Astelehenero 8:00etan zure epostan
1966ko azaroaren 30ean Etxebarriko Laminaciones de Bandas lantegian hasitako greba, erregimen frankistaren kontrako aitzindari eta luzeena izan zen. Orain, gertakari hura Memoria Demokratikorako Leku gisa aitortu du Espainiako Gobernuak; baina, oroimenetik harago, gaur egun baliagarri diren beste irakasgai asko ere utzi zituen 163 eguneko borroka hark.
Etxebarriko Bandaseko langileak lantoki kanpoaldean bilduta, garai haietaz dauden irudi bakanetako batean.
“Metrailetekin bidali bagaituzue, metrailetekin sarrarazi beharko gaituzue, gure eskubideak ez badira aitortzen”. Esaldi hori erabili zuten Etxebarriko Laminaciones de Bandas en Frío lantokiko langileek, aurrera jarraitzeko beraien determinazioa erakusteko. 1966ko azaroaren 30ean ekin zioten greba historikoari, hasiera batean lan baldintzak hobetzea eta produkzio-saria mantentzea eskatzeko; laster, ordea, erregimen frankista auzitan jarri zuen borroka askoz zabalago baten protagonista bihurtu ziren.
Duela 60 urte hasitako Etxebarriko Bandas lantokiko greba Oroimen Demokratikoko Leku izendatu du Espainiako Gobernuak duela gutxi. BOE aldizkari orokorrean argitaratu du erabakia: “Diktadura frankistan langile mugimenduaren gertakari nabarmenetako bat izan zen”, irakur daiteke. Testuak azpimarratzen duenez, grebak lan arloa gainditu zuen, eta askatasun sindikalik ez zegoen garaian, diktaduraren aurkako oposizio soziala berreraikitzen hasteko balio izan zuen. Azken batean, “langileen antolakuntza, elkartasun eta erresistentziaren sinbolo” izan zela dio.
Lantokia gaur egun ArcelorMittal España SA enpresaren esku dago, eta ondarea halaxe identifikatzen da aldizkari ofizialean. Hortaz, gertakari haiek gogoratzen dituzten elementuak babestuta egongo dira eta, besteak beste, azalpen plaka bat ezarriko da. Baina Etxebarriko Bandaseko greba ezin da oroimen seinale soil batera mugatu, langile mugimenduari egindako ekarpena askoz harago doa.
Gertakari haiek gogoratzen dituzten elementuak babestuta egongo dira eta, besteak beste, azalpen plaka bat ezarriko da. Baina Etxebarriko Bandaseko greba ezin da oroimen ikur soilera mugatu, langile mugimenduari egindako ekarpena askoz harago baitoa
Gure greba: "Langileen izerdiaren emaitza da"
Ez da erraza azaltzea 163 egunez familia haiek eta Basauri, Etxebarri zein inguruko herritarrek bizitakoa. Eta langileek kontatu zuten hoberen, Jose Antonio Osaba haien liderretako baten eskutik Nuestra huelga (Gure greba) izeneko lekukotza liburuan. Beraiek auto-editatu zuten, eta Agustin Ibarrolaren ilustrazioa zekarren azalarekin Ruedo Ibéricok zabaldu zuen: “Irakasgaia hor dago: Penintsula osoko langile klaseak adi jarraitu du Etxebarrin gertatzen zena, ulertu dutelako Bandaseko beharginek hasitako bideak eurak ere askatzera eramango dituela”, diote, egindakoaren oso kontziente.
Laminaciones de Bandas en Frío lantokia Altos Hornos de Vizcaya eta Basconia SA enpresek sortu zuten 1959an, eta urte batzuk geroago jadanik 700 langile inguru aritzen zen bertan. Espainiako Estatuko toki askotako jendea zen, jende oso gaztea; datu hori garrantzitsua da hasierako urteetako martxa ulertzeko: “Kapitalismoaren betiko legeak erakusten duen moduan, Banden existentzia gutxiengo baten mesedetan metatutako langileen izerdiaren emaitza da”, irakur daiteke liburuan.
Basconia SAko nagusiak lantegiaren gehiengoaren jabe egin zirenean, diziplina zorrotza ezarri eta lan baldintzak estutzen hasi ziren. Fernando Gondra Lazúrtegui zen konpainiaren kontseilari nagusi; langileek bazekiten dirutza irabazten zuela –urtean 30 milioi pezeta–, beraiek “miseriazko soldatak” kobratzen zituzten bitartean.
Toxikotasun plusa kentzea, osasun zerbitzu eskasak, hamabi orduko lan txandak... Egoera makurtzen ari zen, are gehiago 1966ko maiatzean Pertsonaleko buru Alfonso Calbacho jarri zenetik, errepresioan sakondu zuen "gizon desekilibratua eta brutala". Azaroan, grebara jo aurretik, honela egin zien mehatxu Esplotazio zuzendari Ignacio Hidalgo de Cisnerosek: “Denok espero dugu beste 1936 berri bat beharrezkoa ez izatea”. Patronala erregimen frankistari estuki loturik zegoen, biak bat ziren, eta gobernadore zibila ondoan zuten enpresariek, edozein momentutan Polizia bidaltzeko prest.
