabaki dezakete euren landa eremuan baso politika batzuk oztopatu edo bestelako baso politikak bideratzea, horretarako lurraldearen erabilera antolatuta eta araututa. Jarduera baimenak udalek ematen dituzte, eskumen osoa dute horretarako. Garai hau oso interesgarria da, udalei eskatzeko euren hirigintza plan orokorretan korridore ekologikoak izendatu ditzatela eta pixkanaka babestutako eremuen arteko loturak osatzeko bidea egin dezatela. Suteen kontrako estrategiarik eraginkorrena litzateke hori.

Bestalde, urtero basurdeek edo saiek egindako kalteak ditugu mahai gainean. Zientzian oinarritutako ehiza eta arrantza kudeaketari ere heldu beharko litzaioke behingoz, argi baitago orain artekoak ez dituela helburuak betetzen. Zer esanik ez lehorreko arrantzari buruz: aingira eta izokinen egoera ikusita, errekak bere osotasunean kudeatu behar dira, jarduera oro erreken habitaten berreskurapenera mugatuta.

Klima aldaketa bizitzen ari gara eta horrek guri bezala eragiten dio biodibertsitateari. Kontserbazio aktiboa behar bada, eraldatutako habitatak leheneratzeko izan behar da, gure lurraldea berezkotzeko, naturalizatzeko. Naturaren berreskurapenerako berandu gabiltza eta ez daukagu denborarik galtzeko. Gure eskuek luzatuta jarraitzen dute horretarako borondatea dutenentzat. Noski, Aldundiarentzat ere bai, bide hori urratu nahi badu.