Duela gutxi, Miguel Ángel Matak artikulu bat idatzi zuen El Diario Vasco-n: "Erraustegiak %72 murrizten ditu gas kutsatzaileak zabortegiekiko". Hausnarketa batzuk egingo ditut, baina hasi aurretik argitu nahi dut erraustegiak prentsa txarra duela, eta hori ez dela estigmatizazio bat, M. A. Matak dioen bezala, talde jakin batzuen gauza, datu kontua baizik.

Nire ustez, eta egileak egiten duena ez bezala, lehengo zabortegiek eta egungo erraustegiak egiten zituzten gas-isurketekin konparazio zuzena egiteko, adierazi behar da Euskal Autonomia Erkidegoan ez dela bete 1999ko Europako zuzentaraua, hondakinen lehen tratamendua egitera behartzen zuena. Gaiarekin jarraituz eta erraustegiek erretako hondakin tona bakoitzeko airera tona bat CO2 isurtzen dutela jakinda, agerian geratzen da gehiegizko kutsadura dagoela airean. Horretan, GuraSOS elkarteak prestatu zuen plan alternatiboa aipatu behar dela uste dut, eta aldundiak ez zuela entzun nahi izan, CO2 isuriak ia zerora murrizten zituelako.

Horretaz guztiaz gain, eta erraustegiaren enpresa emakidadunak berak (Ekondakin) kontratatutako ingeniaritzak emandako datuengatik, hau da, “Idom” eta Europan zortzi erraustegi kontrolatzen dituen fundazioak “To Watch” bildutako datuengatik, erraustegiaren inguruko metal astunak, dioxinak eta furanoak nabarmen hazi dira, bai lurzoruan, bai azaleko eta lurpeko uretan. Horri erraustegiaren inguruan aurkitutako beste substantzia kutsatzaileak gehitu behar zaizkio. PCB (Poliklorobifenilo), Pfas (substantzia perfluoroalokatuak) gorputzean metatzen direnak, edo PTH eta PAH hidrokarburoak.

Aurrerago, Miguel Angelek erraustegiak hondakinetatik sortzen duen energiari buruz hitz egingo du. Atal horretan argi izan behar da elektrizitatea ekoizteko errausketarekin lortutako eraginkortasun energetikoa %20-30ekoa dela, eta objektuak birziklatuz edo berrerabiliz lortutakoa, berriz, %70  ingurukoa. Hala ere, hondakinen berrerabilera eta birziklapena modu eraginkorrean eta hondakinak ondo bereiziz egin behar dira, eta hori ez da egiten: Donostian (%41,33), Bidasoako eskualdean (%50,96) eta Debagoienean (%51,31). Gero, eta hori eragin duen arrazoi bakarra ez bada ere, ez nau harritzen Donostian 2025ean hondakinen bilketan izan duten ordainagiriaren igoerak; izan ere, lau kideko familia batentzat %26,54ko igoerarekin, urtean 210 euro ordaintzetik 266 euro ordaintzera igaro daiteke.

Beraz, aipatutako hiru lekuetan hondakinak behar bezala bereizteko beharrezko neurriak hartzeaz gain, "beharrezkoa da Zubietako erraustegiko gasak neurtzeko datuen ikerketa sakona egitea": "Ikerketa hori funtsezkoa da instalazioak substantzia arriskutsuen emisioak ezabatzeko edo gutxienez murrizteko legezko betebeharrak betetzen dituen jakiteko".

Patxi Aznar Bellido