Edorta Amurua Zubietako errotaria aritu da baserriz baserri eta etxez etxe arto barietate zaharrak biltzeko lanean. “Nafarroako Hazien Sareko kide izana zen bera, eta bazekien inguruko baserri batzuetan aspaldiko artoa mantentzen zutela”, azaldu du Badalek. Barietate horiek galtzeko arriskuan zeuden, mantentzen zituzten pertsona gehienak adinekoak zirelako. “Proiektuak bi helburu nagusi izan ditu: artoak gaur egun etxaldeetan izan dezakeen lekua aztertzea batetik, eta bertako barietateak berreskuratu eta zabaltzea bestetik”, gehitu du Badalek. Proiektua Cederna Garalurrek bultzatu du eta Next Generation funts europarraren bidez finantzatu dute.

Urtebeteko prospekzio lanean tokiko 27 arto barietate topatu dituzte, eta eskualdeko zenbait ekoizle txikik proiektuan parte hartu dute berreskuratutako haziak biderkatzeko. “Elgorriagako ekoizle batek, esaterako, honezkero desagertua zegoen arto bat berreskuratu du. Amuruak bere garaian bildu eta izozkailuan zituen haziak, eta aurten desagertutako arto horren zenbait kilo lortu ditugu”. Bildu duten ia arto guztia irina egiteko erabili izan da, eta Zubietako errotarekin guztiz lotuta daude. “Zergatik mantendu dira barietate zahar horiek gaur arte? Hein handi batean, errotak martxan segitzen duelako eta irina egiteko aukera zegoelako”.

Otsailaren 21ean artoa protagonista

Urte honetako lanketa aurkezteko eta bideari behar bezalako bukaera emateko, festa antolatu dute proiektuaren bultzatzaileek otsailaren 21erako. Zubietan izanen da, eta egun osoko egitaraua prestatu dute: goizean, bildutako hainbat arto motekin egindako taloen dastaketa izanen da errotan; gero bazkaria eginen dute plazan; eta arratsaldean, berriz, lanak emandako emaitzak aurkeztuko dituzte. “Hiztegi forma hartu duen liburuxka bat osatu dugu egindako bilketarekin, eta hori aurkeztu eta banatuko dugu”.

Arratsaldeko hitzordura haziekin lan egiten duten hainbat elkarte gonbidatu dituzte, Nafarroako eta Iparraldeko hazien sareak, Artogorria elkartea eta Aleka, besteak beste. Eta arratsaldean nixtamalizazio tailerra ere antolatu dute. “Artoa bere garaian Ameriketatik ekarri zuten konkistatzaileek, baina ez zuten artoaren kulturarik ekarri. Aminoazidoak kentzeko eta gizakiontzat asimilatzeko errazagoa izan dadin artoa kozinatzeko modua da nixtamalizazioa, eta sukaldari mexikar batek gidatuko du saioa”, amaitu du.