• Europako Ingurumen Agentziak, Ekologistak Martxan-ek egindako galderari erantzunez, baieztatu du Euskal Autonomia Erkidegoan ez dela Europako indizea erabiltzen ari, agentzia horren parametroen arabera, 2019tik gutxienez

Ekologistak Martxan-ek, Europako Ingurumen Agentziari kontsulta egin ondoren (ohar honen amaieran kontsulta daiteke), egiaztatu du Euskal Autonomia Erkidegoan ez dela Europako indizea erabiltzen ari, agentzia horren parametroen arabera, 2019tik gutxienez. Erakunde ekologista, 2025. urtean zehar, harremanetan jarri da Autonomia Erkidegoko Administrazioko Udal eta Sailekin, hala nola Osasun Sailarekin edo Industria, Trantsizio Energetiko eta Jasangarritasun Sailarekin, erreferentzia gisa “Europako indize faltsua” erabiltzen baitute. Ondorioz, ekologistek Ingurumen Sailburuordetzari eskatu diote aldaketa, “Europako indize faltsuaren erabilerak EAEko administrazioak kutsatzeaz gain, enpresa publiko eta pribatuak eta ingurumen-aholkularitzak ere kutsatu dituelako“.

Europako Ingurumen Agentziak, bere erantzunean, adierazi du Europako Indizearen egungo bertsioa eskuragarri dagoela Agentziaren webguneko esteka honetan: https://www.eea.europa.eu/en/analysis/maps-and-charts/index . Era berean, gogorarazi du 2019an seigarren kategoria edo maila bat gehitu zitzaiela hasierako 5ei, kutsatzaileen muga-balio berriak berrikusi zirela banden artean, eta osasunarekin lotutako mezuak sartu zirela.

Ekologistak Martxan-etik gogorarazi dutenez, Euskal Autonomia Erkidegoko “airearen kalitatearen Europako indizea” deiturikoaren zabalkundea eta Europako Agentziari egindako erreferentzia 2019ko apirilaren 16an hasi zen, garai hartan Ingurumen, Lurralde Plangintza eta Etxebizitza Saila zena. Hori Irekia Euskal Administrazioaren atarian bertan baieztatu daiteke, Europako Agentzian existitzen ez diren mailetarako izendapenak sartuz, hala nola ‘oso ona’, kutsadura-banda baxuenetarako.

Anomalia horiek eta Europako indizearen “erabilera faltsua” zuzentzeko salaketetan, erakunde ekologistak Eustat – Euskal Estatistika Erakundeari eskatu dio berrikusi dezala eta beharrezkoak diren babesak sar ditzala indizearen erabilera desegokiarekin jarraitzea saihesteko. Azpimarratu behar da Europan homogeneizatu zenarekin alderatzeko moduko informazio-mailan ez ezik, duela 6 urte baino gehiagotik, aurreko sailek eta egungo Ingurumen Sailburuordetzak, Industria, Trantsizio Energetikoa eta Jasangarritasuna Sailaren barruan, estatistika-mailan erabiltzen dutela eta nazioarteko agendetan edo koiunturako txostenetan helburuak bete direla justifikatzeko.

Joan den abenduaren 29an Euskadiko Airearen Kalitateari buruzko 2024ko Txostenari buruz argitaratutako oharrean, Ingurumeneko sailburuordeak kontzeptu “azientifikoak” aurkeztu zituen, hala nola airearen kalitatea ‘ona’ dela kalifikatzea edo egunero estazioen mapan ‘oso ona’ erabiltzea indize horren maila hoberenerako. 2021az geroztik, Osasunaren Mundu Erakundeak gomendioak egin ditu indize hori osatzen duten eta Euskal Autonomia Erkidegoan nabarmen gainditzen diren kutsatzaileek osasunerako dituzten arriskuei buruzko informazio nahikoa jasotzeko. Erakunde ekologistaren ustez, jokabide horrek “ez dio laguntzen airearen kalitatea hobetzeko egiteke dagoen zereginari, eta ez du laguntzen balio altuak justifikatu nahi izateak, araudi zaharkitua erreferentzia gisa erabiliz edo indizeen oinarri diren parametroak ez betetzeak, Ingurumenaren Europako Agentziak berak berretsi digunez“.

