Asteroko buletina
Urriak buztanaz, zezeilak bularraz.

Gipuzkoako baso zabal handi

1847an Juan Ignazio Iztuetak Gipuzkoako probintziaren kondaira liburua argitaratu zuen. Bertako bederatzigarren kapituluak izen hau du: Gipuzkoako Baso zabal andi eta zuaitz liraiñ galanten barri zuzen egiazkoa. Honela da bere hasiera: “Gipuzkoako mugape guztia da, baso edo oian galant begitango anitzekin osotoro josia, eta zuaitz mardul lirañaz ondo janzia. Berenez jaio ta aziak dira ugaritsuenak, bikañenak, eta baliorik andienekoak. Probinzia onetako lurrak bere griñaz ematen dituen zuaitzik ezagutuenak dira…”; eta izen parrasta botatzen du.

1847an, atzo, Gipuzkoan zeresana bazuten arbola eta bestelako landare mordo hori berritzeak ez digu kalte egingo. Ez da makala zerrenda! Zergatik ote datoz hurrenkera horretan? Nire iritziz, egileak garrantzitsuenetik apalenera jota idatzi zituen aurren-hurren horretan. Izenetan ere badago zer ikasia bertan.

Jakoba Errekondo
Jakoba Errekondo

Bizi Baratzea liburuaren egilea


2023ko martxoaren 27a
Juan Ignazio Iztuetaren erretratua, Gregorio Hombrados Oñatibiak oleoz egina.

Aretxa edo haritza (Quercus robur), pagoa (Fagus sylvatica), artea (Quercus ilex), zumarra (Ulmus spp. seguruenera zumar hostozabala Ulmus glabra), agiña, hagina (Taxus baccata), lizarra (Fraxinus excelsior), ametza (Quercus pyrenaica), elorria (Crataegus monogyna), alza edo haltza (Alnus glutinosa), gorostia (Ilex aquifolium), urritza edo hurritza (Corylus avellana), lertxuna (Populus tremula), zumalikarra edo zumalakarra edo oilakarana (Frangula alnus), ezkia (Tilia spp. seguru asko ezki hostozabala Tilia platyphyllos), astigarra (Acer spp. ziur aski astigar zuria edo ostartxa Acer pseudoplatanus eta astigar arrunta Acer campestre), makala (Populus nigra), ostatxuria edo hostazuria (Sorbus aria), kurkutxa edo gurbitza (Arbutus unedo), intxusa (Sambucus nigra), ezkerraina edo ezker-aihen (otsaihena edo biera-belarra Humulus lupulus izan daitekeena, edo basoetako atxaparra Lonicera periclymenum, edo ezkerte zuria Calystegia sepium edo ezkerte beltza Convulvulus arvensis), likabra edo epurua (Juniperus communis), erika edo txilar jendea (Erica spp. eta Calluna vulgaris), elotriska edo elorri-kriska (Genista scorpius), itsasa edo isatsa (Cytisus scoparius), zurbeltxa edo zubeltza edo abaritza (Quercus cocciferaa), artanozka, gurpitxa edo gurbitza (Arbutus unedo), zamandorra edo zuhandorra (Cornus sanguinea), maalza edo maaltza edo udare makatza (Pyrus pyraster), otea (Ulex spp.), sosatsa, zumea (Salix spp.), zaika, aiena edo aihen zuria (Clematis vitalba), nekosta (Cupressus sempervirens), arantza beltza (Prunus spinosa), arantz-zuria, arkasatza edo endalaharra (Smilax aspera), txillarra, erramua edo ereinotza (Laurus nobilis), ziga (Malva sylvestris), ezpela (Buxus sempervirens), gañabera (Arundo donax), kotala, udalatxa (Sorbus x domestica), zurikotxa, friskua edo albertxikoa (Prunus armeniaca), ziurza, lekeltxorra (Pistacia lentiscus), biñorria edo beltxalia (Ligustrum vulgare), karraska, urkia (Betula spp.), otsalizarra (Sorbus aucuparia)...

Zenbat izen, zenbat jakintza! Batzuk ezin izan ditut identifikatu… Zenbat ikergai! Eta falta direnak? Gaztainondoa (Castanea sativa) non dago? Eta maspila (Sorbus torminalis)? Eta abar…

Tokitan gaude. Zenbat ezagutzen ditugu orain? Gaur egun gure jendartea egiten ari den mendiaren kudeaketa zantarraren adierazle pedagogikoa. Eta basogintzaz arduratzen direnez zer esan! Gure ondorengoak lotsatzeko modukoa.

Udaberria jan dezagun mikatzetik
2024-06-17 | Jakoba Errekondo
Arabako Errioxako udaberriak ez dauzkat ahazteko. Urte dezentetan harrapatu ditut sasoi horretako loraldi betean hango mahastiak eta harrigarria da; laburra da paisaia berria, baina iraupen... (+)
Azpiak egitea
2024-06-11 | Jakoba Errekondo
Baratzea laster izango da bere onenean. Udazalea bazara. Neguko baratzea ere eder askoa da, bere unibertso urdinarekin: porruak (Allium porrum), azatarrek (Brassica spp.) eta abarrek... (+)
Azpiak egitea
2024-06-10 | Jakoba Errekondo
Baratzea laster izango da bere onenean. Udazalea bazara. Neguko baratzea ere eder askoa da, bere unibertso urdinarekin: porruak (Allium porrum), azatarrek (Brassica spp.) eta abarrek... (+)
Landareen patxada
2024-06-03 | Jakoba Errekondo
Kokaina, morfina, nikotina, kafeina, kinina, atropina, koltxizina edo estriknina entzuten baduzu, zer datorkizu kaskezurrera? Papaberina, bruzina, efedrina, teobromina edo latirina ere izan daitezke. Zer bururatzen... (+)
Bertan bertan... erlesemeari
2024-05-27 | Jakoba Errekondo
Maiatzak 4 zituen, larunbatarekin. Ez zen giro bereziki beroa, baina bai, hotzik ez behintzat. Halako batean burrunda, burrunda galanta, aspaldi entzun gabekoa. Hor azaltzen da... (+)
Asteroko buletina

EMAN HARTURAKO:

Zirkuitu ibilbidea 2, Industrialdea 15
20160 Lasarte-Oria. Gipuzkoa. Euskal Herria
bizibaratzea@bizibaratzea.eus
+34 943371545

OlatuKoop

Ekonomia sozial eraldatzailearen sareko kide da ARGIA (Bizi Baratzea). Informazio burujabetza helburu, egunerokoan gauzak egiteko beste modu batean sinesten dugu.

BIZI BARATZEAko edukiak kopiatu, moldatu, zabaldu eta argitaratzeko libre zara, beti ere, gure egiletza direla aitortzen baduzu eta baldintza beretan egiten baduzu.

gora