Ormuzen gertatzen ari dena ez da beste tentsio geopolitiko bat; baizik eta gure gizarteak sostengatzen dituen eredu energetiko eta ekonomikoa ahulak eta mendekoak direla erakusten duen seinale argia. Hamarkadetan normaltzat hartu dugu kanpoko baliabideekiko mendekotasun handia, hornidura-kate hauskorretan eta etengabeko gatazken menpe dauden erregai fosiletan oinarritua. Itsasbide bakar baten itxierak energiaren edo elikagaien prezioak astintzen baditu, arazoa ez da puntuala: sistemikoa da.

Alabaina, ez gaude irtenbiderik gabeko egoeran. Alternatibak badaude, eta prest daude. Energiaren alorrean aukera argia da: mendekotasuna handitzen jarraitu edo martxan dagoen eraldaketa bizkortu. Elektrifikazioa ez da etorkizuneko hipotesi bat; gaur erabil daitekeen tresna da. Erregai fosilen egungo erabilera asko –garraioa, klimatizazioa, industria– elektrifikatu daitezke dagoeneko teknologia berriztagarri lehiakorrekin. Ibilgailu elektrikoak, bero-ponpak, sare adimendunak… Ez dira esperimentuak: dagoeneko eraginkorragoak eta merkeagoak dira. Arazoa ez da teknikoa, politikoa baizik. Urte luzez, merkatuaren diseinuak eta laguntza publikoek eredu fosila babestu dute. Erronka argia da: elektrizitatea merkatzea, berriztagarriak hedatzea, sareetan eta biltegiratzean inbertitzea eta araudia egokitzea.

Baina energia ez da fronte bakarra. Ormuzek gure elikadura-sistemaren mendekotasuna ere agerian uzten du. Ongarriak, pestizidak eta erregaiak kate berberen menpe daude. Datu esanguratsu bat: munduko urea komertzializatuaren %46 itsasarte horretatik igarotzen da. Hemen ere, mendekotasun hori murrizteko trantsizioa azkartzeko unea da. Alternatibak badaude: agroekologia, laboreen dibertsifikazioa, nekazaritza eta abeltzaintzaren integrazioa. Ongarri eta pestizida sintetikoen erabilera murriztuz ekoizteko gai diren praktika errealak dira. Hurbileko sistemak indartzeak mendekotasuna gutxitzen eta erresilientzia handitzen du: garraio gutxiago, inportazio gutxiago, kontrol handiagoa.

Egin beharreko eraldaketak laguntzak eta pizgarriak aldatzea eskatzen du. Ormuzek argi erakusten du orain arteko bideak ez duela segurtasunik ematen, baina baita alternatibak badirela ere. Krisi hau inflexio-puntu gisa ulertu behar dugu. Erabaki bat da: ahultzen gaituen ereduari eutsi, edo sendoagoa, bidezkoagoa eta iraunkorragoa den beste bat eraiki. Historiak erantzunagatik epaitzen du. Eta gaur, erantzuna ez da eustea. Eraldatzea da.