Goxo gaude urmael ertzean. Gau argitsua izan da udaberriko ilargipean, hodeiak azaldu artean. Euri-langar fin batek busti ditu inguruko landareak eta tanten zarata jarraiak jarri du gaurko sintonia gure belarrietan. Zuhaitz artean gaude eserita. Geldi. Isilik. Putzu txikira so. Zain.

Eta iritsi da momentua. Entzun da, zuhaixka finaren adar txikitik kantu hots bat. Kek-kek-kek jarrai bat. Eta isiltasuna. Eta berriz ere, kek-kek-kek ozen bat, animatu dituenak inguruko igel guztiak kantuan jartzera, batera kantatzera: urmaelaren inguruko landaretzan koru bat sortu da udaberriko ilargia estaltzen duen hodei finen babesean.

Zuhaitz-igel iberiarrak koruan kantatzea du maite. Eta esaten da, kilometro batera ere entzuten dela kantua. 15-30 kantuko serieak egiten dituztela diote adituek eta energia gastu handia ekartzen diela. Izan ere, igel txiki honen ugal garaia ikerketarako gai interesgarria da. Koruak hasi egiten dira, eta bat-batean, eten. Eta ostera ere hasi, animatzaile lanak egiten dituen igeltxo baten kantuaren ostean. Putzuaren ureko tenperaturak erabakiko omen du kantuaren luzera; eta hala, kantu eta koru artean, arrak emearen presentzia bilatuko du, elkar besarkatzeko: ugaltzeko. Emea behean eta arra goian jarriko dira, ordutan hala egoteko, edo kasuren batean ikusi den bezala, bi egun oso, maitasun anplexu goxoan. Dena ez da beti horren heteroa, ordea, eta ikusi da behaketarik arren arteko maitasun besarkadak erakusten dituena. Sabela sabelaren kontra topatu zituzten bi ar, eta ikertzaileek datua jaso, idatzita gera zedin.

Zuhaitz-igel iberiarren populazioek egitura metapopulazionala dute. Alegia, populazio baten barruan hainbat nukleo egon daitezke, eta nukleo horien barruan, ale gutxi batzuk, putzuz putzu mugituko direnak. Igel honen biziraupenerako, beraz, urmael bakarra ez da nahikoa, eta putzu-sare batek osatuko du haien bizilekua. Eta horien arteko konexioak egokia izan beharko du populazioak etorkizuna izan dezan. Urmaela kontserbazio egoera onean egotea ez dela nahikoa, alegia. Putzuen arteko bideek ere osasuntsu egon behar dute. Beraz, habitat suntsiketa arrisku handia da animalia honentzat. Are gehiago, askotan erreka eta bailaretan barrena mugitzen direla jakinda.

Hyla generoaren barruan 250 espezie baino gehiago daude munduan eta gehienak kontinente amerikanoan. Horietatik bi Euskal Herrian aurki ditzakegu: zuhaitz-igel iberiarra eta hegoaldeko zuhaitz-igela. Biak ala biak antzekoak, baina iberiarraren kasuan, atzeko hanketatik lepo aldera doakion adar itxurako marra beltzak salatuko du.

Atzeko gorputz-adarretik aurrera doan adar itxurako marra beltz bat dago urmael ondoko adaxka finaren gainean. Eta egingo du kantu bat ilargipean, igel txikiak jaio daitezen eta putzutik putzura, espeziea adarkatu dadin. Denok dakigun bezala, gu sortu ginen enbor beretik sortuko direlako besteak: borroka horretan iraungo duten zuhaitz-adaxka gazteak.