Zigilua plazara atera zenekoa. EHKOlektiboko kideak eta Ordiziako Udaleko ordezkariak, irailaren 30ean, Ordizian. Bertan eman zuten jakitera EHKOlektiboak zigilua atera duela eta urriaren 17an Ordizian (Gipuzkoa) berau aurkezteko egun osoko egitarau berezia egingo dela.

Azken hamarkadetako elikadura ekoizpena mundu mailako industriarik boteretsuenetako bat bihurtu da. Industria horrek ez dio ingurumenari erreparatzen, zor zaion arduraz eta errespetuz. Laborantza eredu biziki kutsakor honen aurrean, aterabide konkretu bat jalgitzen ari da laborantzaren sabeletik: agroekologia. Eredu honek berrikuntza eta jakintza tradizionala uztartzen ditu, eta laborantzaren erdigunean ekologia kokatzen du. Bere asmoa komunitate bizien eta lur emankorraren arteko harreman orekatua berreraikitzea da. Agroekologia ez baita soilik nola ekoizten dugun, baizik eta nola bizi nahi dugun.

EHKOlektiboan antolatuta, Euskal Herriko hainbat laborari agroekologiaren eredua definitzeko eta identifikatzeko lanetan dabiltza eta urriaren 17an Ordizian (Gipuzkoa) jendarteratuko dute EHKO identifikatzaile agroekologikoa, egun osoko jai giroan. Mantangorriak ziurtatzen du baserri edo produktu bat ekologikoa dela, tokikoa, pertsonen neurrikoa eta ekonomia sozial eraldatzailearen parte dena.

Mantangorria harago doa ekologikoa baino

Euskal Herriko zazpi lurraldeetako etxalde eta elikagai agroekologikoak identifikatzen ditu mantangorriak. EHKOlektiboaren identifikatzaile hau erreminta bat da, Euskal Herriko laborantza tradizionalari jarraituta, herria eta natura elikatzen dituen lehen sektore bizigarri bat izan dezagun.

Zigilu hau martxan jartzeko, EHKOlektiboko kideak arloka antolatu dira: baratzezainak, frutazainak, erlezainak, monogastrikoak, sendabelarrak, artzain eta ahuntzainak, okinak, esne-behidunak, haragi-hazleak, zerealistak, oilo erruleak eta mintegiak. Arlo bakoitzak landu egin ditu zein diren zigilua jasotzeko bete beharreko baldintzak edo irizpideak. Eta horrela, arlo guztien artean osatu dituzte identifikatzailearen nondik norakoak. Beraz, mantangorri honen bidez laborantza ereduaren garapenean aurrerapausoak eman dira, zigilu ekologikoak ezartzen dituen arauak baino urrunago joan baitira. Adibidez, baratzezainen artean erabaki zuten plastikoaren erabilera murriztea eta abeltzainen artean erabaki zuten animaliek egunero kanpora atera behar dutela ez bada eguraldia oso traketsa, nahiz eta Europar Batasunak ekologikoan hiru hilabeteko ukuiluratzea baimentzen duen.

Zigilua eman edo ez herritarrek eta laborariek erabakiko dute

Zigiluaren aplikazioa Berme Sistema Parte-hartzailearen (aurrerantzean BSP) bidez egingo da. Hasteko, identifikatua izan nahi duen proiektuak, irizpideei buruzko autoebaluazio galdetegia bete behar du. Jarraian, Etxalde Bisita egingo da proiektura, jarduera ezagutu nahi duten herritar eta laborariekin: bisita egutegiak publiko egingo dira eta edonork eman ahalko du izena, horrela bermatuko da gardentasuna. Etxalde bisita horretatik jasotakoekin osatuko du BSP batzordeak balorazioa eta zehaztuko du agroekologiaren bidean ote dagoen eta EHKO identifikatzailea baliatzeko aukera ote duen.

EHKOlektiboak urteak daramatza Etxalde Bisitak egiten. Horietan, bertako laborariek euren lan-jarduna azaltzen dute eta, elkarrizketa horiek, mantangorriak bermatzen dituen irizpideen gaineko informazioa biltzeko baliatzeaz gain, askoz gehiagorako ematen dute. Herritar eta laborariei zabaldutako jardunaldia da eta aukera ematen du proiektu baten tripak giro atseginean ezagutzeko, azaletik aritu beharrean mamian sartzeko. Nork ez du entzun nahi parean dugunak zer, zergatik eta nola egiten duen eta hori guztia nola bizi duen?

Mantangorriaren lau hegalak

EHKO identifikatzaileak lau oinarri ditu: ekologikoa, tokikoa, ekonomia sozial eraldatzailean barnebildua eta giza neurriko etxaldea izatea. Banaka erreparatuko diegu jarraian.