Airearen kalitatea hobetzeko zeregin horretan, komeni da airearen kalitateari buruzko txostenak argitaratzeko garaian ere (2024. urtekoa 2025eko abenduaren 29an ezagutu berri da) lan egitea, txosten horiek gehienez ere urteko 2. hiruhilekoan argitaratu beharko liratekeelako. Era berean, arreta berezia jarri beharko litzateke ibilbide-orriak eta ekintza- eta hobekuntza-planak ezartzean, indarrean dagoen 2024/2881 (EB) ZUZENTARAUAK, EUROPAKO PARLAMENTUARENAK ETA KONTSEILUARENAK, 2024ko urriaren 23koak, ingurumen-airearen kalitateari eta Europako atmosfera garbiago bati buruzkoak, ezarritako muga berriak lortzeko, gutxienez.

Ekologistak Martxan-ek eskatu du Euskal Autonomia Erkidegoko indizea zuzentzeko, eta erakunde eta enpresa guztiek, publikoek zein pribatuek, Airearen Kalitatearen Indizeari buruzko edukiak berrikusteko, Ingurumenaren Europako Agentziari egindako aipamenean, agentzia horrek adierazi bezala. Horrek esan nahi du Agentziaren web-orria zuzenean kontsultatu behar dela eta ez dela Euskal Administrazioaren web-orria erreferentzia gisa estekatu edo erabili behar, gutxienez informazio hori zuzendu arte.

Sakondu nahi dutenentzat, Europako Agentziak 2025eko uztailaren 3an argitaratutako txosten zientifikoaren erreferentzia aurkeztu du, azken aldaketa zehaztu duena:

• ETC HE Report 2024/17: EEA´s revision of the European air quality index bands

Informazio gehiago: 

• Pedro Luis Mier, Ekologistak Martxan, 609229765
• Francisco García Olmo, Sagarrak Ekologista Taldea, 613163167

Eranskin gisa, Ekologistak Martxan-ek egindako galderari Europako Ingurumen Agentziak emandako erantzuna jasotzen duen posta erantsi dugu:

Dear Madam,

Thank you for contacting the European Environment Agency (EEA).

With regard to the air quality index applied in the Basque Country, it may be useful to note that its structure seems to correspond to the first version of the European Air Quality Index (EAQI), which was adopted in 2017 and comprised five bands. Subsequent revisions of the EAQI have introduced further changes.

By way of background, the chronology of the EAQI is as follows:

• In  2017, the EAQI was adopted with five bands.
• In 2019, a sixth band was added, the limit values between bands were revised, and health-related messages were introduced.
• In 2025, the band limits were further adapted in line with the 2021 WHO air quality guidelines.

For reference, the current version of the European Air Quality Index is available on the EEA website at this link. In addition, ETC HE Report 2024/17 – EEA’s revision of the European air quality index bands, provides the underlying rationale for the most recent update.

Kind regards,

EEA Enquiry Service | European Environment Agency

————————–

You wrote:

Dear Sir or Madam,

My name is (…) and I’m writting to you as the communications officer for Ekologistak Martxan (Ecologistas en Acción) in the Basque Country.

We have been trying for months to get the Government of the Basque Autonomous Community to modify the Air Quality Index, which, even though the explanatory section of the information website indicates corresponds to the parameters defined by the European Environment Agency for the European index, we observe that this is not true.

As some clarification is required, it would be very important to have a clear message from the EEA that we can convey to the Government, and the media, making it clear that the Basque Country’s index does not correspond to the current EEA European index, nor to the previous one.

Our question:

Does or did the Index used in the Basque Country, presented in the following official website, with five categories and bands, correspond to the European Air Quality Index of the EEA?

https://www.euskadi.eus/informacion/evaluacion-de-la-calidad-del-aire-en-euskadi/web01-a2ingair/es/

Thank you in advance for your response.

Kind regards,