Oñatin ‘Gaztainaren haria’ izendatu duten ekitaldi sorta azaroaren 16an hasiko dute, Hazien Sareko kidea den Joseba Ibarguengoitiaren hitzaldiarekin: “Euskal Herriko Hazien Sarearen gaztainondoei buruzko proiektuak”. Ibarguengoitiak aurkeztuko ditu gaztainondoa eta gaztainaren kultura berreskuratzekok dauden aukerak.

Hitzaldi berean, “Gaztainaren historia eta gaur eguneko egoera. Zertaz mintzo gira?” landuko du Beñat Itoizek. Makeako (Lapurdi) Euskal Gaztain Etxearen sortzailea da Itoiz. Proiektu horretan urtean 15 tona inguru gaztain erosten dituzte Iparraldeko baserrietatik, Makean elaboratu eta merkaturatzeko. Irina, hummusa, gailetak, garagardoa, pasta, txokolatea, ozpina, eztia, gaztaina konfitatuak, odolkia gaztainarekin, piperrada… produktu horiek eta askoz gehiago egiten dituzte Makeako Euskal Gaztain Etxean. 2021eko urrian ARGIAn Garazi Zabaletari esan zionez, “[gaztainaren inguruan] egiazko ekonomia bat sortzeko aukera dago, eta ez atxikitzea soilik gaztainaren oroitzapen doi-doia bizirik. Behar dira arbolak salbatu eta ekonomia berriz abiarazi”.

Azaroaren 19rako antolatu dute Apilaizko (Araba) gaztainadia ezagutzeko bidaia. Apilaiz izango da Hegoaldean gaztainondoen zaintza eta berreskuratzean orain arte eredua markatu duena, Apilaizek landutako ildoa Nafarroako Arantzan ere aplikatzeko ahaleginean ari dira, esate baterako. Oñatiarrek ere bixitan aztertuko dute ea kudeatzeko modu horretatik beren herrira zer eraman dezaketen.

Jardunaldien azken ekitaldia azaroaren 23an izanen da: Oñatiko San Lorentzo auzoan, Eltzia sorkuntza etxearen aurreko parkean gaztainondoari egindako monumentua estreinatuko dute. Antolatzaileek esan dutenez, Olabarrieta auzoko Artatxueta basotik ateratako gaztainondo anportu [ihartu ] bat erabili dute monumentua egiteko. Gaztainondo mugarroaren enbor zabala barrutik usteldua dagoenez, egitura metaliko batez sendotu dute eta aterperik gabe kanpoan iraun dezan tratamendu berezi bat ere eman diote. Bertsolariek girotutako festan, gaztaina erreak banatu eta jango dituzte bertaratuek.

Covid pandemian sortutako taldea da Oñatiko Gure Bazterrak. Etnografian, historian, euskaran, kulturan zein ondarean interesa duten hainbat gaztek osatzen dute. 2021an ‘Erreusak’ proiektua burutzeko boluntario talde handi bat mobilizatu zuten Oñatiko baserriak, tailerrak eta abar bisitatu, bertako lekukoak galdekatu eta etnografia aldetik eduki ditzaketen altxorrak katalogatzeko. Aurten bertan oso bestelako ikerlan bati ekin diote: bi ETAkide –Jon Lizarralde eta Susana Arregi– hilik eta hirugarren bat –German Rubenach– oso larri zauritua suertatu ziren Irunberriko Arroilan, Goardia Zibilak antolatutako sarekada batean, eta gertakizunen egunean han ziren lekukoen esanak jaso nahi dituzte. Antza denez, autobus bete ume zebilen paraje haietan egun hartan Gasteizko Udalak antolatutako bidai batean joanda, eta gaur 25-45 urte eduki behar dituzten pertsona haiek ikusi, entzun eta bizi izandakoa bildu nahi lukete.