Pinuari erretxina kentzen.

Lerdoa bai, zenbait zuhaitzek jariatzen dutena: erretxina edo erraxina. Badira baita ere sukea, baltsamoa, goma, laka eta abar. Hemen erretxina ezagutzen da, batik bat koniferoek askatzen dutena. Erretxina edo arraxina zaurietatik isurtzen du zuhaitzak. Zauria ixteko estrategiaren lehen urratsa izango da. Antzeko gai bat jariatzen dute fruitu hezurdunak ematen dituzten arbolek; “gerezi-negar” esaten zaio, baina baita ere xori-nigar, txori-negar, txori-muki, txori-minger, txori-kandela eta txori-ezti. Txori-negar bai polita, e? Zenbaitek hala esaten diote koniferoen erretxinari ere. 
Erretxina gai lodia da, likatsua, oretsua, lurrintsua eta ezti argiaren kolorekoa. Uretan ez da urtzen, alkoholetan edo esentziak bezalako beste gai organikoetan bai. Bere ezaugarri nagusia erretzeko duen erraztasuna da. Gurean ler edo pinu gorri (Pinus sylvestris) esaten zaionarena da ezagunena.

“Pinu” baino lehenagoko izena izango da gurean “ler”. Bertako pinuari, pinu gorriari, hala esaten zaio, eta erretxinari “lerdo”. Ez dakit zein bide dagoen izen batetik bestera baina uztarria argia da.

Lerra edo pinu gorria ezagutzeko modukoa da; buruan ditugun pinuen aldean, ikusgarria eta gogoan hartzen erraza: ez du ardatz zut zuzen bakarra eta azala gorria du. Oraingo buru eta hizkuntza arkitektura kolonizatuan, laranja kolorekoa. Lerdo jario oparoa du eta zauritu eta bere negarra jaso eta erabili izan da milaka urtetan. Baina zer betekizun du zuhaitzean? Erretxina zuhaitzaren babesa da; intsektu, onddo, edo edozerk sortutako zauria babesten du, itxi eta, sendagai izanik, patogenoen sarrera oztopatzen du, baita uxatu ere. Erretxina sortzen duten zuhaitzek, pinuek (Pinus spp.), izeiek (Abies spp. eta Picea spp.) eta zedroek (Cedrus spp.), erretxin bide espezializatuak dituzte egurrean eta azalean. Kanal horiek erretxina jaso eta garraiatzen dute, behar duenerako prest. Zuhaitzaren arkitekturaren azpiegitura defentsiboa da. Hiltzen denean ere, erretxinak egurrean iraun dezake, bere usain gozoa erantsiz eta usteltzetik babestuz.

Erretxinak osagai antimikrobiano eta antibiotikoak dituela ederki frogatua dago aspaldi. Ikerketa mordoxka bat egina dute Suitzan, Lausanako Unibertsitatean. Michel Chapuisat eboluzio-biologoak zuzenduta egurreko inurria (Formica paralugubris) deiturikoarekin egindako eta Ecology and Evolution aldizkarian argitaratutako saioetan ondorioztatu dute, etxeratutako erretxinarekin eta beraiek sortutako azidoekin nahasketak egiten dituztela, erasotzen dieten onddo batzuk inurritegitik garbitzeko. Inurriek sortzen duten azido formikoaren eta erretxinaren nahasketa bien batuketa soila baino askoz ere eraginkorragoa da. Nahasketa hori eboluzio kate luze baten emaitza da, inurriak bere gaitzekin 50 milioi urtez elkarbizi izan dira, eta oraindik ere gaitzari aurre egiten diote.

Gure egungo medikuntzaren arazorik handienetako bat da sortzen ditugun antibiotikoekiko erresistentzia mikrobioek oso azkar garatzea. Inurrien eskolari segika gure pinu, ler gorriaren erretxina izan daiteke irtenbidea. Nork daki? Inurrien hizkuntza dakienak.