Fernando Gondra Lazúrtegui zen konpainiaren kontseilari nagusi; langileek bazekiten dirutza irabazten zuela –urtean 30 milioi pezeta–, beraiek “miseriazko soldatak” kobratzen zituzten bitartean
Orrialde informatiboak: "Hainbeste zapaldu gaituzue..."
Grebaren lehen egunean, apenas ordu batzuk igarota, langileen eskuetara lehen Orrialde Informatiboa iritsi zen. Deialdiak aurrera egingo ote zuen ziurgabetasunaren erdian, eta asko kaleratze gutuna jaso berritan, langile-agerkari hori banatzeak haize freskoa suposatu zuen, eta komunikaziorako tresna izugarri efikaza bihurtu zen, arrakastaren gakoetako bat. Honela zioen:
“Gure kaleratzea baliogabea da. Ez dugu hemendik alde egingo. Eta geratzeko gure asmoak erakusten du noraino gauden konbentziturik errua beraiena dela. Hainbeste zapaldu gaituzue, hainbeste lapurtu: ordainak, primak, distantzia plusak, kalifikazioak... Hainbeste zigortu gaituzue, injustuki, honek bai ala bai gertatu behar zuela”.
Handik hiru egunera, Guardia Zibila armak eskuan sartu zen fabrikan eta grebalariak indarrez egotzi zituen handik. Despedituak izan ziren denak.
Egunez egun, informazio xehea eskaini zuten orrialde haiek, zentsurak erabat kontrolaturiko prentsaren isiltasuna gainditzeko. Talde batek idatzi, beste batek multikopistan inprimatu –3.000 alera iritsi ziren– eta “magia eginda” asanblada bakoitzean azaltzen ziren. Gainera, lehen egunetan, lantokia okupaturik zegoenean, langileen emazteak harremanetan jarri eta beraiek banatu zituzten etxez etxe.
Emakumeen papera oso garrantzitsua izan zen Bandetako greban, hala aitortzen du Espainiako Gobernuak ere bere erresoluzioan. Mobilizazioetan zuzenean hartu zuten parte, eta, esaterako, Sindikatu Bertikalaren –frankismoak langileak kontrolpean edukitzeko organoa– Basauriko egoitza okupatzeko ekintza ikusgarria egin zuten. 1967ko apirilean, gatazka gorenean zenean eta Poliziak Bilbon egindako manifestazio handi bat erreprimitu zuenean, emakumeak jarri ziren lehen lerroan; haietako asko zauritu zituzten oldarraldiaren ondorioz.
1967ko apirilean, gatazka gorenean zenean eta Poliziak Bilbon egindako manifestazio handi bat erreprimitu zuenean, emakumeak jarri ziren lehen lerroan
Errepresioa gora, elkartasunak ere bai
Errepresioak etengabe egin zuen gora. Lehenengo mehatxuak, gero metrailetak eta azkenik egurra. Agintariek, lan aldarrikapenetik harago, diktadurari desafio egiten zion mugimendu bat bezala hartu zuten greba hura. Eta egiaz hala zen, beste lantokietan ere mobilizazioa handitzen joan baitzen, harik eta elkartasun greba orokorra deitu zuten arte: “Atzo elkartasunerako deia luzatu genion Bizkaiko langile klase guztiari. Gaur are indar handiagoz errepikatzen dugu dei hori”, dio orrialde informatiboetako batek.
1967ko martxoaren 12an Zugaztietako Aleman meazuloan bilduta zeuden Bandaseko berrehun bat langile atxilo eraman zituzten. Handik aste gutxira, Bizkaia osoan salbuespen egoera ezarri zuen erregimenak, eta errepresioa txoko guztietara zabaldu zuen.
Horri erantzunez, apirilaren 12an Gogor taldeko 80 abadek Gobernu Zibilaren Bilboko Gran Vía kaleko egoitza aurrean manifestazio isila egin zuten, sotanak jantzita. Elizaren goi hierarkiatik at zeuden abadeak gogotik inplikatu ziren garaiko borroketan –eta larrutik ordaindu zuten beraiek ere–; horren erakusgarri da langileek Otxarkoaga eta Basauriko parrokietako lokaletan aurkitu zutela babesa asanbladak egiteko. Gondra, nagusia, kexu zen abade haien jokabideagatik: “Gotzainak ez ditu Basauriko bilerak debekatu eta errua parrokoarena da, nire kontra dago”.
Egun luze haietan, kontsigna bat zabaldu zen langileen artean, beraien borroka ezin hobekiago islatzen zuena. Grebak iraun zuen bitartean, kaleratzeak legezkoak ziren edo ez ebazteko egindako epaiketan, enpresa prest agertu zen grebalarien zati handi bat berriz hartzeko, baina ez denak; orduan, langileek oso garbi izan zuten: “Ez dugu kaleratzerik onartuko gure lankideek hala nahi ez badute: denok ala inor ez”.
Greba 1967ko maiatzean amaitu zen, errepresioa eta deportazioak tarteko. Ez zen esperotako amaiera izan, baina bizipen asko utzi zituen, aldizkari ofizial bateko sei orrialde hotzetan kabitzen ez diren atzoko bizipenak eta gaurko irakasgaiak.
EMAN HARTURAKO:
Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545