• Etxebizitza eta Hiri Agenda Ministerioak 4.200 milioi euro baino gehiago mobilizatu ditu bost urtean, eraikinak birgaitzeko eta zaharberritzeko.
• Laguntzak emateak ez du aurreikusten bertan bizi diren sorbeltz-koloniak babestea; izan ere, fatxadetako eta estalkietako obrak dira hiriguneetan sorbeltzen gainbeheraren arrazoi nagusia.
• Ecologistas en Acción elkarteak eskatzen du administrazioek konpromiso handiagoa har dezatela gainbeheran dauden espezie horiek kontserbatzeko, ekainaren 7an egiten den Sorbeltzaren Munduko Egunean.

Espainiako Estatuan, eraikinak birgaitzeko laguntza publiko gehienak 853/2021 Errege Dekretuaren estatu-esparrutik datoz, zeina Next Generation funtsek finantzatzen baitute hein handi batean. Hilabete honetan, 2026ko ekainean, amaitu da diruz lagundutako obrak amaitzeko epea, nahiz eta salbuespenezko luzapenak eman diren. Etxebizitza eta Hiri Agendako Ministerioak bultzatutako Hiria Birgaitzeko eta Berroneratzeko Planaren bidez, 4.050 milioi euro jarri ditu eskura 2021etik, bi laguntza-lerrotan banatuta: etxebizitzak birgaitzeko programa eta Eraikin publikoak birgaitzea bultzatzeko programa (PIREP). Autonomia-erkidegoek deialdiak kudeatzen dituzte, eta udalek laguntza edo hobari fiskalekin osatu ohi dituzte. Diruz lagundutako obrek, batez ere energia-efizientzia hobetzera zuzendutakoek, eraikinaren teilatuetan, estalkietan, mehelinetan eta fatxadetan jarduten dute, isolamendu termikoa hobetuz edo berrikuntza integralaren bidez.

Ekologistak Acción elkarteak ohartarazi du horrelako jarduerek hegazti habiagileek erabiltzen dituzten hormen hutsuneak eta arrailak zigilatu ohi dituztela, teilatu-hegalak ordeztu, ganbera aireztatuak itxi eta teilatupeko hutsuneak estali. Sorbeltz-espezie desberdinen populazioak ezaugarri horien mende daude oso, haien koloniak habia egiteko eta finkatzeko eraikuntzan. Sorbeltz arruntaren kasua (Apus apus) da bereizgarriena, hiri-habitatei erabat egokitzeko eboluzionatu baitu. Ezaugarri horren ondorioz, Kaltebera gisa kategorizatu da, galtzeko arrisku handia duelako; izan ere, hiriko espazio fisikoak gero eta gutxiago egokitzen dira horietara, deskribatutako obra motengatik, hain zuzen ere. Bestalde, obrak egiteko, oso gutxitan hartzen dira kontuan habiak egiteko garaiak, eta aldamioak eta sareak jartzeak habietara sartzea eragozten du, baita kumeak isolatzea ere, eta inaniziora kondenatzen dituzte.

Eraikinak birgaitzeko dirulaguntzek, higiezinen parkea klima-larrialdira egokitzeko beharrezkoak badira ere, ez dute jasotzen dirulaguntza emateko baldintza orokorretan kolonia habiagileen jarraipena eta espezieen babesa. Sorbeltz arrunta, sorbeltz zuria eta sorbeltz handia Babes Bereziko Araubidean dauden Basaespezieen Zerrendan daude. Estatuko legearen arabera (42/2007 Legea, Natura Ondareari eta Biodibertsitateari buruzkoa). Debekatuta dago espezie horiek nahita kaltetzea, molestatzea edo suntsitzea, haien habiak, arrautzak eta ugalketa-eremuak berariaz babestuz. 853/2021 Errege Dekretuak DNSH printzipioaren eskakizuna jasotzen badu ere («Kalte nabarmenik ez eragitea», ingelesezko siglak), laguntzen kudeaketa eta betetzearen bermeak administrazio autonomikoetatik kanpo uzten dira. Administrazio autonomikoek, askotan, zabarkeriaz jarduten dute, lurralde gehienetan ez dagoelako finkatutako kolonien zentsurik eta jarraipenik, eta ez dute neurri murriztailerik edo zuzentzailerik aurreikusten eragindako balizko kalteetarako.

