Biogas plantak: burbuila berri baten mehatxua. Azken bi urteotan, biogasa ekoizteko plantak eraikitzeko eskaera ugari egin dira Nafarroan. Jadanik existitzen diren 6 plantez gain, publikoak zein pribatuak, jendaurrean dauden beste 15 proiektu pribatu gehiago eta izapidetzen eta eraikitzen ari diren sustapen publikoko 2 proiektu gehiago gehitu beharko lirateke. Horiek guztiak baimenduz gero, 23 proiektu izatera iritsiko ginateke.

Lurraldearekiko atxikipenik gabeko biogas-makroplantak. Simaurrak, mindak eta nekazaritza eta abeltzaintzako azpiproduktuetatik datorren materia organikotik energia ekoiztea aukera ona izan daiteke tokiko nekazaritzako ekonomia indartzeko. Nafarroan badira emaitza onak izan dituzten adibideak. Hala ere, proiektu berri hauekin lortu nahi dena oso jauzi arriskutsua da. Datorrena da hamarnaka mila tona hondakin tratatzeko planta handiak instalatzea da, tokiko nekazaritza eta abeltzaintzako beharrekin inolako loturarik ez dutenak, nekazaritzako eta abeltzaintzako hondakinak eta industria-jatorriko hondakinak kontrol eskasarekin nahasten dituztenak, eta, gainera, berauen garraio eta banaketarako distantzia handiak behar dituztenak. Honek alarma guztiak piztu beharko lituzke.

Energia garbia agintzen digute, baina kostu handi batekin. Ekonomia zirkularraren eta energia berriztagarrien ekoizpenaren diskurtsoa modu interesatuan erabiltzen eta manipulatzen ari dira enpresak. Horren bidez, haien jardueraren inpaktu negatiboak ezkutatu nahi dituzte: a) nekazaritzako lurzoruaren eta akuiferoen kontrolik gabeko kutsadura, nitratoz eta metal astunez betetako lurraldera itzultzen den digestatoaren bidez; b) makrogranjak instalatzeko izan dezakeen dei-efektua; edo c) deskarbonizazioari egiten dion ekarpen eskasa, distantzia handietan hondakinak garraiatzeko eta banatzeko erregai fosilen mende baitago masiboki.

Nafarroako Gobernua laxo eta arduragabeki ari da. Planta hauek maneiatzen esperientziarik ez duten enpresa-proiektuekin bat datorrela erakutsi du. Biogas-plantak hedatzen ari dira, eta ez da azterketa zorrotzik egiten ari instalazio hauek lurraldean, ingurumenean, gizartean eta ekonomian izan ditzaketen inpaktuei buruz. Aldi berean, ez da izan erakundeen partetik inolako informazio eta parte-hartze publikorik, herritarren parte-hartzea eta gobernantza irekia sustatzeko eta errazteko egiten diren iragarkiekin talka egiten duena. Azkenik, ausartegiena da prozesu hau guztia ingurumen-bermerik gabe lantzen ari dela, ez baitu jarduera kontrolatzeko eta ikuskatzeko arauesparrurik ez eta giza baliabiderik.

Ondoeza sakona da kaltetutako herrietan. Biogas plantak iragarri eta gero, hainbat herriplataforma antolatu dira Lizarraldean, Erriberan eta Erdialdean, biogas planten eredu industrial honi aurre egiteko. 2025ean zehar, lurraldearen eta lehen sektorearen aldeko mobilizazioa etengabea eta sendoa izan da. Tokiko mobilizazio masiboez gain, Nafarroako Gobernuari 2 urteko luzamendua eskatu zitzaion modu bateratuan, biometanizazioari modu arrazionalean heltzeko, benetako premien ezagutzatik abiatuta. Ez da arazo lokala. Nafarroa osoari eragiten dio.

Luzamendu deskafeinatua. 2025eko urrian, Nafarroako Parlamentuak, PSN, UPN, PP eta VOX alderdien botoekin, luzamenduaren edukiak urardotu zituen. Aurkeztutako proiektuak aldi baterako etetea onartu zuten 2026ko irailera arte edo, data horri aurrea hartuz gero, eremu kalteberetako ongarritze organikoari buruzko foru-araudi berria indarrean sartu arte. Proiektu horien akats larrien aurretik herritarrek egindako presioaren ondorioz, Ingurumen Sailak atzera egin behar izan du emandako baimenetan, eta baimen horiek etetea erabaki du aldi baterako.

Eta orain zer? Une erabakigarri batean gaude. Datozen hilabeteetan luzamendua bertan behera gera daiteke. Eta horrek ekarriko du orain administratiboki etenda dauden proiektuak berriz aktibatzea eta enpresa-proiektu berriak iragartzea (Andosillan bezala). Aukera horren aurrean, herri-plataformek uste dugu asko dagoela egiteke, baldin eta biometanizazioaren aukera lurraldeei eta lehen sektorearen bideragarritasunari kalterik eragingo ez dien bermeekin jorratzea nahi badugu. Horregatik, Nafarroako Gobernuari eta indar politiko guztiei zuzentzen gatzaizkie, honako proposamen hauek kontuan har ditzaten:

