• Bilbo nabarmentzen da, beste urte batez, Estatuan kutsadura handiena duten hirien sailkapenean.

• Ecologistas en Acción – Ekologistak Martxan taldeak Espainiako hirietan emisio gutxiko eremu eraginkorrak eta airearen kalitate txarraren aurkako protokoloak ezartzea eskatu du 

Ecologistas en Acción – Ekologistak Martxan taldeak hogei bat hiri ertain eta handietako airearen kalitatea kontrolatzeko estazio ofizialei buruz bildutako behin-behineko datuekin (hiri horiek ia 12 milioi biztanle dituzte, eta Espainiako biztanleriaren laurdena) egiaztatu da horiek guztiek gainditu dutela 2025ean Europar Batasunak nitrogeno dioxidorako (NO2) ezarritako urteko muga-balio berria, batez ere gure kaleetatik sartzen eta zirkulatzen duen motordun trafikoak hiri-airera igortzen duena.

Azken urteotan arnasten dugun airean kutsatzaile horren presentzia pixkanaka murrizten joan den arren, batez ere automobilen parkea berritzearen eta dieselen gainean gasolinazkoek duten pisu handiagoaren ondorioz, aztertutako hemezortzi hiriek ahalegin handiagoa egin beharko dute legezko muga-balio berria betetzeko.

Kutsatzaile horren mailarik altuenak Madrilgo Plaza Eliptikoan, Malagako Juan XXIII etorbidean, Ipar Granadan, Bartzelonako Eixamplen eta Murtziako San Basilion erregistratu dira iaz. Urteko batez besteko kontzentrazioa 30 mikrogramo ingurukoa izan da metro kubiko aire bakoitzeko (μg/m3), 2030eko urtarrilaren 1a baino lehen lortu beharreko 20 μg/m3-ren eta Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) gomendatutako 10 μg/m3-ren aldean. Espainiako hiri batek ere ez zuen urratu 2025ean indarrean dagoen urteko muga-balio zaharkitua, 40 μg/m3-koa, Espainian 2022tik gainditzen ez dena.

Bilbo 2025eko NO2-aren urteko batez besteko altuena duten 10 hirien artean dago, Mª Díaz de Haroko airearen kalitatea neurtzeko estazioko datuek erakusten dutenez.

Nabarmentzekoa da Bilboko ingurune horretan kutsadurak nabarmen egin duela hobera; izan ere, 2023an batez bestekoa 29 μg/m3-koa izan zen, eta 2025ean 25 μg/m3-koa. Airearen kalitatearen hobekuntza hori, Mª Díaz de Haroko estazioak neurtua, bat dator eremua baketzeko hirigintza-esku-hartzearekin, trafiko-arteria bat korridore berde bihurtuta, trafikoa nabarmen murriztuta neurketa-estazioaren ondoko ingurunean, eta emisio gutxiko eremuaren barruan sartuta. Hala ere, kutsadura 20 μg/m3-ko legezko muga berriaren gainetik dago.

• Baketze eta oinezkoentzako neurriak eraginkorrak dira kutsadura atmosferikoa murrizteko, beste onura asko izateaz gain, hala nola kutsadura akustikoa murriztea (zarata) eta espazio publikoa nabarmen hobetzea, bizilagunek erabiltzeko berreskuratzen baita.
• Neurri horiek, hala ere, ez dira nahikoak legezko muga berriak lortzeko, “hondoko kutsadura” oso handia baita, hau da, hiri-trafikoaren ondoriozko kutsadura handia dago, eta ezin da konpentsatu neurri isolatuekin, hala nola egindako neurriarekin edo araudiaren helburura egokitzen ez diren emisio txikiko eremu txikiekin, sentikortasun bereziko eremuak alde batera utzita, adibidez.

Ecologistas en Acción – Ekologistak Martxan taldeak uste du, bestalde, antzeko herriak dituzten hirietako neurketa-estazioen (Malaga, Sevilla edo Zaragoza, handienen artean, eta Granada, Palma, Valladolid edo Bilbo, tartekoen artean) arteko alde handiak ustez trafikora bideratutako estazio askoren kokapen eskasaren ondorio direla, eta ez daudela kutsaduraren “puntu kritikoetan”, araudi berriak ezartzen duenaren arabera.

Horrek esan nahi du NO2 maila baxuagoko neurketak edo ezabatu diren inguruneetako neurketak, eta trafikoaren ondoriozko kutsadurari oso lotuta dagoen kutsatzaile hori kontrolatzeko sentsorerik ere ez izatea, ez direla erabat adierazgarriak biztanle askok arnasten duten benetako airearen kalitatean, Ecologistas en Acción – Ekologistak Martxan taldeak azken urteotan egindako NO2 neurtzeko kanpainek egiaztatu dutenez. Kanpaina horiek, Bilboko kasuan, argi eta garbi agertzen dira, eta, batzuetan, indarrean dagoen legezko muga zaharkitua gainditzen dute; Bilboko trafiko handieneko arterietan.

Hori dela eta, ingurumen-erakundeak Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioari eskatzen dio Espainiako hirietako airearen kalitatea kontrolatzeko estazio ofizialen kokapena berrikustera behartzeko, kokapenerako legezko irizpide berrietara egokitzeko. Nolanahi ere, aztertutako hiri guztiek legezko muga berria beteko ez luketenez, Ecologistas en Acción – Ekologistak Martxan taldeak airearen kalitatea hobetzeko politikak eskatu ditu, gure hiriguneetan ibilgailuen presentzia murrizteko.

Ildo horretan, duela hiru urte 50.000 biztanletik gorako 150 udalerriek (Barakaldo, Getxo eta Irun oraindik egiteke daude) emisio gutxiko eremuak  ezartzeko eta airearen kalitate txarreko gertakarien aurrean jarduteko protokoloak onartzeko epea amaitu ondoren, hiri gehienek ez dituzte legezko betebehar horiek formalki bete, eta, gainera, orain arte onartutakoak ez dira eraginkorrak izan. Ekologistak Martxan taldeak eskatzen du udalerrietan emisio gutxiko eremu eraginkorrak eta airearen kalitate txarraren aurkako protokoloak ezartzea.

Bestalde, eta airearen kutsadura-mailak jaistea ahalbidetuko duten ekintza sendoen beharra ikusita, erakunde ekologistak oso modu negatiboan baloratzen du Europako Batzordeak onartu duen luzapena, 2035erako aurreikusitako errekuntza-ibilgailuen salmentaren debekuari dagokionez. Neurri horrek mezu erabat okerra bidaltzen du, bai osasunerako toxikoak diren emisioen murrizketari dagokionez, bai berotegi-efektuko gasei dagokienez.

Nitrogeno dioxidoa gas horixka toxikoa da, eta arnasterakoan biriketako tarterik sakonenei eragiten die. Biriken funtzio batzuk inhibitzen ditu, hala nola erantzun immunologikoa, eta, ondorioz, infekzioekiko erresistentzia murrizten du. Izan ere, 2023an 4.100 heriotza goiztiar izan ziren Espainian, Europako Ingurumen Agentziak airearen kalitateari buruz argitaratutako azken txostenaren arabera.

VLA: indarrean dagoen urteko muga-balioa  (40 μg/m3)

VLN: 2030erako urteko muga-balioa (20 μg/m3)

OMS: OMEk gomendatutako balioa (10 μg/m3)