Laborantzaren etorkizuna ekologikoa eta dibertsifikatua izango da, horretan konbentzimendu osoa du EHKOlektiboak. Baina horrek egun oso zabaldua den monolaborantzatik dibertsifikaziora ibilbide bat egitea eskatzen du, eta egun ez dago bide hori zehazteko erreminta publiko kontsentsuaturik. Aldiz, ekoizpen ekologikoa ziurtatzen duten entitateak badaude, beraz, mantangorria eskuratzeko, gutxienez etxaldeko jarduera nagusiak Europako araudi ekologikoa betetzea eskatzen da, alegia, eurohostoaren ikurra izatea. Eko izaera hori Nafarroan CPAEN-NNPEK-ek ziurtatzen du, EAEn ENEEK-Ekolurrak eta Iparraldean INAOk. Baina agroindustriak zirrikituak bilatu ditu eko zigiluak eskatzen dituen baldintzetara heltzeko, besteak beste, pestizidarik gabe ekoitzitako produktuak izatea, eta horregatik, hemen ari gara Kanadan sortutako elikagai ekologikoak saskiratzen... Beraz, EHKO identifikatuek, ekologikoan ekoizteaz gain, ondoren azalduko ditugun hiru baldintzak ere betetzeko konpromisoa hartzen dute.

Agroekologikoak tokian tokikoa izan beharko du, nola bestela! Bi zentzutan, gainera. Batetik, salmentak tokian tokikoa izatea da helburua, salmenta zuzena eta zirkuitu laburreko salmenta dira erabiltzen dituzten bideak. Eta bestetik, intsumoak ere zenbat eta tokikoagoak, hobe: etxaldera kanpotik ekartzen diren osagaiak dira intsumoak, adibidez, abereentzat pentsua. Hau da, gertukoez elikatu ahala, gertukoak elikatzea da helburua.

Ekonomia sozial eraldatzaileko eragilea izatea da beste baldintza. Eredu horretan aritzea abantaila modura ikusten dute etxaldeek, ezaugarri desiragarrietara heldu ahal izateko. Izan ere, sektorea kolektiboki ulertzeak autonomiarako eta aliantzetarako bide ematen du. Horrela, ekoizle-kontsumitzaile logikatik aterata, laborari-herritar gisa, elikadura sisteman eragiteko duten ahalmena areagotzea bilatzen dute.

Giza neurriko etxaldeak izatea da beste baldintza, lanari neurria hartzeko. Jardueraren dimentsioari eta langile bakoitzaren lan-kargari erreparatzen zaie, ahalik eta baldintza duinenak izango direla zaintzeko. Egiari zor, ez da errazen bete daitekeen irizpidea: klimatologia dela, derrigorrezko txertoak direla eta, oro har, kontrako haize honek eragindako egoera desegonkorrean, zaila da baserrietako beharrak aurreikuspenez eramatea eta lan-kargak neurtzea.

Konfiantzaren giltza

Baina, aipatutako lau irizpide hauek gehiago zehaztu ahal izango dira, ba?! Jakina. Denera, lau irizpideetan oinarritutako bi dozena azpi-irizpide daude eta guztietan zehazten da zein muga diren onargarriak, zein onartezinak eta zein desiragarriak. Irizpide mugak elkarrekin konbinatzen dira eta horrek baimentzen du, batetik, ezaugarri askotariko etxaldeak aztertu ahal izatea eta, bestetik, hobetzeko marjina eduki ahal izatea.

Zehaztasun hori da zigilu honen bereizgarria, eta horrexek egiten du sinesgarri. Adibide bat jartzearren, balore zilegiak dira, esaterako, birsortzailea izatea, naturala, gertukoa, larraketakoa, txikia, lagunkoia, emisio gutxikoa, eta abar. Erabat zilegiak. Kontua da balore horiek edukiz betetzen ote diren eta irizpide argietan determinatzen ote diren. Azken finean, konfiantzazko zigilu bat izango bada, zehazki zertaz ari den jakin behar du hartzaileak. Ez da nahikoa, adibidez, abereak larrean ibiltzen direla esatea, zehaztu gabe urtean 360 egunez ibiltzen diren larrean edo egun bakarrez.

Mantangorriak ikusteko gida

Une honetan 60 mantangorri inguru dabiltza Euskal Herrian hegan, beraz, topatu ahal izango ditugu ganorazko elikagaiak dituzten saltokietan eta, nola ez, azoketan: Garazikoan, Iruñekoan zein Elorriokoan, hiru aipatzearren. Azoketako salmahaietan bertan ikusi ahalko da ageriko marigorringo bat, baita produktuen etiketetan ere. Elikadura espazio batzuetan, saltzen dituzten produktuak tentuz eta arduraz aukeratzen dituzten horietan ere aurkituko duzu marigorringoa: kontsumo-taldeetan, sareetan, kooperatibetan, eta abar. Ziurra dena da ez dugula mantangorririk topatuko kate handiko makro-saltokietan; alfer bidaia izango da hori.

Gainera, gero eta errazagoa izango da mantangorri agroekologikoak ikustea, lehen pausoa baserritar talde txiki batek egin duen arren, bide horretara hurbil daitekeen etxalde ugari dagoelako Euskal Herriaren luze-zabalean: jada ekologiko zertifikatuan ari direnak, nekazaritza industrial edo konbentzionaletik ekologikora aldatu asmoz dabiltzanak, aktibitateari ekin nahi dioten baserritar berriak eta abar luze bat. Agroekologia bide bat baita, banaka baino, kolektiboan ibiltzekoa.