Çatal Hüyuk aztarnategia, egungo Turkian. Argazkia: Murat Özsoy

Anatolia, duela 8.200 urte inguru. Çatal Hüyuk kokaleku neolitikoan, hainbatek historiako lehen hiritzat jotzen duen horretan, aldaketa nabarmenak gertatu ziren; biztanleek hiriaren ekialdeko muinoa abandonatu zuten eta kokalekuaren mendebaldean bildu ziren. Aldaketa hori klimari egotzi izan diote adituek, gertatu zen garaiarengatik 8,2 ka izena jarri zioten bat-bateko hotzaldiari. Hotzak ez zuen 400 urte lehenago sortutako kokalekua desagerrarazi, baina egokitzera behartu zituen biztanleak, eta, hala, beste 600 urtez bizirik egon zen hiria.

Edo hori izan da behintzat orain arte nagusitu den hipotesia, klima-gertakari bakar batek moldatu zuela Çatal Hüyuken historia. Baina Istanbuleko Unibertsitate Teknikoko aditu talde batek teoria konplexuago bat eman berri du argitara. Programa konputazional bati klimari, nekazaritzari, biztanle-kopuruari eta baliabideen erabilerari lotutako hainbat aldagai eman zizkioten, zenbait hipotesi proban jar zitzan. Kokalekuak luzaroan irauteko zer estrategia erabili zituzten jakin nahi zuten, eta, azkenean, hiriaren gainbehera zerk eragin zuen ere bai.

Eta emaitza garbienetakoa izan da Çatal Hüyukeko biztanleek nekazaritza intentsiboa erabili zutela klimari aurre egiteko. Daturik deigarrienak kontraesankorra dirudi: lehorte garaietan hiriko populazioa hazi egiten zen, hasieran behintzat. 

Prezipitazioak gutxitzean, lursail berriak ustiatzen zituzten, produkzioak gora egin zezan. Eta ondorioz, biztanle gehiago elikatzeko ahalmena lortzen zuten. Baina sistema hori ez zen amaigabea eta, beraz, ez zen luzaroan sostengagarria. Biztanleriak gora egin eta landutako lurrak agortu ahala, geroz eta urrunago joan behar zuten lur emankorren bila. Horregatik biztanleek mugitzeko geroz eta behar handiago zuten; eta horregatik abandonatu zuten ekialdeko muinoa duela 8.200 urte, eta ez bat bateko hotzaldiak eraginda bakarrik.

Klima arazoei aurre egiteko sortutako sistema agortuz joan zen, populazioa geroz eta komunitate txikiagoetan sakabanatu zen, eta, hala, hiria itzaltzen joan zen.

Baliabideak mugagabeak balira bezala jokatzeari esker hazi zen Çatal Hüyuk, eta azkenean, horren erruz desagertu zen. Ezagun egiten zaizue?