Kaltegarriak izan daitezkeen beste dirulaguntza-bide batzuk Espainiako ondare arkitektonikoa eta historikoa zaharberritzera bideratutakoak dira (hala nola elizak, katedralak, harresiak edo gazteluak). Estatuko bide nagusia kulturaren arloko % 2ko programa da. Programa horrek legez behartzen du Estatuko obra publiko handien kontratuek beren aurrekontuaren % 2 ondarearen kontserbazioa finantzatzeko gordetzera. Laguntza horiek Etxebizitza eta Hiri Agenda Ministerioak zuzenean kudeatuak dira, Kultura Ministerioarekin lankidetzan, eta 2023tik 160 milioi euro baino gehiago bideratu zituzten kultura-intereseko ondasunera (BIC) eta beste babes-kategoria batzuetara. Laguntza estatukoa bada ere, autonomia-erkidegoetako edo tokiko ondare historikoaren batzordeek onartzen dituzte proiektuak, eta batzorde horiei dagokie fauna-memoria bat edo ingurumen-azterketa bat eskatzeko erantzukizuna, bertan bizi diren espezieen errolda, obra-egutegi zorrotz bat edo zuloen kontserbazioa barne hartuta. Ecologistas en Acción taldeak ohartarazi du badirela manu horiek betetzen dituzten administrazioak, hala nola Sevillako Macarena harresia edo Lugoko harresia zaharberritzea. Hala ere, sistema horren akatsak erakusten dituzten kasu ugari daude, hala nola Soriako Santa Klara komentuko obrak, Granadako Guadix alkazarakoak edo duela hilabete gutxi salatutako Toledoko harresietakoak, guztiak ere ministerio horiek diruz lagunduak edo zuzenean finantzatuak.

Ecologistas en Acción elkarteak ziurtatu du arazo horiek konponduko liratekeela hiriko basa-fauna babesteko neurriak barne hartuko lituzketen obra-lizentziak emateko udal-ordenantzak onartuz. Erakunde ekologistak dokumentu-eredu bat egin du, eta toki-administrazioen esku jarri du, egokitu eta onar dezaten.

Aldi berean, erakunde ekologistak konpromiso handiagoa eskatzen du autonomia- eta estatu-mailan arazo horri aurre egiteko, eta honako neurri hauek proposatzen ditu:

1. Eraikitako ondarea birgaitzeko eta zaharberritzeko laguntzak emateko mekanismoetan, hiriko basa-faunaren habiak egiteko espazioak babesteko eta sustatzeko nahitaezko mugak eta baldintzak sartzea. Sorbeltzez gain, eraikuntzari lotutako beste espezie batzuek ere, hala nola hegazkinek, enarek, belatzek edo saguzarrek, kontuan hartu behar dituzte obra-proiektuak diseinatzerakoan.
2. Ondare Historikoaren batzordeek faunari buruzko memoria eguneratuak sistematikoki eskatzea, babestutako ondasunekin batera bizi diren espezieak erregistratzeko.
3. Autonomia-erkidegoko administrazioak biodibertsitatearen errolda dokumentatu bat eskatzea, ingurumen-ebaluazioetan esku hartu edo eraitsi beharreko eraikin eta eraikuntzetan babes dadin, arau-hausteak detektatzeko hurbileko jarraipena eginez.

Urtero, ekainaren 7an, Sorbeltzaren Munduko Eguna ospatzen da mundu osoan, hiriko hegazti intsektujale horien garrantziaz sentsibilizatzeko. Ecologistas en Acción taldearen Hiru Eltxo-sareak kanpainak 2021az geroztik lan egiten du herritarrak eta administrazio publikoa hegazkinak, sorbeltzak eta enarak babestearen garrantziaz kontzientziatzen laguntzeko. Dibulgazio-materialak eta proposamen politikoak eskaintzen ditu modu irekian, eta ekintzak sustatzen ditu gure hiri- eta landa-inguruneak haientzat atseginagoak izan daitezen.

Kanpainari buruz gehiago jakin nahi baduzu, idatzi mosquiteras@ecologistasenaccion.org helbidera.