1. Bi urteko moratoria. Zona kalteberetan ongarritze organikoari buruzko araudia onartzea ez da nahikoa, gaur egungo luzamenduan jasota dagoen bezala. Denbora gehiago behar dugu biometanizazioplantak lurralde, ingurumen eta gizarte bermeekin ezartzeko. Honek azterketa, partehartzea, helburu argiak, araudia eta une honetan falta diren ikuskapen-mekanismoak eskatzen ditu.
2. Plangintza demokratikoa. Beharrezkoa da tokiko beharrak argiki ezagutzea, inplikatutako sektore guztien partehartzean oinarrituta. Plangintza honek lehentasuna eman behar die interes orokorrari eta izaera estrategikoari, bai gure lurzoruen, ibaien eta akuiferoen kalitatea, bai lehen sektorea zaintzeko helburuarekin, elikagaiak kalitatez ekoizteko orduan, beste edozein interes pribaturen gainetik.
3. Eredu deszentralizatu eta autosufiziente baten alde egitea. 0 kilometroko eredu bat behar dugu, hondakinen sorreraren eta aprobetxamenduaren arteko hurbiltasuna ziurtatuko duena, tokian tokiko nekazaritza eta abeltzaintzako beharrei erantzunez. Interesgarritzat jotzen den egoeretan, biometanizazioaren kudeaketa kooperatiboa erraztu behar da, eta hura ezartzeko babes publikoa egon behar da. Aldi berean, materia organikoarekin energia ekoiztearekin batera, lehentasunezkotzat jotzen dugu hondakin solidoen konpostajea bultzatzea, mendekotasun-teknologiko txikiagoa duelako, ingurumenaren aldetik seguruagoa delako, konparatiboki ekonomikoagoa delako, eta erabilgarriagoa delako degradatutako lurzoruak lehengoratzeko, ikuspegi agroekologiko batetik. Ekoitzitako energiaren erabilerek plantaren autokontsumo-beharrak betetzeko balio beharko dute, eta, edukieraren arabera, tokiko eremuko beharrak betetzeko.
4. Lurzorua eta ura babestea. Biogasa ekoizteko plantek simaurrak, mindak edo nekazaritza eta abeltzaintzako ustiategietatik zuzenean datozen beste azpiproduktu batzuk baino ez dituzte erabili behar. Gure nekazaritza-lurzoruaren eta akuiferoen osasuna dela eta, ezinbestekoa da hirihondakinak, industria-hondakinak, arazketa-lohiak, nekazaritzako elikagaien industriako hondakinak… ekiditea, nekazaritzatik eta abeltzaintzatik ez badatoz. Ezin dugu ahaztu digestatoak gorde egingo dituela jatorrizko hondakinetatik datozen kutsatzaileak (metal astunak, fiosanitarioak, antibiotikoak…), lurzoruetan metatze-eragina izango dutenak.
5. STOP makroplantak. Energia berriztagarriaren ekoizpena ezin da aitzakia bihurtu lurraldeari egindako kaltearen kontura etekin pribatua bilatzen duten enpresa handiak eta inbertsio-funtsak sartzeko. Urrutiko hondakinen garraioa behar duten negozio harrapariak dira, industria-jatorriko hondakinak erabiltzen dituztenak, kilometro askotatik edo beste autonomia-erkidego batzuetatik garraiatu behar direnak, garraiatzeko erregai fosilak erabiltzen dituztenak eta eragin deskarbonizatzailerik ez dutenak. Gainera, jasotako lehengaien digestioaren ondoren sortutako hondakin kopuru handietaz libratzera behartuta daude, eta, beraz, garraioa bikoiztera. Proiektu jasanezinak eta kutsatzaileak dira, Nafarroan lekurik izan behar ez dutenak. Lurraren, uraren eta atmosferaren tokiko baliabideak ustiatzen dituen kolonizazio berri bat da, ustez berriztagarria den diskurtso baten manipulazioarekin. Biometanizazioko makroplanta gehienak lehen sektorearekin harremanik ez duten inbertsio-talde pribatuen esku daude. Dirulaguntza publiko handiak jasotzen dituzte, bai ezartzeko orduan, bai ekoizpenerako primen bidez. Laguntza publiko hauek kendu egin behar dira. Ildo horretan, Nafarroako Gobernuari eskatzen diogu eten ditzala behin betiko martxan dauden makroplanten baimenak, ez direlako betetzen gutxieneko bermeak eta baldintzak lurraldean eragin negatiboak saihesteko.
6. Nitratoen eremu kalteberak pixkanaka murriztea. Lurzoruen eta akuiferoen kutsadurak gure etorkizuna eta kalitatezko produktuak ekoizten jarraitzeko aukera mehatxatzen ditu. Ingurumenaren zaintza indartu behar dugu, nekazaritzako eta abeltzaintzako hondakinen kudeaketa modu zuzen eta iraunkorrean egin dadin praktikak sustatu behar ditugu, baita lurzoruak birsortu, nekazaritzako industriaeredua eraldatu eta hondakinen ekoizpena murriztu ahal izateko ere. Honen guztiaren aurrean, administrazioak ezin du zirkinik egin gabe egon. Lehen sektorea sektore estrategikoa da. Horregatik, era guztietako baliabideekin inplikatu beharko litzateke, eta sektoreari lagundu beharko lioke nekazaritza-eredua aldatzeko, subiranotasuna, elikagaien segurtasuna eta tokiko sustraitzea lehenetsiz. Lurzoruen birsorkuntza bermatzea eta uraren gehiegizko ustiapena eta kutsadura murriztea, ekosistemetan eragin negatiboa murrizten duten eta gure elikagaiak ekoizten dituztenentzako justizia soziala bermatzen duten laborantza-praktikak sustatuz.

STOP BIOGAS MAKROPLANTAK PLATAFORMA NAFARRAK